Łago de Garda

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Łago de Garda
Garda 10.73188E 45.65670N.jpg
Someja da'l satełite de'l Łago de Garda
Coordinae45°38′N 10°40′E / 45.633333°N 10.666667°E45.633333; 10.666667 (Łago de Garda)Coordinae: 45°38′N 10°40′E / 45.633333°N 10.666667°E45.633333; 10.666667 (Łago de Garda)
Altitudine65 m s.l.m.
Xiografia fìxega
Superfise368km²
Longhesa52km²
Fondità màsima346m
Fondità mexana133 m
Vołume49km³
Desviłupo costiero158km
Idrografia
Basin idrografego2 260km²
Imisari prinsipałiSarca
Emisari prinsipałiSarca
Tenpo de rexidensa26,8 ani
Ìxołe5
StatiITA


El Łago de Garda ([ˈɰa:ɡo de ˈɡarda]; par łonbardo Lach de Garda ['lɑːk de 'gɑːrda]), o Bènaco ([ˈbɛnako]) el xe on łago fra ła Venesia e ła Łonbardia. El ga na estension de 370 km e 'l xe el łago pì grando de ła Venesia ła Łonbardia e de'l Stado tajan e 'l 34° de ła Eoropa.

Giografia[canbia | canbia el còdaxe]

Cima Comer panorama Lago di Garda.jpg

Magnify-clip.png
El vedar de'l łago de Garda da sima Comer (1280 m) a Gargnan

Teritorio[canbia | canbia el còdaxe]

Ła xona a nord de'l łago en ła xe łonga e strucada e ghe zira torno montagne pì alte de 2000 metri, chełe pì alte łe fa parte deyl Grupo de'l Baldo. El sud de'l łago el ga torno cołi de formasion morenega: el xe retenjùo dalbon che ła orixane de'l łago ła sipia stà cauxà da on jasar. El flume Sarca el xe el prinsipałe imisario intrà i so 25 chel ga, e intrà sti 25 ghe xe anca el Aril, łongo soło che 175 metri, che el xe ritejnùi esar el flume pì curto de'l mondo. El prinsipałe emisario de'l łago el xe el flum Mincio.

Giografia antropega[canbia | canbia el còdaxe]

El Łago de Garda banja tre rexoni: el Vèneto, ła Łonbardia e 'l Trentin Sudtirol e defarenti comuni: en provinsia de Bresa ghe xe Sirmion, Dexensan de'l Garda, Padenghe, Moniga, Manerba, San Fełixe de'l Benaco, Sałò, Gardon de Riera, Toscołan Maderen, Gargnan, Tignal, Tremoxin, Łimon so'l Benaco, en provinsia de Verona ge xe Peschiera, Castelnovo, Łasixe, Bardołin, Garda, Tori, Brenxon, Malsexen e par ultimi en provinsia de Trent el toca Riva, Nago-Torbol e Łeder.

Le isołe[canbia | canbia el còdaxe]

N'tel lago ghe xé sincue ixoƚe: ƚa pì granda l'è "l'ixola de el Garda" e ƚà rente ghe xé anca l'ixola de San Biajo ciamada anca "de i Cunich", tute e dó ƚe xé fora de San Felice del Benaco, envèrs Salò en ła costa de Brixia. intrà ƚe pì picenine ghe xè l'ixola de 'l Olif, l'isola de el Sojn e l'isola de 'l Trimelon endè la costa veneta enfrè Malsexen e Brenson.

El clima[canbia | canbia el còdaxe]

El clima mite el gà parmetùo el cresare de tante plante mediterane (enfrà ste cua l'olivaro), e el ga fato in manjiera che el Lago de Garda el deveniese na stasion toristega mondiaƚe. Senpre intrà ƚe pì conosu, ghe le xè le limonàre, che col clima che ghe xé, i sta ben anca de inverno.

La fauna[canbia | canbia el còdaxe]

Le spese de pesi che ghe xé n'tel lago le xè pì de trenta, e una la ge xè solque qhi: el carpion. Le altre speçe pì de valor le xè: l'Agone, l'Alboreƚa, ƚa bixata, la Botatrice, la Carpa, el Cavedano, el Lavarello, el Luçio Marin, el Persego reale, la Tenca, la Trota fario e el gambaro de acua dolse.

Robe curiose[canbia | canbia el còdaxe]

Detajo de un fresco del 1533 de Girolamo dai Libri indove xe rapresentà un toco de ła porxion meridional del łago (forse co el Łago Frasin o el Fiume Mincio) rente Peschiera del Garda. Alto se vede łe montagne de Brescia

El Lago de Garda el xè sta nominà in racuante opare de ƚiterare: partè i carmi de el poeta latin Catullo (que enxonta el xèra de naçida veronesa et el gaveva na vila en Sirmion), et pò anca da Virgilio, naçiù endè la sona de Mantova, et que de el lago el ga scrit cosita:

« Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,
quos patre Benaco velatus harundine glauca
Mincius infesta ducebat in aequora pinu. »
(Eneide - canto X, vv. 204-206)


(traslaçion: Pù de çinqueçento homeni que el Mezenio el mena en bataja envers de el steso; i qhai, paradi (proteti) da el lor pare Benaco co canoça de blu, el Minçio el porta co le sò onde en ruo vasel.

et anca Dante el gà scrivest na terçina su de el:

« Suso in Italia bella giace un laco,
a piè de l'Alpe che serra Lamagna
sovra Tiralli, c'ha nome Benaco. »
(Divina Commedia, Inferno, canto XX, vv. 61-63)


(traxlasion: la intè la bela Italia el ghe xé on lago a el piè de l'Alpe che granda la lo sorasta, el ga nome Bènaco)

Serie de someje[canbia | canbia el còdaxe]

Notasion[canbia | canbia el còdaxe]


Altri projèti[canbia | canbia el còdaxe]


Łinganbi forèsti[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàVIAF (EN239869389 · LCCN (ENsh85053064 · GND (DE4139154-8 · WorldCat Identities (EN239869389
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Łago_de_Garda&oldid=654270"