Sudàfrica

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Infotoła de zeografia pułìtega Sudàfrica
Suid-Afrika (af)
South Africa (en)
uMzantsi Afrika (xh)
iNingizimu Afrika (zu)
iNingizimu Afrika (ss)
iSewula Afrika (nr)
Aforika Borwa (tn)
Afrika Borwa (st)
Afrika Borwa (nso)
Afurika Tshipembe (ve)
Afrika-Dzonga (ts) Cànbia el vałor in Wikidata
Bandiera Stema
Bandiera Stema
Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg
Sità del Cao Cànbia el vałor in Wikidata

InoNkosi Sikelel' iAfrika/Die Stem van Suid-Afrika (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata


Bomò«Unity in Diversity (en) Traduzi» Cànbia el vałor in Wikidata
EpònemoSud e Àfrica Cànbia el vałor in Wikidata
Pozision

29°S 24°E / 29°S 24°E-29; 24Coordinae: 29°S 24°E / 29°S 24°E-29; 24


CavedaƚePretoria, Bloemfontein (it) Traduzi e Sità del Cao Cànbia el vałor in Wikidata
Popołasion
Totałe59 622 350 (2020) Cànbia el vałor in Wikidata
Łénguainglezo
Afrikaans
ndebele del sud (it) Traduzi
sotho del nord (it) Traduzi
sotho del sud (it) Traduzi
swati (it) Traduzi
tsonga (it) Traduzi
tswana (it) Traduzi
venda (it) Traduzi
xhosa (it) Traduzi
zulu (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Zeografia
Parte deAfrica del Sud Cànbia el vałor in Wikidata
Àrea1 221 037 km² Cànbia el vałor in Wikidata
Bagnà daOsèano Atlàntego Cànbia el vałor in Wikidata
Altitùdene1 037 m Cànbia el vałor in Wikidata
Ponto pì altoMafadi (it) Traduzi (3 450 m)(3 450 m) Cànbia el vałor in Wikidata
Ponto pì basoOsèano Indian (0 m) Cànbia el vałor in Wikidata
Rente a
Dati istòreghi
Creasion31 majo 1910
Dì festivo
Organizasion pułìtega
Forma de goernoRepùblica Parlamentar e democrazia rappresentativa (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Òrgano ezecutivoGoverno del Sudafrica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Òrgano lejislativoParlamento del Sudafrica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
• Presidenti del Sudàfrica Cànbia el vałor in WikidataCyril Ramaphosa (15 febraro 2018) Cànbia el vałor in Wikidata
Màsema autorità zudisiałeCorte costituzionale del Sudafrica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Economia
PIL nomenałe570.190 (-->)
Monedarand sudafricano (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Còdazi de identifegasion
Fuzo oràrio
Domìnio de primo liveło.za
Prefiso tełefònego+27 Cànbia el vałor in Wikidata
Tełèfono d'emerzensa.za
Sito ufisiałe

MusicBrainz: 50cc7852-862e-30ae-aa82-385fe7135b7f


El Sudafrica, ufisialmente Republica Sudafricana, el xe un Stato de l'Àfrica del sud.
El confina a nordovest co ła Namibia, a nord co el Botswana, a nordest co el Zinbabwe, el Mozanbico e el Swaziland, el Lesotho el xe circondà dal Sudàfrica; el Sudàfrica l'è bagnà da l'Oceano Indian a sudest e da queło Atlantico a sudovest.

Zeografia[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Zeografia del Sudafrica.

Ła gran parte del teritorio ła xe su altipiani, co varie cadéne montuóxe. Ła cadéna pi łónga ła xe queła dei Drakensberg.

I fiumi pi inportanti i xe el Vaal, el Limpopo, el Molopo, l'Orange, el Tugela.
El Cao Agulhas el xe el pónto pi a sud de tuto el continente, mentre al Cao de Bona Speranza i se incóntra el Oceano Atlantico e l'Oceano Indian.

A òvest dei Drakensberg gh'è el Grande e Picolo Karoo, na zona semidexertica che se estende fin a ła region del Cao, a òvest, e se unise co el dexerto del Kalahari verso el Botswana.

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Storia del Sudafrica.

Antighità[canbia | canbia el còdaxe]

Łe descoverte pi antiche de fòsiłi umani łe xe stà fate inte ła Rift Valley e in Transvaal, na region del Sudàfrica.

I primi abitanti che conosémo i xe i san, on grupo de boscimani o pigmei che i vivéa in tuta l'Àfrica del sud.

Al tempo de Cristo, i grupi khoikhoi i xe rivà ne l'Africa del sud. Dopo el terzo secolo de ła nostra era, ga scominsià rivare altri grupi: i pi famóxi i xe i zulu e i xhosa.

I portoghexi i xe stà i primi a vèrsar ła strada de łe Indie pasando el Cao de Bona Speransa entel 1486 [1].

I olandexi i ga fondà Cità del Cao sóto ła Table Mountain inte el 1652 e i ga scominsià a coltivar łe tere rente a ła colonia par darghe da magnare a i bastimenti che pasava de li par andar o tornar da łe Indie.

Modernità[canbia | canbia el còdaxe]

A ła fin del XVIII secolo, i britaneghi i ga ocupà ła zona del cao, e i contadini olandesi [2] i se ga moso oltre i confini de ła colonia par fondar de łe repùbliche independenti. Alcuni grupi i voléa móvarse e ndar in Israele par motivi religioxi.
I boeri i xe stà boni de fondare varie repùbliche che łe se ga unio inte el Stato libero de l'Orange e ła Repùblica del Transvaal.

Co łe guere Boere, el Regno Unìo ł se ga ciapà anca ste tere qua.

Indipendensa[canbia | canbia el còdaxe]

Dopo l'independensa del 1931, se ga sviłupà in Sudafrica ła teoria del sviłupo separà de łe raze [3].
Dopo verghe vinto łe elesion del dopoguera, el Partio Nasional el ga aprovà łe łeji che sostegnéa l'apartheid inte el 1948: i sitadini de raza nera i ga perso quaxi tuti i só diriti siviłi, quei de raza mista e i axiàtici i gavéa pi diriti dei neri.

L'opoxision a ste łegi l'è cresuda coi ani sia rentro che fora del Sudàfrica. El paéxe l'è stà méso sóto boicotajo dai paixi africani e ocidentałi.
El partio ilegałe Africa National Congress (Congreso Nasionale African) el ga fato na łota armà, da na parte, e cosientixasion de łe mase da l'altra. Uno dei leader de l'ANC el xera Nelson Mandela che el ga fato pi de 40 ani de gałera. L'è sta łibarà inte el 1990.

Mandela l'è stà ełeto presidente del Paéxe inte el 1994.

Dopo de łu Thabo Mbeki, el só vice, l'è deventà presidente.
El goerno l'è oncora ne łe man de l'ANC, ma el malcontento popołar l' drio créser. Manca laoro e ła criminałità ła crése senpre piasè. A łe ełesion del 2005, tanta zente no l'è mìa ndà votar. Questo in on Paéxe indove soło calche ano prima ła zente l'era disposta a morir par verghe el dirito al vóto. I partii de opoxision i xe in crésita, ma ła popołarità de l'ANC ła xe oncora granda.

Zeografia połítega[canbia | canbia el còdaxe]

El paexe el ga un sistema bicamerałe:

  • Asemblea Nasionałe - 400 menbri
  • Conséjo nasionałe de łe province - 90 menbri [4]

Jacob Zuma el xe sia presidente che el primo ministro: dal 1984 el presidente el xe anca cao de l'executivo.

Sistema bicamerałe:

  • Asemblea Nasionałe - 400 menbri
  • Conséjo nasionałe de łe province - 90 menbri [4]

Sudivixion aministrativa[canbia | canbia el còdaxe]

El Sudafrica el xe divixo in nóve province.

Province del Sudafrica
Provincia Capoluogo Abitanti capoluogo Area
(km²)
Abitanti Densità
(abitanti/km²)
Cao Occidental Sità del Cao ca. 2 984 100 129 370 ca. 4 893 900 37,82
Cao Setentrional Kimberley 166 100 361 830 ca. 814 200 2,25
Cao Oriental Bisho 137 900 169 580 ca. 6 514 500 38,41
KwaZulu-Natal Pietermaritzburg 15 200 ca. 92 000 ca. 10 070 500 109,46
Free State Bloemfontein 349 000 129 480 ca. 2.749.300 21,23
Nord Ovest Mafikeng 50 900 ? ca. 3 865 100 ?
Gauteng Johannesburg 3 225 500 ca. 17 000 ca. 9 839 100 578,77
Mpumalanga Nelspruit 112 400 ? ca. 3.327.100 ?
Limpopo Pietersburg 104 000 ? ca. 5 482 300 ?

Popołasion[canbia | canbia el còdaxe]

Etnie[canbia | canbia el còdaxe]

Łe etnie nere łe fórma el 75% de ła popołasion(zulu 23%, xhosa 9%, ndebele, setswana, siswati, tshivenda, sesotho, xitsonga).
I bianchi i xe el 13%, ła raza meticia (coloured) el 9%, e el resto i xe axiàteghi e grupi pi picenini.

Rełigion[canbia | canbia el còdaxe]

I cristiani i xe el 68%, chełi che seve rełigion tradisionałi el 28,5%, i musulmani el 2%, e i hindu el 1,5%.

Economia[canbia | canbia el còdaxe]

El Sudàfrica el xe l'economia pi granda del continente[5].
El Paéxe el xe oncora in via de sviłupo, co aree avansàe e sóra i livełi eoropei, e aree de povertà oncora forte. Ła diferensa de ła distribusion de richéza intrà bianchi e neri ła xe całà, ma ła resta alta.

Ghe xe vaste zone agrìcołe e ła posibiłità de modernizar l'agricoltura anca ne łe zone agrìcole in man ai picoli propietari.
El Paéxe el ga vasti giacimenti minarari (el 62% de l'oro mondiałe, diamanti, carbon, uranio, fero, ecc.).

L'industria ła xe moderna e importante. Ła Castle Brewery l'è el produtor mondiale de bira pi grando, co fabriche in tuto el móndo.

I comerci i ze sviłupai e łe companie sudafricane łe xe bone de controłar i marcà de ła region.

El Rand, ła monéda locałe, el xe ła moneda pi forte africana.

Pułìtega[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Presidenti del Sudàfrica.


Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. secondo storici antichi i fenici i gavéa za fato el periplo de l'Àfrica
  2. i boeri
  3. apartheid
  4. 4,0 4,1 10 menbri par ogni provincia
  5. co el 60% del prodóto interno łórdo dei Paéxi a sud del Sahara

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàVIAF (EN159069376 · ISNI (EN0000 0001 2167 3042 · LCCN (ENn79023005 · GND (DE4078012-0 · BNF (FRcb11993638s (data) · NLA (EN35513495 · NDL (ENJA00567657 · WorldCat Identities (ENn79-023005
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Sudàfrica&oldid=1057183"