Całe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Całe del Paradiso vista da Salizada San Lio

Ła całe (plural guałivo) el xé ła tìpega strada venesiana, strénta infrà dó fiłe fiłade de edifisi fati par vìverghe drénto o negosi a pepian.

Ła łarghesa de łe całe ła se desferénsia asae: se va dai 60 sentìmetri a ocio de łe całe più strete che speso par sta raxon łe xé ciamae całexełe o całéte, fin ai sinque-sie metri o anca oltra de quełe più grande, ciamade speso "całe łarghe".

Ła sałixada (scritura tradisional salizada) ła xé na całe łarga de inportansa special. El nome, che'l deriva da sèłexe, el vol endegar el fato che in ténpi pasai ste strade qua, propio grasie a ła só inportansa, łe xé stae infrà łe prime che łe xé stae tavełae co łe clàseghe pière in sałixà grixo (piera trachìtica) ancuo doperai squaxi in ogni parte de ła sità, mentre el resto de łe całe e de łe strade łe prexentava na tavełasion in quarełi poxisionai a spina de pése (come el xé ancora queła vanti a ła Cexa de ła Madona del'Orto) có i no gera conpletamente sénsa piera.

Algune całe orbe secondarie, ła cui ùgnoła funsion ła xé de perméter l'intrada a łe caxé che ghe se fasa, łe vien ciamae "ramo".

Anca ła łonghesa de łe całe ła pol canbiar asae: se va dai póchi metri fin a łe "całe łónghe" che łe pol slongarse anca par qualche sentenera de metri, co un percorso de volte storto. Algune całe łónghe, bastansa inportanti par i numeroxi tràfeghi che ghe se fasa fin da ténpi łontani, łe xé ciamade "rughe": famoxe a Venesia łe xé ła Ruga Giufa e ła Ruga Rialto.

A Venesia, ła toponomàstega de łe całe ła xé asae varia: paréce łe tol el nome de qualche personagio famoxo che speso el gaveva caxe o pałasi 'nte ła xona (Całe Foscarini), altre łe reciama ła vicinansa antiga o de ancuo a na cexa o un convénto (Całe San Doménego, Całe de ła Chiesa) o anca łe se referise a mestièri o atività che na volta ghe gera prategai o consentrai (Całe del Pistor, Całe dei Całeghèri, Całe del Squero) e in qualche caxo anca a sénplisi persone comune che ghe abitava o ghe łavorava e che, par na raxon o par n'altra, łe se gaveva tólto na serta fama logal (Całe del Barba Frutariol). El nome steso de łe całe speso no'l xé escluxivo: par exénpio, in sità ghe xé deserénti Całe San Doménego, Całe de ła Chiesa, Całe del Squero, catae in sestièri desferénti.

Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Całe&oldid=854235"