Łago de Garda

Łago de Garda
	(it) Lago di Garda
	;
Sorte	Łago
Epònemo	Garda
Parte de	grandi laghi prealpini
Posto
Nasion rivaresca	Itàłia
Rejon aministrativa	Desensan del Garda (Itàlia)
Caena montagnoza	Alpe
Afluente	Sarca ,Aril ,Ponałe ,Magnone (it) ,San Michele ,Toscolano
Emisàrio	Minso
Conca idrogràfega	conca del Po
Dati e sifre
Altitùdene	65 m
Prodondità	346 m
Mezura	17,2 () × 51,6 () km ;
Perìmetro	158,4 km
Àrea	369,98 km²
Superfise conca idrogràfega	3 556 km²
Mezure e indegadori
Vołumi	50 350 hm³
Sito web	visitgarda.com

El Łago de Garda (ˈɰa:ɡo de ˈɡarda), o Bènaco (ˈbɛnako) el xe on łago intrà el Vèneto, Trentin e ła Łonbardia. El ga na estension de 370 km e el xe el łago pì grando de ła Venesia ła Łonbardia e del Itàlia e el 34° de ła Eoropa.

Zeografia

El vedar del łago de Garda da sima Comer (1280 m) a Gargnan

Teritorio

Ła zona a nord de'l łago ła ze łonga e strucada e ghe zira torno montanje pì alte de 2000 metri, chełe pì alte łe fa parte de'l Grupo de'l Baldo. El sud del łago el ga torno cołi de formasion morènega: el ze retenjùo dalbon che ła orìzane de'l łago ła sìpia stà cauzà da un giasar. El fiume Sarca el e el prinsipałe imisario intrà i so 25 che'l ga, e intrà sti 25 ghe ze anca l'Aril, łongo sol che 175 metri, che el ze retejnù esar el fiume pì curto de'l mondo. El prinsipałe emisario de'l łago el ze el fiume Menzo.

Zeografìa antròpega

El Łago de Garda el banja tre rzxoni: el Veneto, ła Łonbardìa e el Trentin Sudtirol e defarenti comuni: in provinsia de Bresa ghe ze Sirmion, Dezensan de'l Garda, Padenghe, Moniga, Manerba, San Fełise de'l Bènaco, Sałò, Gardon de Riera, Toscołan Maderen, Garnjan, Tinjal, Tremon, Łimon so'l Bènaco, in provinsia de Verona ge ze Pescera, Castelnovo, Łasize, Bardołin, Garda, Tori, Brenzon, Malsexen e par ultimi in provinsia de Trent el toca Riva, Nago-Torbol e Łeder.

Łe ìzołe

Inte'l łago ghe ze sincue ìzołe: ła pì granda l'è "l'ìzoła deìl Garda" e łà rente ghe ze anca l'ìzoła de San Biajo ciamada anca "de i Cunich", tute e do łe ze fora de San Fełise de'l Bènaco, envèrs Sałò inte ła costa de Bresa. Intrà łe pì picenine ghe ze l'ìzoła deìl Olif, l'ìzoła del Soin e l'ìzoła del Trimelon endè la costa veneta enfrè Malsexen e Brenson.

El clima

El clima mite el gà parmetùo el cresare de tante plante mediterane (enfrà ste cua l'olivaro), e el ga fato in manjiera che el Lago de Garda el deveniese na stasion toristega mondiałe. Senpre intrà łe pì conosu, ghe le xe le limonàre, che col clima che ghe xe, i sta ben anca de inverno.

La fauna

Le spese de pesi che ghe xe inte el lago le xe pì de trenta, e una la ge xe solque qhi: el carpion. Le altre spece pì de valor le xe: l'Agone, l'Alboreła, ła bixata, la Botatrice, la Carpa, el Cavedano, el Lavarello, el Luçio Marin, el Persego reale, la Tenca, la Trota fario e el gambaro de acua dolse.

Robe curiose

El Lago de Garda el xe sta nominà in racuante opare de łiterare: partè i carmi del poeta latin Catullo (que enxonta el xera de naçida veronesa et el gaveva na vila in Sirmion), et pò anca da Virgilio, naçiù endè la sona de Mantova, et que del lago el ga scrit cosita:

(VEC)
«Hinc quoque quingentos in se Mezentius armat,
quos patre Benaco velatus harundine glauca
Mincius infesta ducebat in aequora pinu.»

— Eneide - canto X, vv. 204-206

(traslaçion: Pù de çinqueçento homeni que el Mezenio el mena in bataja envers del steso; i qhai, paradi (proteti) dal lor pare Benaco co canoça de blu, el Minçio el porta co le sò onde in ruo vasel.

et anca Dante el gà scrivest na terçina su de el:

(VEC)
«Suso in Italia bella giace un laco,
a piè de l'Alpe che serra Lamagna
sovra Tiralli, c'ha nome Benaco.»

— Divina Commedia, Inferno, canto XX, vv. 61-63

(traxlasion: la intè la bela Italia el ghe xe on lago al piè de l'Alpe che granda la lo sorasta, el ga nome Bènaco)