Venesia

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
(Rimando da Venexia)
Jump to navigation Jump to search
Venèsia
comun
(IT) Venezia
Venèsia – Stema Venèsia – Bandiera
Venèsia – Panorama
in ziro orario: piasa San Marco, na panoramega de ła sità, el Gran Teatro ła Fenixe, l'ixoea de San Zorzi Major e 'l Canal Grando.
Locałixasion
StatoItałia Itałia
RejonVeneto – stema Veneto
ProvinciaVenesia – stema Venesia
Aministrasion
SìndicoLuigi Brugnaro
Lengue ufisiałitajan
Teritorio
Coordinae45°26′23″N 12°19′55″E / 45.439722°N 12.331944°E45.439722; 12.331944 (Venèsia)Coordinae: 45°26′23″N 12°19′55″E / 45.439722°N 12.331944°E45.439722; 12.331944 (Venèsia)
Altitudine2 56 [1] m s.l.m.
Superficie415,9[2]km²
Abitanti259736
Densità624,52 ab./km²
Frasion6 munisipałità
Comuni confinantiCanpagna, Cavałin-Treporti, Cioxa, Marcon, Marteago, Ła Mira, Mojan (TV), El Muxil, Cuarto d'Altin, Scorsè, Spinea
Altre informasion
Łénguevèneto
Còd. postałeda 30121 a 30176
Prefiso041
Còdaxe ISTAT027042
Còd. catasticałeL736
TargaVE
Cl. sismegaxona 4 (sismisità un mucio basa)
Cl. climàtega2345
Nome abitantivenesiani
PatronoSan Marco Vanxełista e altri 24 conpatroni
Dì de festa21 de novenbre (de jure tałiana) 25 de avril (de facto)
Carte interative
Venèsia – Mapa
Sito istitusionałe

Facebook: ComunediVenezia Twitter: comunevenezia Instagram: comunevenezia Youtube: UCHQPCBBahWU0G1SvQgjomHw

« [...] cual Sità unjoło ałoxo a i nostri dì de łibartà, de justisia, de paxe, unjoło receto de i boni e soło porto a'l cual, sbatue par tuti i 'ndo da ła tiranìa e da ła guera, łe pol catar salvesa łe nave de i omeni che i serca de far na vida serena: Sità rica de or ma pì de nominansa, potente de forse ma pì de virtù, fondà sora forti marmari ma sora pì forti baxe de sivił concordia ferma e imovił e, mejo che da'l mar da'l cual ła xe senta, da ła prudente sapiensa de i so fioi defexa e fata segura »
(Françesco Petrarca, łetara a on amigo bołonjexe, 1321)


Venèsia (veˈnɛːsja) ła xe on comun de 259 736 aneme, caołogo de ła Sità metropoitana de Venesia e de ła rexon Vèneto. El comun el ciapa rento do sità: ła sità de Venesia, de 79 721 amene co 'l sentro istorego e łe ixołe 'nte ła łaguna, e ła teraferma de ła sità de Mestre de 179 576 aneme[3]. Ła sità de Venesia ła xe ła cavedal de ła Venesia e de i vèneti. El comun el xe el primo de ła rexon par popołasion e superfise.

Ła sità, segondo ła tradision, ła xe nasùa 'nte 'l 421 e da'l 812 ła xe stà ła cavedal de ła Republega Vèneta, che ła ga fata conosar a'l Eoropa e a'l Mondo e ła ga fata vivar el so tenpo de pì splendor. Venesia ła xe considerà ła pì beła sità de'l mondo, oltra che ona de łe pì romanteghe, par łe so carateristeghe urbanisteghe, par el so patrimonio artistego, istorego e cultural e defati l'intiera sità co tuta ła só łaguna ła xe stà declarà, 'nte'l 1979, patremonio del'omanedà da l'UNESCO[4], par sti motivi ła xe na meda molto vixità da toristi de tut el mondo. Venesia, par łe so carateristeghe ła xe martorià da cualche problema cofà łe alte maree e l'alsamento de'l łivel de l'acua, el turismo masivo, l'icuinament e łe gandi navi da croxera che łe navegà par ła łaguna.[5][6]

Nome[canbia | canbia el còdaxe]

Orixene[canbia | canbia el còdaxe]

Sta sità ła xe stà ciamà cusì soło dapò che ła xe deventà ła cavedal de ła Republega Vèneta da'l nome de sta cuà. Ła Venesia ła xe ła tera de i vèneti, da'l Garda a l'Istria, fin da i vèneti antighi. Dapò ła concuista łatina, ła Venesia (par łatin Venetia /veˈnɛʦʦja/) ła vien organixà 'nte ła Venetia et Histria e co riva i gresi 'nte ła Venetikà (par grego Bενετικὰ, "Venetikà"). Co che ła Venesia Maritima, ła fasia costiera de ła Venesia restà in man dei i greghi, ła deventa independente 'nte'l 697, el novo stado vien ciamà Republega de Venesia. Ła sità de Venesia no ła jera 'ncora na sità unjoła, ma on insenbre de ixołoti separài. 'Nte'l 812 ła cavedał de ła Republega ła vien spostà a Rivoalto, el sentro prinsipal de ła sità che cualche an pì tardi ła ciapa el nome de Venesia. Ła sità de Venesia, dónca, ciapa el nome da'l stado de ła cual de cavedał, cofà so sinboło.

Giografia[canbia | canbia el còdaxe]

Flag of UNESCO.svg Ben protexesto da l'UNESCO
Venesia e ła so łaguna
Venezia
Venice Old Town Lagoon Aerial View.jpg
Critero(i)(ii)(iii)(iv)(v)(vi)
Ano1987
Linganboinglexe
françexe


Ła sità de Venesia ła xe divixa 'ntei sie sestièri de Dorsoduro, Santa Cróxe, San Poło, San Marco, Canarégio e Casteło, ła xe sviłupà sora ben 118 ixołéte cołigade da 354 pónti e divixe da 177 tra rii e canałi. A cauxa de ła soa morfołogia el corpo prinsipal de Venesia, se fotografà da l'alto, el ga l'aspèto de un pése.

Ìxołe[canbia | canbia el còdaxe]

Infra łe ixołe più grande recordémo Torseo, Muran, Buran, San Sèrvoło, ła Zueca, San Zorzi Magior, (che però el fa parte del sestier de San Marco), Pełestrina, Povegia, San Clemente, San Francesco del Dexerto, San Làzaro dei Armeni, San Michièl, Santa Maria de ła Grasia, Sant'Erasmo, łe Vignołe, el Lido de Venesia.

L'ixoła de San Sèrvoło ła xe de propietà de ła Provincia de Venesia e ła se cata su ła diagonal Piassa San Marco-San Làzaro dei Armeni.

Teraferma[canbia | canbia el còdaxe]

El comun de Venesia, se no consideremo ła superfisie de aqua, el se cata su ła teraferma per la magior parte. Ła teraferma ła ga anca paréci più abitanti, a ocio 180.510 [7], a desferénsa de na volta. El séntro storico el xé deventà manco popołà datorno al 1960 e da eora ła fòrbexe ła se ga slargada miga poco. Ultimamente, considerando l'emigrasion anca da łe xone de teraferma verso comuni fora, ła desferénsa no ła xé drio créser. I séntri prinsipałi de ła teraferma i xé Mestre (tèrmine chel pol eser doperà per parlar de tuti sti posti), Marghera, Carpenèo, Malcontenta, Fàvaro Vèneto, Canpalto, Tesèra, Cirignago, Dexe, Zelarin e Trivignan.

Istòria[canbia | canbia el còdaxe]

Exquisite-kfind.png Par savèrghene de pì, vardarse łe voxe Repùblica de Venesia e Istòria de Venèsia.


Ła łaguna de Venesia ła se ga formà torno al 800 v.C., prima ghe jera on anbiente fluvio-pałustre, abità dai vèneti antighi, che i pratichea ła pesca, sunava sal, i se dedichea ai trasporti par mar, al trafego e a altri mestieri conpagni. Grasie a łe navi vènete, ła łaguna ła jera el snodo dei trafeghi che i cołighea el Mediteraneo, soratuto l'Adreatego e ła Gresia, co co 'l sentro e 'l nord del Eoropa[8][9].

Co ła concuista romana de gran parte del Mediteraneo, torno al II secoło v.C., ghe xe na cea redusion de sti trafeghi fin al invaxion romana del Vèneto (dal 59 v.C. al 49 v.C.) co i trafeghi i ga na pì granda redusion. I romani i fa ła centuriasion de tuta ła fasia łagunar, che se pol vedar anca ai nostri dì da łe foto al satèłede. 'Nte sta evoca i sentri prinsipai de ła łaguna i xe Altin, so ła strada che da Pàdova ła portea a Aquiłeja, Cioxa e Torseło, ixołeta a nord del sentro de Venesia dita el so pì vecio insediamento[10].

Céxa de San Giacomo de Rialto

Drio ła storiografia tradisionał[11], el primo insediamento a Venesia el xe stà Rivo Alto (Rialto de des) el fondà el 25 de marso del 421 co ła consacrasion de ła cexa de San Xacometo a Rialto, so łe rive del fondo canal navigàbiłe, ancuo Canal Grando. Ła fondasion de Venesia in verità ła xe stà na roba pì łonga, parvia de łe invaxion barbàreghe, i abitanti de ła teraferma i ghe ga catà protesion daspò łe desferénte ondae de invaxion barbàreghe che xé cascade dal V secolo, en particolare queła una del 421.[12]

'Ntel VI secolo, sotto el stàbil governo del Regno dei Ostrogoti, Cassiodoro ne dà un detagià quaro de ła vita in łaguna de quei ténpi.

Riunidi conpagni a tuta l'Italia al'inpero co ła pramàtica sansion de Giustinian del 554, i teritori de ła Venetia i xé de nóvo travolti sóto de ła spinta del'invaxion łongobarda del 568, che ła vede el Patriarca de Aquiłegia refugiarse 'nte ła łaguna de Gravo, Rialto e i altri insediaménti costieri popołarse di pròfughi che i ga abandonà l'entrotera.[13]

Par scapar via dai invaxóri łe popolasion de ła canpagna intorno łe xe emigrà 'nte łe ixołete de ła Laguna, ma no so quełe indove che deso a ghe xe Venesia, ma pì a Nord so el atuale Torseło; questo parché in quełe zone ghe gera xa łe capane de pescadori de łe sità romane (Altin so tute, anca parché 'ncora ancó el xe ła pì visina a ła Laguna), 'ndo i tegniva tuta l'atresadura. Dópo vari aveniménti sti "łagunari" no i se sentéva pì siguri e par defèndarse i se ga rintanà al Lido. Infine i rifugiài, che ormai i gera int' una parte de ła Laguna segura, par sfrutar comunque i cołegaménti co ła teraferma in un periodo deso pì tranquiło, i se ga definitivamente trasferìo 'nte l'ixola de "Rivoalto", inte ła zona de l'atual Rialto. Da qui xe stae abitade tute łe ìxołe de l'arcipèlago de Venesia, fortifegando łe rive co grosi pałi de legno e fango protetivo, che anca ancuo i tien in piè sta sità.

Tirada su 'ntel 697 ła Venesia a ducado dipendente dal'Exarcado de Ravena, co cavedal prima a Eracliana, dónca Metamauco, dópo de ła tentada invaxion franca de Pipin Carloman, 'ntel'821 ła pì segura Rialto ła xé deventada cavedal del Ducado de Venesia, tołendo 'ntel ténpo el nome isteso del teritorio e de ło Stato e deventando definidivamente Venesia.[14]

Ła visinansa col'Inpero franco, el raporto priviłegià col'oriente Bixantin e al steso ténpo ła distansa da Costantinòpołi ła ghe ga fata un dei prinsipałi porti de scanbio fra l'osidente e l'oriente, permetendo el sviłupo de na clase mercantil dinàmega e intraprendente che 'ntel giro de quatro sècołi sirca ła fa deventar ła sità da insediamento sconosiudo a avanposto imperial a potensa paróna dei mari. Da ła conquista de ła Dalmàsia co ła spedision de Pietro II Orseolo 'ntel Miłe fin ła Quarta Crosiada, co ła conquista el sachegio de ła cavedal bixantina, soto ła guida de Enrico Dandolo, ła fondasion del'inpero colonial[15][16]

Ła xé mèsa drénto fra łe Repùbliche marinare, insieme a Gènova, Pixa e Amalfi, dónca el leon de San Marco, enblema de ła Serenìsima, el ghe xé 'nte łe insegne marine de ła bandiera itałiana.

El cao del governo el gera el Doxe (dal latin dux), che col 'ndar vanti del tempo, el ga visto el só poder senpre più controłà da nóvi òrgani istitusionałi. Paréci Doxi, soratuto prima del'ano miłe, i se ga visti obligai a tór i vóti parché i sitadini i łi credeva masa bramoxi de poder: qualchedun el xé stà anca copà. Al màsimo de ła sóa potensa, 'ntel XIII sècoło, Venesia ła dominava gran parte de łe coste dell'Adriàtico, region come ła Dalmàsia, l'Istria, un mucio de łe ìxołe del'Egeo, Candia, Sivro, Corfù, e ła gera ła prinsipal poténsa miłitar fra łe prinsipałe forse mercantiłe 'ntel Medio oriente. 'Ntel XV sècoło el teritorio de ła Repùblica el se slargava da Bresia al'Istria, e da parte del'atual provincia de Bełun, al Poléxine vèneto.

'Ntel XVIII sècoło Venesia ła gera fra łe sità più rafinade d'Europa, co una forte influensa su arte, architetura e leteradura del ténpo. El teritorio de ła Repùblica de Venesia el conprendeva Vèneto, Friułi, Istria, Dalmàsia, Càtaro e parte de ła Łonbardia. Dópo più de 1000 ani d'indipendensa, el 12 de magio 1797 el doxe Ludovico Manin e el Magior Consegio i xé stai obligai da Napoleone a 'ndar via, par proclamare el "Governo Provixorio de ła Munisipałità de Venesia".

Col Tratado de Canpoformio fra franséxi e austrìasi, el 17 de otobre 1797 ła "Munisipałità de Venesia" ła ga smeso de èserghe e i sói teritori, chei xé ndai a formar ła "Provincia vèneta" soto Francesco II, i xé stai dati al'Àustria: i Austrìasi i xé intrai in sità el 18 de genaro 1798. 'Ntel 1848 ła ga partesipà ativamente ai moti rivołusionari, soto l'inisiativa de Daniele Manin. 'Ntel 1866 ła xé entrada a far parte del Regno d'Italia. El 21 de otobre del 1866 ghe xé stà in Vèneto el plebisio chel ga visto vìnser el sì al'anesion al'Itałia col 99,9% dei voti favorévołi del'ełetorà ativo (come portà drio da łe fonte).

Venesia dal satèłite
Mestre dal satèłite

Monuménti e łóghi inportanti[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Baxìłica de San Marco col canpanièl e łe Procuratie

El cor de ła sità de Venesia el xé Piaza San Marco, l'ùnega che ła se tol el nome de piasa: le altre strade slargae łe xé ciamade infati "canpi" o "canpiełi". Ła Baxìłica de San Marco ła se cata a'n estremo de ła piasa, cołorada d'oro e rivestida da moxàisi chei conta ła storia de Venesia, asieme ai maravegióxi basoriłievi chei rafigura i mexi del'ano. Sóra ła porta prinsipal, i quattro cavałi de bronxo de Costantinòpołi, (i xé copie: i orixenałi i xé drénto al muxeo de San Marco) i recorda ła quarta Crociada del 1204. Ła sóa forma a cróxe greca ła xé coverta da sinque grandìsime cùpołe. Ła xé ła tersa Baxìłica dedicada a San Marco che ła xé stada tirada su in sto lógo qua: łe prime dó łe gera 'ndae xó. El par che sta version qua ła sia stada ispirada da ła Céxa dei Santi Apòstołi de Costantinòpołi. El drénto el xé coverto de moxàisi a sfondo oro chei rafigura pasi bìblisi e ałegòrisi. Ai prinsipi, ła gera ła cappeła privada dei Doxi de ła Repùblica de Venesia.

El Pałaso Dogal el se cata a fianco de ła Baxìłica: ła Porta de ła Carta, maravegióxa opra de Bartolomeo Bon, ła xé el łor cołigamento, e ancuo ła xé el svódo del muxeo de Pałaso Dogal. L'intrada prinsipal ła xé sul lai chel varda a ła laguna. Sede del governo de ła Serenìsima, el xé stà tirà su 'ntel XV sècoło co màrmari d'Istria. Qua ghe stava un casteło, ma daspò i eło ga incendià per far 'ndar fora Pietro IV Candiano che ghe gaveva catà recèto durante na rebełion. Ancuo el Pałaso el xé un muxeo, co opre dei megiori artisti venesiani: ła Biblioteca Sansovina, che ła se cata drénto, ła verxe de łe mostre a ténpo łimità. Da védere łe xé anca ła Sała del Magior Consegio, che per sècołi ła xé stada ła più granda sede de governo del mondo, el Ponte dei Sospiri, łe prexon e i Pionbi.

Vanti al Pałaso Dogal ghe xé el canpanièl de San Marco: tirà su 'ntel 1173 come faro per i navigadóri, el xé stà consà da Bartolomeo Bon 'ntel XV sècoo. El xé crołà el 14 de ługio 1902 e el xé stà tirà su de novo per intrego. Ła logeta in màrmaro roso de Verona ła xé n'opra de Giacomo Sansovin, e su de sta qua se cata i basoriłievi chei rafigura ałegorie coi grandi rexultai de ła Repùblica del Leon.

El Ponte de Rialto el cołiga i sestièri de San Poło e de San Marco.

N'altro sìnboło de ła sità el xé el Ponte de Rialto: opra de Antonio Da Ponte, el xé stà tirà su 'ntel 1591. El gera l'ùnega maniera per traversar el Canal Grando a pie: infati, el xé restà l'ùnego ponte fin al 1854, có i ga fato el Ponte del'Academia (ancuo existe anca el ponte dei Scalsi e el ponte de ła Costitusion). Sui lai del corpo sentral se cata negosi de luso mentre, a ła fin del ponte, 'ntel sestièr de San Poło, ła tradisional pescheria e ła céxa de San Giacometo de Rialto.

Altri inportanti monuménti venesiani i xé l'Arsenal, ła baxéłega de Santa Maria de ła Sałute, ła baxéłega de Santa Maria Glorioxa dei Frari, łe sinagoghe del Gheto.

Popołasión[canbia | canbia el còdaxe]

Evołusion demografega[canbia | canbia el còdaxe]

Venesia ła xe stà par tuta ła Basa Età de Mex e l'Età Moderna ona de le sità pì grandi par popołasion (oltra che par cultura e economia). 'Nte 'l an 1000 a Venesia ghe jera torno a łe 60.000 aneme, 'nte 'l 1200 łe se łeva torno a łe 80.000, 'nte 'l 1300 łe riva fin torno łe 110.000 che dapò ła peste negra de 'l 1348 łe se reduxe a poc pì de 60.000. Ła cresita dapò ła peste ła porta a 85.000 aneme de i primi de 'l '400, 'nte 'l 1540 łe vien censie 129.971 aneme 'nte ła cavedał, 'nte 'l 1552 ne vien censie 158.069 e 'nte 'l 1563 168.627, ła peste de 'l 1576-77 copa so par zo pì de 40 mie aneme che łe riva a łe 134.871 de 'l 1581. Ła cresita ła va pian fin rivar a i 141.625 venesiani censìi 'nte 'l 1624, dapò ła peste de 'l 1630-31, che ła copa so par zo 40.000 aneme, ła popołasion ła riva a 102.243 'nte 'l 1633, ła rapida cresita ła porta a 120.307 'nte 'l 1642. Ła popołasion ła resta pì o manco ła istesa, co 'n canbio de 10.000 aneme, fin a ła fin de ła Serenisima: 'nte 'l 1696 łe vien censie 137.867 aneme, 'nte 'l 1740 147.470, 'nte 'l 1761 148.576, 'nte 'l 1771 138.700, 'nte 'l 1780 140.286, 'nte 'l 1790 137.603 e 'nte 'l 1797, an de ła fin de ła Republega, a Venesia ghe xe so par zo 141.000 aneme. Co ła Fransa de Napołeon invade ła Republega Vèneta ła porta morte, reolte, crixe e poartà caxion de 'l cało de popołasion de Venesia, oltra che a do picenine epidemie de tifo e vajol, che sol che do ani dapò l'invaxion riva a 136.000 aneme, 'nte 'l 1805 a 122.000, 'nte 'l 1811 a 115.000, 'nte 'l 1818 a 103.000, 'nte 'l 1830 łe vien censie 98.638 aneme fin a 'l so punto pì baso de 93.545 censie 'nte 'l 1838. 'Nte ła segonda metà de i ani 30 de 'l '800 a Venesia ghe xe na cresita siçio-economega, in scuaxi tuti i setori de l'economia sitadina e soratuto Venesia torna a esar on gran sentro de i trafeghi, stà situasion porta ła cresita de ła popołasion che riva a 123.000 aneme 'nte 'l 1847, a 120.414 aneme 'nte 'l 1857 e 'nte 'l 1867 a 133.037.

Evołusion demografega de 'l intier comun de Venesia dapò ła con concuista tajana: Abitanti censii

Par na coreta łetura de i dati da 'l 2 de avrił de 'l 1999, dapò on referendum, xe stà fato el comun de Cavałin-Treporti, de 11.700 aneme.

El comun de Venesia xe dividesto 'nte ła sità de Venesia, co 'l sentro storego de i sie sestieri e łe isoe de ła Łaguna, e ła Teraferma, co Mestre cofà sità prinsipał.

Sentro Storego Isoe Teraferma Sità de Venesia (Sentro storego + ixoe)
1901 146 672 21 064 20 597 168 276
1931 163 359 32 826 53 957 196 185
1951 174 808 (record) 44 037 96 966 218 845
1960 145 402 49 025 152 575 194 427
1975 104 206 49 670 210 674 153 876
1990 78 165 47 271 192 770 125 436
2005 62 296 31 035 176 449 93 331
2017 53 976 28 027 179 776 82 003

Da 'l 1951 el sentro storego de Venesia ga perdesto sirca el 70% de ła popołasion che 'l xe rivà al so masimo de 175 000 aneme, fin a redurse a łe 53 976 aneme del 2017. Senpre 'ntel 1951, ła proporsion tra sentro storego, ixoe e teraferma jera de 55:14:21, 'ntel 2017 de 21:11:68.

Evołusion demografega de ła sità de Venesia (sentro storego, i 6 sestieri): Abitanti censii

Reixon[canbia | canbia el còdaxe]

A Venesia so par zo el 94,4% de i venesiani i xe cristiani catołeghi. A Venesia ghe xe el patriarcado de Venesia, ona de łe col che tre diosexi carołeghe a 'l mondo a gaver sto titoło.

'Nte l'ixoa de San Łaxaro de i Armeni ghe xe da 'l 1717 'l Ordene Mechitarista, ona de łe piasè inportanti istitusioni de cultura armena 'nte 'l mondo.

A Venesia ghe xe l'exarcà ortodoso par l'Eoropa Meridionał e l'arsidiosexi ortodosa par l'Itaja e Malta, de łengoa greca e rito bixantin, co sede ła Cexa de San Zorzi de i Gresi.

Parsone łigae a Venesia[canbia | canbia el còdaxe]

Varda parsone łigae a Venesia par saver de łe pì inportanti parsone łigae a Venesia.

Varda anca ła lista de i Doxi de ła Republega de Venesia.

Aministrasion[canbia | canbia el còdaxe]

Ca' Farseti.
Ca' Loredan

Ca' Farseti e Ca' Loredan, do gran bei pałasi, i xe łe do sedi de'l comun de Venesia.

Zemełaji[canbia | canbia el còdaxe]

Venesia ła xe zemełàda co:

Acordi de cooperasion[canbia | canbia el còdaxe]

Venesia ga acordi de cooperasion co:

Spor[canbia | canbia el còdaxe]

Regade[canbia | canbia el còdaxe]

A Venesia e in tuta ła so łaguna ła xe tanto parategà ła voga veneta, ghe xe tante regade par tante inbarcasion tradizionai par tut l'ano, chee pi inportanti łe xe 'nte ła Regada Istorega.

Altri spor co inbarcasión i xe ła Veła, da'l 1911 ghe xe ła Conpanjia de ła Veła vinsidrixe de tante conpetision, e 'l canotajo.

Bałon[canbia | canbia el còdaxe]

L'istorega scuadra de bałon de Venesia ła xe 'l Asoçiasion de Bałon Venesia (o Venesia F.C.), nasua 'nte'l 1907 da'l union de łe do asoçiasion Pałestra Marsiał e Costantin Reyer, che ancùo ła xe in serie B.

In Teraferma ghe xe l'Asoçiasion de Bałon Mestre, nasùa 'nte'l 1929, che ła xe in Serie C.

Bałonsesto[canbia | canbia el còdaxe]

L'istorega scuadra de bałonsesto de Venesia ła xe ła Reyer Venesia, nasùa 'nte'l 1872, ła xe in Serie A e ła ga portà caxa tante vitorie e tre canpionài.

Altre atividà fixeghe[canbia | canbia el còdaxe]

A Venesia ghe xe anca asoçiasion de rugby, bałavoło (in serie C) e bałanodo.

En pì anca el Sentro Universitario Sportivo de Venesia inganixa tante atividà e spor co inbarcasion e sensa.

Vara anca[canbia | canbia el còdaxe]

Bibliografìa[canbia | canbia el còdaxe]

  • Emanoel de Azevedo, Venetae urbis descriptio, Antonio Zatta, 1780.
  • (IT) Frederic C. Lane, Storia di Venezia, Torino, Einaudi, 1978.
  • John Ruskin, Le pietre di Venezia, Milano, 1987
  • Carlo Silvestri, Istorica e geografica descrizione delle antiche paludi adriane ora chiamate Laguna di Venezia, 1973, ristanpa de on pì antigo volume del editor Domenico Occhi, in Venesia, 1736.
  • (IT) Alvise Zorzi, La Repubblica del Leone. Storia di Venezia, Milano, Euroclub, 1991.
  • (IT) Tiziano Scarpa, Venezia è un pesce, Feltrinelli, 2000.
  • (IT) Alvise Zorzi, Venezia Scomparsa, Milano, 2001.
  • (IT) Alberto Toso Fei, Misteri de Venesia, La Toletta Edizioni, 2011.

Altri projèti[canbia | canbia el còdaxe]


Notasión[canbia | canbia el còdaxe]

  1. (IT) Altesa riferìa a'l caosaldo de Punta de ła Sałude (Canal Grando). Lingambo vardà el 10 de fevrer de'l 2020.
  2. (IT)Superfixe de'l comun. Lingambo vardà el 10 de fevrer de'l 2020.
  3. (IT)Popołasion de'l comun de Venesia par xona. Lingambo vardà el 10 de fevrèr de'l 2020.
  4. (EN)Venesia e ła so łaguna patrimonio de l'omanedà. Lingambo vardà el 10 de fevrer de'l 2020.
  5. (EN)I toristi i podaria fondar Venesia, se l'acua no ło fa prima. Lingambo vardà el 10 de fevrer de'l 2020.
  6. (EN)Cuando fondarała Venesia?. Lingambo vardà el 10 de fevrer de'l 2020.
  7. Fonte: Comun de Venesia - axornamento popołasion al 09-03-2010 [1].
  8. (IT)Antonio Rosso, La laguna veneta prima dei romani, Archeologia Viva, 1984. Lingambo vardà el 24 gennaio 2009.
  9. (IT)[2] Graziano Tavan, Archeologia della laguna di Venezia, Veneto archeologico, gen 1999
  10. (IT)[3] Antonio Rosso, I romani colonizzarono la laguna di Venezia?, Archeologia viva, ott 1982
  11. ła Chronica Altinate scrita serca el 1000
  12. [4] Venice Explorer pàxena web
  13. [5] Nicola Bergamo, Venetia Et Histria, imperobizantino.it
  14. [6] Gravo, Venesia e i Gradenigo, mostra, Biblioteca Nasional Marciana
  15. Donald Nicol, Venezia e Bisanzio, Rusconi, 1990
  16. [7] Asociasion Cultural Bixansio

Łigami foresti[canbia | canbia el còdaxe]


Controło de autoritàVIAF (EN136651400 · LCCN (ENn79018142 · GND (DE4062501-1 · BNF (FRcb11933474v (data) · NDL (ENJA00629183 · WorldCat Identities (ENn79-018142
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Venesia&oldid=772732"