Màrmaro

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Priara de màrmaro

El màrmaro (dito anca marmo o marmor) el xé na piera metamòrfega fata in prevałénsa de carbonato de calcio (CaCO3).

El vien cavà via da tereni de pianura, indove l'eventual prexénsa de aque soto tera ła pol crear problemi, o in montagna, anbiénte più difìsiłe da raxónxer par strada. In Vèneto se cava fora un màrmaro roso datorno a Verona.

El tèrmine màrmaro el deriva dal grego antigo μάρμαρον o μάρμαρος (mármaron o mármaros), col signifegà de "piera łuxénte"[1][2], che a sóa volta el vien fora dal verbo μαρμαίρω (marmaírō), che'l signìfega "łuxegar"."[3] Sto tèrmine el se cata in un fià tute łe łéngue in Europa.

Caraterìsteghe[canbia | canbia sorxente]

Scałinada de màrmaro

El màrmaro el se forma traverso un proceso de metamòrfoxi da piere sedimentarie, come el calcar o łéa dołomia, che ła consiste 'nte un conpleto canbio de ła strutura cristałina del carbonato de calcio del qual łe xé conposte in magioranse, e łe dà łogo a un moxàico de cristałi de calcite o de dołomite (mineral). L'asion combinada de tenperadura e presion, durante ła trasformasion de ła piera sedimentaria in màrmaro, ła porta a ła gradual obliterasion de łe struture e del tesùo in orìxene prexénti 'nte ła piera, co ła destrusion, conseguénte, de ogni fòsiłe, stratifegasion o altra strutura sedimentaria prexénti 'nte ła piera orixenaria.

Eł cołor del màrmaro el canbia a seconda da ła prexénsa de inpurità minerałi (crèa, limo, sabia, òsidi de fero, tocheti de sèłexe), che i se cata in granełi o in strai indrénto ła piera sedimentaria orixenaria. 'Ntel corso del proceso de metamòrfoxi ste inpurità łe vien spostae e ghe vien canbià de novo ła rede cristałina a cauxa de ła presion e del całor. I màrmari bianchi i xé i rexultai de sto proceso su piere calcaree che łe amanca de ste inpurità.

Uxo[canbia | canbia sorxente]

El baso endeghèr de refrasion de ła calcite, che ła permete a ła łuxe de "intrar" 'nte ła superfice de ła piera prima de èser refresa, el dà a sto material qua (e soratuto ai màrmari bianchi) na spesal łuxentesa, che eło ga rexo in particołar aprexà par ła scultura. Se recordi, par exénpio, che l'artista e scultor Michelangelo Buonarroti el preferiva el "màrmaro bianco" de Carara par łe sóe òpere. In scultura el xé un dei materiałi più inportanti, doparà xà dai Gresi antighi. Łóri i eło uxava soratuto par l'architetura, tirando su un grando nùmero de ténpli co sto material.

I màrmari miga cołorai i xé na fonte de carbonato de calcio puro, che ła vien doperada 'nte na granda varietà de industrie. Ła pólvere de màrmaro ła xé un conponénte de cołoranti e vernixe, de dentifrici e de materie plàsteghe. I vien doperai anca 'ntel'industria de ła carta insieme al caołin.

El bel aspeto de serti màrmari el fa chei vegna doperai par revestir i siołi de łe caxe. Łe dificoltà par cavarlo via e strasportarlo łe alsa de parecio el preso del material, che'l xé na de łe piere miga presioxe più presioxe, insieme al granito. [4]

Fonte[canbia | canbia sorxente]

  1. Marmaros, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus
  2. Marble, Compact Oxford English Dictionary
  3. Marmairō, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, at Perseus
  4. Costo de Màrmaro e Granito