Voga veneta
La voga veneta ła ze na tècnega partegołar de voga che ła se ga zviłupà inte ł'area de ła łaguna de Venesia e in zone łimitrofe, inte ła cuała soło che un vogador guarnìo de uno più remi el pol eser sufisiente par far ndar 'vanti l'inbarcasion.
I ełementi che ła carateriza i ze vogada in pìe verso avanti, l'utiłizo de uno o do remi remanezài da'l steso condutor, l'ezigensa de móver co łibartà un remo parfetamente zlìso, sensa manegoti de fisagio, su un incalmo 'verto (fòrcoła) par fasiłitar łe manuvre e ła condusion visto che no ghe gera el timon.
Onji inbarcasion tradisional ła ga un nùmaro fiso de posti voga e cuindi de ałozamenti par łe fòrcołe (nogari o vògari. I posti ciave i ze el pope e el provier. El primo el voga a popa co fòrcoła so ła dreta, fisa ła rota de ł'inbarcasion e comanda ł'ecuipagio. El segondo el sta a próva, co ła fòrcoła so ła sanca, el spenze co forsa e el fisa ła cadensa a ła vogada che tuti i vogadori i ga da respetar. Infrà pope e próvier, co funsion de spenta va identifigàe ła pozision de łado, co ła fòrcoła a dreta dadrìo el provier, e de sentìna co fòrcoła a sanca davanti a'l pope.
Senji stòreghi
[canbia | canbia el còdaxe]Ła voga veneta ła ze indisołubilmente łigada a ła storia veneta. Ła tradision ła fa resałìr a'l V sècoło i primi insediamenti urbani in łaguna, a sèvito de łe invazion de i unìi e ła destrusion drìo de i sentri romani de Altin, Acuiłeja e Padova.
Ła migrasion co tuta probabiłità ła gera avenjùa durando el sècoło sucesivo co ła deseza de i Łongobardi che a difarensa de i Unìi i gaveva contribuìo fiso a'l mutamento de situasion połìteghe e sosiałe atuàe co un controło teritorial e via via co na vera organizasion statal.
Na famoza łétara de Cassiodoro a i tributi marìtemi de ła Venesia, scrita inte'l 537-538 ed un paso de ła redasion de'l 940-950 Administrando Imperio de Costantino VII Porfirogenito, ła sostien cofà in èpoche presedenti łe ìzołe łagunari łe fuse prategamente dezabitàe, ma comuncue frecuentàe da pescaori stansiałi e mercanti de sal. E un paso de Gaio Sollio Sidonio Apollinare el mostra come za da'l V sècoło A se dezvolzese un ben ativo comersio inte łe łagune e inte i fiumi łimitrofi resałìi, co tuta probabiłità, co batełi de medie dimension ciamài cursoie.
Ła vecia circoscrision augustea conosùa cofà Venetia'et Histria dipendente da l'Ezarcato de Ravena a pian a pian ła reduze a i confini łagunari simentando de volta in volta nove migrasion verso łe łagune: inte'l 568-569 gera stàe invaze da i Łongobardi el Friul, Trevizo, Vicensa, e Verona; inte'l 601 Pàdoa, inte'l 639 Altin e Oderso. Inte'l 670 el duca furlan Lupo el interonpe el cołegamento co l'Istria (ancora bizantina) inpadronìndose de'l pasagio infrà Grao e teraferma Liutprando el estende el dominio Łongobardo fin a Comacio separando a sud la provinsia da łe tere de ł'ezarcato de Ravena.
L'izołamento de łe łagune el costrenzeva i abitanti a l'alternativa de'l spostamento verso el mar, ùnega via verta. I tereni richi de salso e inadati a ła coltivasion e na pesca de susistensa i ga dovùo spénzer i abitanti a sernìr el comersio. L'archietuta navałe ła ga dovùo in un primo tenpo eser inportada diretamente da łe provinsie romane, anca se ben presto el partegołar anbiente el ga dovesto inpóner cuełe forme e cuełe tècneghe de voga soravisùe fin ancùo.
L'asensa ałora de un acentuà moto ondozo, i ridoti fondałi, velme, barene, ecc. i ga inponesto el fondo piato, sensa cołonba, de fàsiłe manutension che in cazo de emergensa i parmete de méter fasilmente seco ła barca su łe rive sabionìve. Ła necesità de poder véder ben dove che ghe fuse fondal bastante a navegar, ła gavéa costreto a vogar in pìe in avanti. Da cuesti primi modułi cosrutivi e da'l probàbiłe incontro co łe tècneghe abrusezi e sciavone gaveva da ciapar forma invese ła marinaresa venesiana mazor.
Tècneghe
[canbia | canbia el còdaxe]Łe forme e i ełementi prinsipałi de łe inbarcasion venesiane łe ze fisàe da ła partegołar conformasion de l'anbiente e de łe ezigense de voga. Vedemo cuałe zełe 'ste tècneghe e in che modo se łe atua.
A ła Vałezana
[canbia | canbia el còdaxe]Tècnega de voga in pìe in avanti co do remi incrozài. Utiłizàda inte i anpi spasi łagunari par covèrzer più vełosemente łonghe distanse. A se trata de ła tècnega pì antiga ma anca pitòsto inpenjadiva. Zeneralmente ła ze utiłizada da un soło vogador par menar l'inbarcasion, anca se A ze comuncue posìbiłe utiłizar 'sta tècnega co pì vogaori.
El vogador, in pozision de pope el sistemarà do fòrcołe: una fòrcoła da pope inte'l consueto nogaro da pope a drita, l'altra fòrcoła da próva inte'l nogaro da sanca, łiziermente più a proravia respeto a cueło de drita. L'inpunjadura de i remi ła avien in prosimità de l'ùltemo terso de l'inpunjadura, el vogador el vogarà spenzendo contenporaneamente so i do remi tenjùi incrozài e mai a contato intrà de łori.
Co un remo
[canbia | canbia el còdaxe]A ła nàsita de sta vogada ga contribuìo notevolmente l'urbanizasion de ła łaguna stesa, inte i restreti canałi sitadini rezulta de frecuente difisiłe vogar a ła vałezana, e par fasiłitar 'sta vogàda A se gaveva rezo nesesario el fianco de l'inbarcasion asimètrego che co l'evołusion inte i sècołi ła ga portà a caraterizar ła góndoła e altre inbarcasion venesiane e l'utiłizo de un incàlmo verto, da cui deriva l'atuałe góndoła, che'l podese parméter de móver co łibartà el remo in modo che no'l se inpenja inte i fondałi o so i bordi de i canałi, frenando ła navigasion, o par poderlo sfiłar a ła crozera co altri natanti. In pozision pope, el vogador el intersa na vogada de spenta (prèmer) - overosìpia spénzer co forsa el remo e movendo ła próva in diresion verso drita (stałìr o stagar)