Paleovèneti

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
El teritorio do che stava i Veneti ne l'età del fero

I Hèneti, Vèneti o Paleovèneti i xe stà un de i veci popołi de l'Italia setentrionałe; in prinsipìo ì stava tra el Lago de Garda e i Cołi Euganei, col pasar dei ani i se ga slargà a tuto el Vèneto e a na parte del Friuli-Venesia Julia.

I Vèneti i parlava ła lengoa venètica che ła fa parte del grupo de łe lengue itàłeghe.

Ła lejenda ła dixe che verso el 1000 a.C. dopo ła distrusion de Troia par man dei Grechi, i apartenenti de na tribù de ła Paflagonia (rexon dè l'Asia Minore 'ntel Mar Negro), ciamài Éneti, e comandài da el mitico fondator de Padova, Antenore, i sia rivài 'nte łe coste adriateghe e i se gapia sistemà là dopo gaver parà via i Euganei.

Tante 'olte se pensa che i gabia ła stésa orijine dei Vèneti de ła Galia, nominà da Cesare. 'Sta teoria qua ła se baxa su łe soméjanse łenguisdeghe che se cata anca 'nte l'onomastica, ma 'sti trati comuni qua i połe anca èsare spiegà coi łigami de parenteła che ghe xe tra łe łengue sèlteghe e łe łéngue itáłeghe. I dati łinguisdeghi riconosùi oncò no conferma nisuna de łe teorie.

I Paleoveneti i se caxamentò in prinsipio in viłaji picènini tra l'Adeze e el Lago de Garda, ma anca 'nte łe xone de łe prealpi de ła Valbełuna, parchè ła pianura ła jera 'ncora cuèrta de boschi e de vałi. Un dei pì grandi simiteri pałeoveneti, ancora intiéro, el xe proprio a Mel fra Bełun e Feltre.

I primi grosi sentri abitài i se ga formà verso el'VIII secoło a.C. e un dei prinsipałi el xe stà Este (na 'olta el se ciamava Ateste), e che ałora el jera sui arzari de l'Adese.

I Paleoveneti i jera in amicisia co Roma che łi ga jutài defèndarse dal pericoło de l'invaxion dei Gałi: in cambio de 'sto aiuto cua, i ga łasà che i Romani i se caxamentase in paxe in Veneto.

Varda anca[canbia | canbia el còdexe]