Sudàfrica

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Sudafrica
Jump to navigation Jump to search
Sudàfrica
(EN) Republic of South Africa
(AF) Republiek van Suid-Afrika
(TN) Rephaboliki ya Aforika Borwa
(NR) iRiphabliki yeSewula Afrika
(XH) iRiphablikhi yoMzantsi-Afrika
(ZU) iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika
(NSO) Repabliki ya Afrika Borwa
(ST) Rephaboliki ya Afrika Borwa
(SS) iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
(VE) Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe
(TS) Riphabliki ra Afrika Dzonga
Sudàfrica – Stema Sudàfrica – Bandiera
Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg
Unity in Diversity
Dati aministradivi
Nome conpletoRepùblica del Sudàfrica
Nome ufisiałe(AF) Suid-Afrika, (EN) South Africa, (XH) uMzantsi Afrika, (ZU) iNingizimu Afrika, (SS) iNingizimu Afrika, (NR) iSewula Afrika, (TN) Aforika Borwa, (ST) Afrika Borwa, (NSO) Afrika Borwa, (VE) Afurika Tshipembe e (TS) Afrika-Dzonga
Łéngue ufisiałiinglexo, Afrikaans, ndebele del sud, sotho del nord, sotho del sud, swati, tsonga, tswana, venda, xhosa e zulu
CavedałePretoria
Pułìtega
Forma de goernorepublica
Cao de Goerno 
Entrada inte el ONU7 de novenbre 1945 1
Superfise Totale1 221 037km²
% de łe àcue0
Popołasion
Viventi59 622 350 (1º de lułio 2020)
Taso de fertiłità2,363 (2014)
Xiografia
ContinenteAfrica
Confini
Fuxo orarioUTC +2
Economia
Valutarand
PIL (nomenałe)349 419 343 614,09 (2017)
PIL pro capite (nomenałe)5 723,97 (2015)
PIL (PPA)767 166 964 845 (2017)
ISU0,7 (2017)
Vàrie
Còdaxi ISO 3166ZA, ZAF, 710
TLD.za
Prefiso tełefònego+27
Sigla targa automobiłìstegaZA
Festa nasionałe27 de apriłe
Carte interative
Sito istitusionałe


El Sudafrica, ufisialmente Republica Sudafricana, el xe un Stato de l'Àfrica del sud.
El confina a nordovest co ła Namibia, a nord co el Botswana, a nordest co el Zinbabwe, el Mozanbico e el Swaziland, el Lesotho el xe circondà dal Sudàfrica; el Sudàfrica l'è bagnà da l'Oceano Indian a sudest e da queło Atlantico a sudovest.

Giografia[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Giografia del Sudafrica.

Ła gran parte del teritorio ła xe su altipiani, co varie cadéne montuóxe. Ła cadéna pi łónga ła xe queła dei Drakensberg.

I fiumi pi inportanti i xe el Vaal, el Limpopo, el Molopo, l'Orange, el Tugela.
El Cao Agulhas el xe el pónto pi a sud de tuto el continente, mentre al Cao de Bona Speranza i se incóntra el Oceano Atlantico e l'Oceano Indian.

A òvest dei Drakensberg gh'è el Grande e Picolo Karoo, na zona semidexèrtica che se estende fin a ła region del Cao, a òvest, e se unise co el dexèrto de el Kalahari verso el Botswana.

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Storia del Sudafrica.

Antighità[canbia | canbia el còdaxe]

Łe descoverte pi antiche de fòsiłi umani łe xe stà fate neła Rift Valley e in Transvaal, na region del Sudàfrica.

I primi abitanti che conosémo i xe i san, on grupo de boscimani o pigmei che i vivéa en tuta l'Àfrica del sud.

Al tempo de Cristo, i grupi khoikhoi i xe rivà ne l'Africa del sud. Dopo el terzo secolo de ła nostra era, gha scominsià rivare altri grupi: i pi famóxi i xe i zulu e i xhosa.

I portoghexi i xe stà i primi a vèrsar ła strada de łe Indie pasando el Cao de Bona Speransa entel 1486 [1].

I olandexi i gha fondà Cità del Cao sóto ła Table Mountain nel 1652 e i gha scominsià a coltivar łe tere rente a ła colonia par darghe da magnare a i bastimenti che pasava de li par andar o tornar da łe Indie.

Modernità[canbia | canbia el còdaxe]

A ła fin del XVIII secolo, i britaneghi i gha ocupà ła zona del cao, e i contadini olandesi [2] i s'à moso oltre i confini de ła colonia par fondar de łe repùbliche independenti. Alcuni grupi i voléa móvarse e ndar in Israele par motivi religioxi.
I boeri i xe stà boni de fondare varie repùbliche che łe s'à unio nel Stato libero de l'Orange e ła Repùblica del Transvaal.

Co łe guere Boere, el Regno Unìo ł s'à ciapà anca ste tere qua.

Indipendensa[canbia | canbia el còdaxe]

Dopo l'independensa del 1931, s'à sviłupà in Sudafrica ła teoria del sviłupo separà de łe raze [3].
Dopo verghe vinto łe elesion del dopoguera, el Partito Nasional el ga aprovà łe łeji che sostegnéa l'apartheid nel 1948: i sitadini de raza nera i gha perso quaxi tuti i só diriti siviłi, quei de raza mista e i axiàtici i gavéa pi diriti dei neri.

L'opoxision a ste łegi l'è cresuda coi ani sia rentro che fora del Sudàfrica. El paéxe l'è stà méso sóto boicotajo dai paixi africani e ocidentałi.
El partito ilegałe Africa National Congress (Congreso Nasionale African) el gha fato na łota armà, da na parte, e cosientixasion de łe mase da l'altra. Uno dei leader de l'ANC el xera Nelson Mandela che 'l gha fato pi de 40 ani de gałera. L'è sta łibarà 'ntel 1990.

Mandela l'è stà ełeto presidente del Paéxe 'ntel 1994.

Dopo de łu Thabo Mbeki, el só vice, l'è deventà presidente.
El governo l'è ancora ne łe man de l'ANC, ma el malcontento popołar l' drio créser. Manca laoro e ła criminałità ła crése senpre piasè. A łe ełesion del 2005, tanta zente no l'è mìa ndà votar. Questo en on Paéxe indove soło calche ano prima ła zente l'era disposta a morir par verghe el dirito al vóto. I partiti de opoxision i xe en crésita, ma ła popołarità de l'ANC ła xe ancora granda.

Giografia połítega[canbia | canbia el còdaxe]

El paexe el ga un sistema bicamerałe:

  • Asemblea Nasionałe - 400 menbri
  • Conséjo nasionałe de łe province - 90 menbri [4]

Jacob Zuma el xe sia presidente che el primo ministro: dal 1984 el presidente el xe anca cao de l'executivo.

Sistema bicamerałe:

  • Asemblea Nasionałe - 400 menbri
  • Conséjo nasionałe de łe province - 90 menbri [4]

Sudivixion aministrativa[canbia | canbia el còdaxe]

El Sudafrica el xe divixo in nóve province.

Province de el Sudafrica
Provincia Capoluogo Abitanti capoluogo Area
(km²)
Abitanti Densità
(abitanti/km²)
Cao Occidental Sità del Cao ca. 2 984 100 129 370 ca. 4 893 900 37,82
Cao Setentrional Kimberley 166 100 361 830 ca. 814 200 2,25
Cao Oriental Bisho 137 900 169 580 ca. 6 514 500 38,41
KwaZulu-Natal Pietermaritzburg 15 200 ca. 92 000 ca. 10 070 500 109,46
Free State Bloemfontein 349 000 129 480 ca. 2.749.300 21,23
Nord Ovest Mafikeng 50 900 ? ca. 3 865 100 ?
Gauteng Johannesburg 3 225 500 ca. 17 000 ca. 9 839 100 578,77
Mpumalanga Nelspruit 112 400 ? ca. 3.327.100 ?
Limpopo Pietersburg 104 000 ? ca. 5 482 300 ?

Popołasion[canbia | canbia el còdaxe]

Etnie[canbia | canbia el còdaxe]

Łe etnie nere łe fórma el 75% de ła popołasion(zulu 23%, xhosa 9%, ndebele, setswana, siswati, tshivenda, sesotho, xitsonga).
I bianchi i xe el 13%, ła raza meticia (coloured) el 9%, e el resto i xe axiatici e grupi pi picenini.

Rełigion[canbia | canbia el còdaxe]

I cristiani i xe el 68%, chełi che seve rełigion tradisionałi el 28,5%, i musulmani el 2%, e i hindu el 1,5%.

Economia[canbia | canbia el còdaxe]

El Sudàfrica el xe l'economia pi granda del continente[5].
El Paéxe el xe ancora in via de sviłupo, co aree avansàe e sóra i livełi eoropei, e aree de povertà ancora forte. Ła diferensa de ła distribusion de richéza fra bianchi e neri ła xe całà, ma ła resta alta.

Ghe xe vaste zone agrìcołe e ła posibiłità de modernizar l'agricoltura anca ne łe zone agrìcole en man ai picoli propietari.
El Paéxe el gha vasti giacimenti minarari (el 62% de l'oro mondiałe, diamanti, carbon, uranio, fero, ecc.).

L'industria ła xe moderna e importante. Ła Castle Brewery l'è el produtor mondiale de bira pi grando, co fabriche en tuto el móndo.

I comerci i è sviłupai e łe companie sudafricane łe xe bone de controłar i marcà de ła region.

El Rand, ła monéda locałe, el xe ła moneda pi forte africana.

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. secondo storici antichi i fenici i gavéa za fato el periplo de l'Àfrica
  2. i boeri
  3. apartheid
  4. 4,0 4,1 10 menbri par ogni provincia
  5. co el 60% del prodóto interno łórdo dei Paéxi a sud del Sahara

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàVIAF (EN159069376 · ISNI (EN0000 0001 2167 3042 · LCCN (ENn79023005 · GND (DE4078012-0 · BNF (FRcb11993638s (data) · NLA (EN35513495 · NDL (ENJA00567657 · WorldCat Identities (ENn79-023005
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Sudàfrica&oldid=888873"