Połéxine

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

El Połéxine (anca dito Połèxine) ła xe na rejon che inqûò ła xe tuta 'nte 'l Vèneto e che ła conprende ła Provincia de Rovigo[1] o che pì in xeneral ła se sìtua tra i fiumi Àdexe e Po 'nte ła parte darente el Mar Adriàtico[2] e donca el conprende anca ła basa veronéxa e parte del comun de Cavàrzere in provincia de Venesia. In pasà el conprendeva anca qûeła parte de ła provincia de Ferara che ła se sìtua a nor del Po de Vołan.

El tereno de natura ałuvional el xe sta bonifegà soratuto grasie ai lavori de bonifica fati da ła Republica de Venesia.

El Połéxine el xe pien de canałi par sugar łe tere, e łe coltivasion principałe łe xe el formento, el formenton, ła barbabietoła e i rixi.

Łe sità principałi łe xe Rovigo, Adria, Cavàrzere, Łendinara, Badia Połéxine, Porto Tołe, Porto Viro, Tajo de Po e Ociobeło.

Par el Połéxine ła pasa l'autostrada A13 (Padova-Bołogna), la Strada Statałe 434 Transpołesana (Verona-Rovigo), ła Strada Statałe 309 "Romea" (Venesia-Ravena).

Etimołogia[canbia | canbia el còdexe]

Ła paroła "połéxine" ła xe in vèneto e ła se scrive "polesine" 'nte ła grafìa clàsica; na 'olta ła vołéa dir "ixołéta che ła se cata in mexo a ła corente dei fiumi" e ła vien dal latin "pollicinum" o "policinum" che vol dir "tera de palùo".[1]

Defati i gà tacà ciamar "Połéxine" sta tera qûi co ła se gà mudà 'nte 'n palùo, dopo che 'l Inpero Roman de Ponente el xe cascà e no i gà pì tegnùo ben i àrxeni e ghe xe stà asè fiumane.

Storia[canbia | canbia el còdexe]

'Nte i ani d'Augusto (I sècoło a.C.) 'l Àdexe naxéa pì a nor e 'l Po naxéa pì a sud; tute łe tere a nor dal Po de Vołan, che no łe se ciamava gnancora Połéxine, łe xera 'nte ła Regio X Venetia et Histria
'Nte 'l 1050 'l délta del Po e ła tera de Adria i xera 'nte ła Romagna de Bixànsio, mentre qûełaltro toco de Połéxine el xera drìo nar de sóta de ła Matilde de Canossa
El Połéxine (a nor-est 'nte sta cartina qûi) e l'Emilia-Romagna 'nte 'l 1585, quando ancora 'l Po 'l naxéa pì a nor, prima del "tajo de Porto Viro" 'nte 'l 1604
Inte sta cartina del 1803 el Połéxine el xe parte de ła Repùblica Itałiana; no 'l xera sta méso 'nte 'l Vèneto, che 'l xera parte de łe tere strìache
El medio e baso Połéxine 'nte 'l 1885; el corso prinsipałe dei fiumi el xe queło d'inqûò

Storia antiga[canbia | canbia el còdexe]

Inte i ani antighi 'l Àdexe 'l naxéa pì a nor par Este e 'l naxéa rento 'nte ła Łaguna de Venesia; el Po 'l naxéa pì a sud par el Po de Primaro. Ma sta tera qûi no ła se ciamava mìa Połéxine gnancóra.

I primi a rivar i xe sta i Greci che i à tirà su Adria 'nte 'l XII-XI sècoło a.C.. Po xe rivà i Etruschi a sud e i Vèneti a nor inte 'l VI sècoło a.C., e Adria ła xe doventà na sità asè inportanta da darghe 'l só nom a 'l Mar Adriàtico.

Po xe rivà i Roman, e tuta ła tera che 'nte i ani ła xe sta ciamà Połéxine ła se catava 'nte ła Regio X Venetia et Histria che ła rivava fin 'nte 'l Po de Vołan.

Storia medieval[canbia | canbia el còdexe]

Ła tradision ła dixe che nte 'l 589 a ghe xe stà 'n sconbusołaménto che i ło gà ciamà ła róta deła Cuca e che 'l gà canbià 'l córso a 'l Àdexe e 'l gà mudà sta tera 'nte 'n palùo; e 'l xe vegnù fora 'l Połéxine.

Adria e 'l delta i xera sota de 'l Inpero Roman de Levante 'nte 'l Exarcato de Ravéna, qûełaltro toco de Połéxine 'l xera sota de i Longobardi 'nte 'n antigo Ducatus Ferrariae.

Co ghe xe stà ła róta de Figaroło 'nte 'l 1152 anca 'l Po 'l se gà spostà pì a nor e ła tera ła tacava somejarghe a com che ła xe inqûò; el Połéxine 'l xera isteso ła tera in mexo de 'l Àdexe e de 'l Po de Vołan, e 'l faxéa parte de ła Marca Feraréxa, 'nte 'l Stato de ła Céxa.

I Estensi i xe doventà marchéxi 'nte 'l 1264 e i a governà 'l Połéxine fin al 1484.

Storia moderna[canbia | canbia el còdexe]

Co ła Guera del sal de 'l 1482-1484 i Estensi i gà dovésto darghe mità de 'l Połéxine a i Venesian: łe tere a nor del Tàrtaro, Polxeła, ła Guarda, Adria e 'l délta (che 'l xera pì a nor d'incò) i se gà tacà ciamar "Połéxine de Rovigo"; queła che ła xe sta ciamà ła Transpadana Feraréxa e ła tera tra 'l Po prinsipal e 'l Po de Vołan łe se gà tacà ciamar "Połéxine de Ferara". Ła Diòcexi de Adria ła continuava a star unìa e ła staxéa de sóta de l'Arcidiòcexi de Ravéna.

Inte 'l 1602-1604 i Venesian e 'l Papa i se gà mesi d'acordo par far el tajo de Porto Viro; el nóvo délta el se gà formà in parte 'nte 'l Stato de ła Céxa e per el resto 'nte la Republica de Venesia (i cìppi de confine i xe ancora visibiłi visìn San Basilio, 'nte 'l comune de Ariàn 'nte 'l Połéxine, e tra Ca' Tiepolo e Rivà).

Co 'l xe rivà Napoleon, 'nte 'l 1797 el Vèneto el xe stà dà ai strìaci, fora che 'l Połéxine de Rovigo che 'nte 'l 1801 el xera parte de ła Repùblica Itałiana; el Połéxine 'l xe stà unìo da novo e 'l se catava 'nte 'l Dipartimento de 'l Baso Po insiem co queła che inqûò ła xe ła provincia de Ravéna.

Storia contenporania[canbia | canbia el còdexe]

'Nte 'l 1815 el Congreso de Viena ghe tacava de nóvo el Połéxine de Rovigo al Vèneto e ghe xontava anca el délta e ła Transpadana Feraréxa; i ga dà cusì i confini d'inqûò a ła provincia de Rovigo. 'Nte 'l 1819 anca el Papa ghe canbiava i confini de ła Diòcexi de Adria, e ghe scanbiava łe tere co ła Diòcexi de Ferara; a ła fin el gà anca meso ła Diòcexi de Adria de sóta de ł'Arcidiòcexi de Venesia. 'Nte 'l Połéxine de Ferara ghe xera restà sóło che ła tera tra 'l Po prinsipal, el Po de ła Gnoca e 'l Po de Vołan; 'nte i ani che i xe vegnésti no i gà pì ciamà "Połéxine de Ferara" sta tera qûi. Xe sta cusì che 'l Połéxine el xe doventà ł'istesa cosa che ła provincia de Rovigo.

'Nte 'l 1866 el Połéxine el xe pasà de sóta de l'Itałia dopo de ła Tersa Guera de Indipendensa itałiana.

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. 1,0 1,1 (IT) Il Vocabolario Treccani, Istituto della Enciclopedia Italiana, Roma 1992.
  2. (IT) Enciclopedia Generale Sapere.it, De Agostini Scuola, Novara 2002.