Bizkaia

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Bizkaia
Vizcaya

Bandiera de Bizkaia Scudo de Bizkaia
Teritorio Flag of the Basque Country alternative proportions.svg Euskal Herria
Capitałe Bilbao (Bilbo in basco)
Bizkaia Euskal Herrian.png
Stato Flag of Spain.svg Spagna
Comunità autonoma Paexi Baschi
Superfiçie 2 217 km²
Abitanti 1 139 863 ab. 2006
Densità 512,49 ab/km²
Muxeo Guggenheim de Bilbao.

Bizkaia (en castiglian Vizcaya) l'è el termine basco che stà a indicar una de łe sete provinçe del teritorio storico de i Paexi Baschi, oltre che na provincia spagnoła. A nord ła confina col golfo de Bizkaia, a sud con Burgos e l'Araba, a ovest co ła Cantabria e Burgos e a est co ła Gipuzkoa. Ła ga n'estension de 2 217 km² e na popołasion de 1 139 863 abitanti, che ła ghe ne fa el teritorio più popołà de i Paexi Baschi. Ła so capital l'è Bilbao (in basco Bilbo). L'è stà una de łe provinçe più floride de ła Spagna grasie a ła forte industriałixasion de ła fine del XIX secoło e ła prima metà del XX. Atualmente l'atività industriałe l'à ceduo el paso a n'inportante atività in tel setor de i servisi, seguia a ła soferta deindustriałixasion de i ani Setanta.


Etimołogia del toponimo[canbia | canbia sorxente]

El termine Bizkaia el ga n'etimołogia discusa. Secondo l'interpretasion prinçipałe, el significarea çima, e l'sarea un sinonimo de ła paroła basca bizkar (cołineta, cresta). In tel 1141, in riferimento a ła çima del monte Igeldo de Donostia-San Sebastián, apar iscrito el seguente toponimo: Iheldo Bizchaya (çima de Igeldo); anca in Navara ghè na comarca denominà La Vizcaya che pol significar «ła çima». S'à proposto anca altre etimołogie, come bits-kaia (porto de sciuma), manco probabiłi.


Araldica[canbia | canbia sorxente]

Scudo de Garai.

El scudo tradisional de ła Signoria de Bizkaia el mostra i łupi de ła famea Haro e na quercia, che a olte ła vien identificà co l'Albaro de Gernika, al qual se g'à xontà na croxe. El scudo ofisiałe atuałe, cosita come definio da ła norma foral del 1986, el se baxa su queło storico, ma no'l prexenta più i do łupi e gnanca el łeon che ghèra prima. El vałor storico-artistico de çerti edifici con insima el scudo storico i parmete ła coexistensa de i do scudi, tradisional e ofisial.


Geografia[canbia | canbia sorxente]

San Juan de Gaztelugatxe, su ła costa bixcaina.

Ubicasion

Situà in te ła parte setentrionałe de ła penixoła iberica, ła confina a ovest co ła comunità autonoma de Cantabria, a sud-ovest co ła provinçia de Burgos, a sud co 'l teritorio storico de Araba, a est co ła Gipuzkoa e a nord co 'l golfo de Bizkaia (mar Cantabrico). Urduña (Orduña) l'è un'enclave bixcaina in Araba.

Estension

2 217 km². Perimetro terestre: 167 km, maritimo: 80 km.

Vie de aceso:


Clima[canbia | canbia sorxente]

El clima l'è oçeanico, con tanta nuvołoxità durante tuto l'ano. Łe precipitasioni i'è abondanti e frequenti, soratuto in autuno e inverno, con una media anuałe de 1200 mm. Łe tenperature i'è moderè sia in istà che in inverno (14-15 °C de media anuałe). I'è un poco più estreme a l'interno, caraterixà da un clima più tipicamente continentałe, ndoe in inverno ła neve l'è più comune e pioe più speso.

Quando ghè venti da sud se verifica speso l'efeto Foehn, soratuto a Bilbao.

Tenperature dal 1971 al 2000 a Bilbao
Climograma de Bilbao Jen Feb Mar Apr Ma Ju Lu Ago Set Oto Nov Diç Total
Masima 13 14 16 17 19 22 25 24 21 21 17 14 18.6
Minima 6 6 7 8 11 14 16 16 14 12 9 7 10.5
Media 9 11 11 12 16 18 21 21 19 16 13 11 14.5
Pricipitasioni (mm) 126 97 94 124 90 64 62 82 74 121 141 116 1191


Carateristiche[canbia | canbia sorxente]

Untxillaitz, in te ła cadena montuoxa de Urkiola.
Vista panoramica de łe Scogliere de Bizkaia.

Łe prinçipałi carateristiche de ła rejon i'è:

Monti

Ła Bizkaia l'è montuoxa e anca su ła costa ła ga monti che riva a n'altesa rełativamente alta. Tuti i monti i'è parte de ła cordiliera basca. Ła majoransa i'è de piera calcarea e ła s'à creà in te l'era Jurasico-Cretacea. I altri i'è nati in te l'Eocene.

El punto più alto de ła Bizkaia l'è el monte Gorbeia, al confin co l'Araba.

Fiumi

I fiumi de ła Bizkaia i'è curti ma mai sechi. I prinçipałi i'è el Nerbioi, l' Ibaizabal e 'l Kadagua. El primo el score in diresion sud-nord da Urduña, l' Ibaizabal est-ovest da Urkiola e l'Kadagua ovest-est da Ordunte. I fiumi oçidentałi i'è: Artibai, Lea, Oka e Butron.

Raramente ghè dełe inondasioni, anca se famoxa l'è queła del 1983, che l'à colpio in particołar modo Bilbao.

Costa

Łe prinçipałi carateristiche i'è l'estuario de Bilbao ndoe i fiumi prinçipałi i sfocia in tel mar e l'estuario de Gernika(Urdaibai). Ła costa l'è generalmente alta, co insenature e picołe baie.

Ixołe

  • Billano (Gorliz)
  • Aketxe (Bermeo)
  • Gaztelugatxe (Bermeo)
  • Txatxarramendi (Sukarrieta)
  • Izaro (Bermeo)
  • Garraitz (Lekeitio)

Spiaie

In Bizkaia ghè pien de łonghe spiaie. Łe più note i'è Laida e Laga de Urdaibai, Barinatxe e Atxabiribil-Arrietara de Sopela, ła spiaia de Plentzia, Ogeia de Ispaster Ogeia e Karraspio de Mendexa.


Subrejoni de ła Bizkaia[canbia | canbia sorxente]

« "Gernika l'è el paexe più fełice del mondo.
I so afari i'è regołe da n'asenblea de contadini
che se riunise soto na quercia
e i tol senpre łe decixioni più juste."  »
(Jean-Jaques Rousseau )


Teritori storici[canbia | canbia sorxente]

██ Teritori originari

██ Xontè nel XVII secoło

██ Xontè dopo

██ Urduña

██ Ponti: çità xontè prima del XIII secoło

██ Çità xontè dopo el XIII secoło

]]

Teritori originari:

Incorporè in seguito:


Subrejoni moderne[canbia | canbia sorxente]

██ Bilbo Handia

██ Mungialdea

██ Busturialdea

██ Durangaldea

██ Lea-Artibai

██ Arratia e Nerbioi ibarra

██ Enkarterriak


Storia[canbia | canbia sorxente]

Ła Bizkaia l'è stà abità fin dal Pałeołitico Medio, come testimonià da i resti archeołogici e da łe iscrisioni rupestri catè in diverse caverne. Ła prexensa de i Romani ła ga 'vù un scarso inpato su ła rejon e ła łéngoa basca e łe so tradisioni i'è sopravisue fin al dì d'ancó.

In tel Medioevo ła Bizkaia l'è a łe dipendense del regno de Panplona (XI secoło) e infine come parte de ła Corona de Castiglia.

In te l'età moderna, ła provincia la divien una de łe majori aree industriałi e comerciałi. El so fondamentałe porto de Bilbao el diventa presto ła principałe porta verso l'Europa par ła Castiglia. Più tardi, in tei secołi XIX e XX, l'abondansa de fero de ecełente quałità e ła mancansa de caste feudałi łe favorise na rapida industriałixasion.

Pałeołitico[canbia | canbia sorxente]

Pałeołitico medio[canbia | canbia sorxente]

Łe prime prove de stansiamenti umani (Neanderthal) in Bizkaia łe riguarda sto periodo de ła preistoria. È stà catà manufati musteriani in tri siti bixcaini: Benta Laperra (Karrantza), Kurtzia (Getxo) e Murua (Durangoaldea).

Pałeołitico superior[canbia | canbia sorxente]

  • In te ła cava de Santimamiñe (Busturialdea) se pol catar ła cultura Chatelperroniexe (normalmente asocià ai Neanderthal).

I più inportanti insediamenti de i umani moderni (H. sapiens) i pol esar considerè i seguenti:

  • Cultura Aurignasiense: Benta Laperra, Kurztia, e Lumentxa (Lekeitio)
  • Cultura Gravetiense: Santimamiñe, Bolinkoba (Durangoaldea) e Atxurra (Markina)
  • Cultura Solutrense: Santimamiñe e Bolinkoba
  • Cultura Magdaleniense: Santimamiñe e Lumentxa

Anca l'arte pałeołitica l'è prexente. Ła caverna Benta Laperra ła mostra łe più antiche piture, forse del periodo aurignasiense o solutrense. I animałi piturè i'è bixonti e orsi, insieme con segni astrati. Łe piture de Arenaza (Sodupe) e Santimamiñe i'è de periodi posteriori. Łe prime łe ga cervi femene come motivo dominante, łe seconde łe mostra bixonti, cavai, cavre e cervi.

Epipałeołitico[canbia | canbia sorxente]

Sto periodo l'è dominà in Bizkaia da ła cultura Axiłiense. I atresi i diventa più picenini e rifinii e, in xonta a ła cacia, diventa più inportante ła pesca e se cata deso ciara próva anca de fruti selvadeghi. Santimamiñe l'è uno de i più inportanti siti anca in riferimento a sto periodo. St' altri i'è Arenaza, Atxeta (mia distante da Santimamiñe), Lumentxa e ła visina Urtiaga e Santa Catalina, insieme co Bolinkoba e ła visina Silibranka.

Neołitico[canbia | canbia sorxente]

Nonostante łe prime próve de contato neołitico in te i Paexi Baschi łe posa esar datè al quarto miłenio a.C., l'è soło a partir dal terzo miłenio che st'area l'aceta, gradualmente e sensa canbi radicałi, i progresi rełativi a l'agricolutra e ła pastorisia. Ła Bizkaia l'è mia interesà particolarmente da sto canbio e i progresi adotè i par łimitè inisialmente soło s łe pegore, cavre e rare ceramiche. Difati par sto periodo pol esar mensioè soło tri siti: Arenaza, Santimamiñe e Kobeaga (Ea).

Insieme a łe tecnołogie neołitiche, riva anca el megałitixmo. El sarà ła forma più comune de sepoltura (senplici dolmen) fin al 1500 a.C.

Calcołitico e Età del Bronxo[canbia | canbia sorxente]

Mentre i insediamenti al verto i scominsia a diventar comuni man man che ła popołasion ła crese, durante el Calcołitico e l'Età del Bronxo in Bizkaia continua a esar uxè łe caverne e i ripari naturałi. Ła cacia ła diventa gradualmente na manco inportante fonte de carne, rinpiasà da łe pegore, łe cavre e qualche bovin. I atresi de metal i diventa più comuni ma continua a vegner uxà anca quei de piera.

L'ojetistica in ceramica (mia decorà) ła gode de continuità fin a quando ła cultura del vaxo canpaniforme ła fa ła so aparision.

I siti de sto periodo i cuerxe deso tuto el teritorio de ła Bizkaia: tanti i'è insediamenti open-air, ma łe più inportanti caverne i'è ancora in uxo.

Età del Fero[canbia | canbia sorxente]

È stà identificà gran pochi siti rełativi a sto periodo. Łe caverne łe vien abandonè par ła majorparte, ma łe principałi de ła preistoria (Arenaza, Santimamiñe, Lumentxa) i'è ancora abitè.

Periodo Roman[canbia | canbia sorxente]

I geografi romani i n'à parmeso de vegner a saver che el teritorio de l'atuałe Bizkaia l'era abità da do tribù: Caristi e Autrigoni. I Caristi i abitava el sentro de ła Bizkaia, a est de Bilbao, estendendose anca in tel nord de l'[Araba]] e in serte aree de ła Gipuzkoa, fin al fiume Deba. I Autrigoni i vivea in te ła parte più oçidentałe de ła Bizkaia e de l'Araba, estendendose fin a łe province de Cantabria, Burgos e La Rioja. Baxandose su ła toponimia e łe prove storiche e archeołogiche, se pensa che ste tribù łe parlase basco [1]. Difati i confini entro i quałi è parlà el bizkaiera, el diałeto basco de ła Bizkaia, i par coincidar exatamente con quei del teritorio de i Caristi, ecesion fata par quełe aree che 'à perso l'uxo de sto antico idioma.

No ghè indicasioni de rexistensa a l'ocupasion romana in tuta l'area basca (eceto l'Aquitania) fin al tardo periodo de feudałixasion. Łe fonti romane łe mensiona diverse çitadine in st'area, Flaviobriga e Portus Amanus, anca se no è mia stà catà l'exata ubicasion. El sito de Forua, visin a Gernika, l'à fornio prove archeołogiche de ła prexensa romana [2].

In tel tardo periodo roman, in tei Paexi Baschi, pararea esarghe stà rivolte contro ła dominasion romana e 'l proceso de feudałixasion.

Medioevo[canbia | canbia sorxente]

Ła Bizkaia a l'interno del Regno de Navara in tel 1030.

Par quanto riguarda ła prima parte del Medioevo, ła storia de ła Bizkaia ła pol mia esar separà da queła del resto de i Paexi Baschi. I Vixigoti e i Franchi i tenta continuamente de stabiłire el so dominio, ma de fato el teritorio el resta indipendente.

In tel 905, łe cronache leonexi łe mensiona par ła prima olta l'estension del regno de Panplona a łe province basche osidentałi (quindi anca ła Bizkaia), nonché a La Rioja e al sentro de l'Aragona.

In tei confliti tra el regno de Castiglia e de Panplona/Navara de i secołi XI e XII, i Castigliani i era suportè da tanti propietari terieri de La Rioja, che i sercava de consołidar łe so propietà soto ła łeje feudałe castigliana. Sti signori pro-Castiglia i era guidè da ła caxata dei Haro, al quałi vien acordà el governo de ła neocreà Bizkaia, inisialmente conposta da łe vałi de Uribe, Busturia, Markina, Zornotza e Arratia, più xvariè çitadine e ła çità de Urduña. No l'è mia ciaro quado sia acaduo exatamente ma se sostien che Iñigo López el sia stà el primo a otegner el titoło de Signor de Bizkaia in tel [1043]].

Tutavia, poiché i teritori osidentałi i vien presto reincorporè a ła Navara, ła vera costitusion de ła Bizkaia in quanto Signoria no ła vien consołidà se non con l'invaxion de ła Castiglia in tel 1199-1200.

El titoło el vien eredità da i disendenti de Iñigo López finché, par eredità, in tel 1370 el finise in man a l'ancora butin Juan de Castiglia, diventando quindi uno de i titołi del re de Castiglia. Da łora, ła Bizkaia ła resta cołegà a ła corona, prima a queła de Castiglia e in seguito, a partir da Carlo I, a queła de Spagna, senpre con ła condision che el Signor el giurase de difendar e de mantegner el fuero (leje bixcaina, derivà dal dirito navarexe), che l'aseriva come i posesori de ła sovranità de ła Signoria i fuse i stesi bixcaini e che quindi, almanco in teoria, i podese rifiutar el Singor.

I Signori, e più tardi i re, i se recava quindi a jurar sui Statuti a l'Albaro de Gernika, ndoe l'asenblea de ła Signoria ła se riunea.

Età Moderna[canbia | canbia sorxente]

El general carlista Tomás de Zumalacárregui. Zumalacárregui, basco, in tel 1833 el salva ła cauxa carlista.

In te l'Età Moderna crese l'inportansa del comercio, specialmente par el porto de Bilbao al quałe i re i acorda priviłegi in tel comercio con i porti de l'inpero Spagnoło in tel 1511. Bilbao l'era xa ałora el prinsipałe porto castiglian, da ndoe i inbarcava ła łana par łe Fiandre e altri beni i era inportè.

In tel 1628, el teritorio de Durango el vien incorporà a ła Bizkaia. In tel steso secoło anca i comuni de łe Enkarterriak (Encartaciones) i vien incorporè in difarenti date, otegnendo un speciałe statuto a mexavia tra el dirito castiglian e navarexe. Łe çità costiere łe posedea na propia considerevołe flota, par ło più dedicà a ła pesca e al comercio. Insieme con st'altre çitadine de Gipuzkoa e Lapurdi, i'è stè anpliamente responsabiłi de ła parsiałe estinsion de łe bałene in tel golfo de Bizkaia e del primo instabiłe insediamento de Europei in Teranova. I era anca bravi nel stipułar tratati a parte co łe altre potense, in particołare l'Inghiltera.

Dopo łe goere napołeoniche, ła Bizkaia, insieme co łe altre provinçe basche, l'è minacià dal vedarse cancełà łe so norme de autoregołamentasion da łe Cortes spagnołe diventè łiberałi. Sta qua l'è cauxa de łe sucesive goere carliste, in ocaxion de łe quałi el governo bixcain, insieme co łe altre provinçe basche, el suporta ła fasion reasinaria.

Tutavia tante çità, tra cui Bilbao, łe se ałinea con el governo łiberal de Madrid. Łe goere łe porta cosita a sucesivi tai a l'anpia autonomia de ła Bizkaia e de st'altre provinçe.

A metà Otosento, vien catà anplie disponibiłità de fero de prima quałità. Sta roba ła porta raquanti investimenti foresti prinsipalmente da l'Inghiltera e ła Francia, faxendo de ła Bizkaia una de łe provinçe de Spagna più riche e industriałixè. Insiema a l'industriałixasion apare inportanti famee borghexi come Ybarra, Chávarri e Lezama-Leguizamón. In sto periodo vien creà i grandi grupi industriałi (Iberdrola, Altos Hornos de Vizcaya) e finansiari (Banco Bilbao Vizcaya Argentaria- BBVA).

Vinteximo secoło[canbia | canbia sorxente]

Durante ła seconda republica spagnoła el Partito Nasionałista Basco (PNV) el governa ła provincia. Quando sciopa ła goera civiłe spagnoła, ła Bizkaia ła suporta ła fasion contraria a l'exercito de Francisco Franco, de ideołogia fasista.

Poco dopo, ła Republica ła riconose un statuto de autonomia par i Paexi Baschi ma, a cauxa del controło fasista su larga parte del teritorio, ła prima Comunità Autonoma Basca, che gavarà breve durata, ła ga poter soło su ła Bizkaia e qualche paexeto confinante.

Poiché l'exercito fasista l'era drio avansar verso ovest da ła Navara, vien pianificà e erete difexe intorno a Bilbao, ciamà Cintura de Fero. L'ingegner incaricà, José Goicoechea, el pasa però ai fasisti, cositaché łe difexe mia terminè łe rixulta de poco vałor. In tel 1937, i aerei tedeschi soto el controło de Franco i distruje ła çitadina storica de Gernika, mia prima de aver bonbardà Durango poche stimane prima. Alcuni mexi piasè tardi Bilbao ła casca in te ła mane de i fasisti. L'exercito basco (Eusko Gudarostea) el se ritira a Santoña, oltre i confini de ła Bizkaia. Łà i negosia ła rexa con łe forze itałiane (Acordo de Santoña), dopodeché i vien consegnè a Franco. Sta rexa ła vien vista negativamente dal resto de łe forse republicane, che łe se sente tradie da i baschi.

Soto ła ditatura de Franco, ła Bizkaia e ła Gipuzkoa łe vien dichiarè "provinçe traditore" e cavè xo de ogni tipo de autoregołamentasion.

Soło dopo ła morte de Franco in tel 1975 vien restaurà ła democrasia in Spagna. Ła costitusion del 1978 ła aceta łe particołari łeji basche (fueros). Nel 1979 vien aprovà el Statuto de Gernika e ła Bizkaia, l'Araba e ła Gipuzkoa łe vien a formar ła Comunità Autonoma dei Paexi Baschi, co un so parlamento.

El Partito Nasional Basco l'è stà el vinçitor de tute łe ełesioni tegnue in tel periodo democratico. Recentemente ła łeje forałe l'è stà estexa a i paexi e a ła çità de Urduina, che l'avea senpre uxà ła łeje civiłe spagnoła.


Popołasion[canbia | canbia sorxente]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Łista de i comuni de Bizkaia.

Secondo el censimento del 2006, ła popołasion de Bizkaia l'è rivà a contar 1.139.863 abitanti e ła so densità l'è de 514,1 ab./km², superà soło da Madrid e Barcełona. Quinta provincia spagnoła par popołasion in tel 1981, nonostante ła crixi demografica che ła sofre da ła Tranxision spagnoła (1975-1978), l'è ancora ła nona provincia par numaro de abitanti. A cauxa del saldo migratorio negativo verso łe altre rejoni spagnołe prexentà dai primi ani '80, in tel 2005 ła gavea soło un 3,5% de foresti, sinque punti e mexo manco de ła media nasional.

Evołusion demografica de ła Bizkaia e
parsentuałe riferia al totałe nasionałe[1]
1857 1900 1910 1920 1930 1940 1950
Popołasion 160.579 311.361 349.923 409.550 485.205 511.135 569.188
Parsentuałe 1,04% 1,67% 1,75% 1,91% 2,05% 1,96% 2,02%
1960 1970 1981 1991 1996 2001 2006
Popołasion 754.383 1.043.310 1.181.401 1.156.245 1.140.026 1.132.616 1.139.863
Parsentuałe 2,47% 3,07% 3,13% 2,93% 2,87% 2,75% 2,55%


Se consideremo l'evołusion dei abitanti secondo el seso, otegnemo i seguenti dati:

Sudivixion in baxe al seso
1981 1986 1991 1996 2001
Omeni 587.521 580.013 565.546 555.101 545.395
Done 601.757 599.137 589.560 584.925 577.242
Fonte: Eustat

Migrasioni[canbia | canbia sorxente]

Par quanto riguarda ła migrasion s'à evidensià do tendense in te i ultimi ani. Al prinsipio, a seguito de ła crixi de l'industria de i ani Otanta, tanti łaoradori rivè nei deceni precedenti i torna a i paexi de origine, decretando un saldo negativo. A partir dal 2000 sta tendensa ła s'à però invertio e 'l saldo l'è poxitivo. No ghè grose diferense da sto punto de vista tra omeni e done.

Movimenti migratori
1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
Totałe -2.700 -3.809 -3.342 -4.131 -3.988 -3.128 -2.327 -2.257 -1.705 828 3.184 3.425 4.020 5.280
Da fora i Paexi Baschi -2.352 -3.207 -2.733 -3.750 -3.637 -3.136 -1.949 -2.184 -1.624 804 3.276 3.162 3.617 5.168
Da fora el stato spagnoło 447 231 230 275 399 67 612 1.061 1.533 3.993 5.933 6.012 6.947 8.108
De sti qua Da l'Europa 145 45 80 76 108 -3 149 249 305 485 652 969 1483 2046
Da l'Africa 28 91 47 61 66 4 163 193 287 664 910 968 1.259 1.281
Da el Sud America 1 52 32 50 87 27 99 359 632 2.356 3.844 3.569 3.567 4.049
Da el Nord America 4 4 15 14 16 4 31 51 47 100 85 97 107 83
Dal Centro America e i Caraibi 0 31 30 35 61 16 86 90 130 187 164 163 199 169
Da l'Axia 3 7 27 39 60 19 84 116 127 195 268 245 328 471
Da l'Oceania 0 1 -1 0 0 0 -1 4 5 7 10 1 3 9
Fonte: Eustat

Comuni più popołè[canbia | canbia sorxente]

De i abitanti de ła Bizkaia, sirca el 35% el vive in te ła capital Bilbao e l' 88% in te ła so area metropołitana. Ła provincia l'è divixa in 112 comuni.

Gernika, el paexe considerà centro spirituałe de i Paexi Baschi, l'è situà in Bizkaia.

El paexe più picenin l'è Arakaldo, con 95 abitanti.

Sti qua i'è i comuni de dimensioni piasè grande:


Istitusioni e organi forałi[canbia | canbia sorxente]

Łe istitusioni e i organi forałi de ła Bizkaia, in quanto teritorio storico dei Paexi Baschi, i'è łe Junte Jenerałi de Bizkaia e ła Diputación Foral de Bizkaia.

Bizkaiko Batzar Nagusiak (Juntas Generales de Vizcaya)[canbia | canbia sorxente]

Albaro de Gernika e Casa de Juntas

Łe Junte Jenerałi de Bizkaia i'è l'asenblea unicamerałe che exercita ła potestà normativa sul teritorio storico de Bizkaia. I so membri, ciamè in spagnoło apoderados, i'è ełeti mediante sufragio popołar direto. Łe ełesioni łe se verifica ogni cuatro ani, coincidendo co łe ełesioni muniçipałi.

Łe Junte Jenerałi łe se riunise in te ła Casa de Juntas de Gernika.

Ła conpoxision de łe Junte a seguito de łe ełesioni del 2007 l'è:

Deputato general e governo Partito Voti  % Segi +/-
  • Deputado general: Jose Luis Bilbao Eguren
  • Governo: PNV
EAJ-PNV 209.170 40,79% 23 +1
PSE-EE 129.525 25,26% 14 +3
PP 85.437 16,66% 8 -2
EB Berdeak-Aralar 41.147 8,02% 4 +1
Eusko Alkartasuna 27.083 5,28% 1 -4
EAE-ANV 15.015 2,93% 1 +1

Al dì d'ancó el Partito Nasionałista Basco (PNV-EAJ) l'è el partito egemonico. El vinse in quaxi tuti i comuni e 'l ga ła majoransa anca al parlamento basco.


Bizkaiko Foru Aldundia (Diputación Foral de Bizkaia)[canbia | canbia sorxente]

Pałaso de ła Diputación, Bilbao

Ła Diputación Foral de Bizkaia l'è forma da un Diputado General, Jose Luis Bilbao (PNV), ełeto da łe Junte Jenerałi, e da i altri deputati (mia par forsa membri de łe Junte Jenerałi), che i'è dexignè dal Diputado General fin a un masimo de diexe.

Ła Diputación Foral ła exercita el potere executivo e ła potestà regołamentaria in tei anbiti de so conpetensa.

Circoscrisioni ełetorałi de ła Bizkaia

Łe circoscrisioni ełetorałi i'è cuatro:

  1. Bilbo
  2. Enkarterriak
  3. Busturia-Uribe
  4. Durango-Arratia

Controło de łegałità[canbia | canbia sorxente]

Casa de Juntas de Avellaneda (Enkarterriak)

Łe norme emanè da łe Junte Jenerałi łe se ciama Norme Forałi e i'è superiori in gerarchia a quełe emanè da ła Diputación Foral, denominè Decreti Forałi. Ste qua łe sotostà tute al controło de łegałità dei tribunałi.


Mexi de comunicasion[canbia | canbia sorxente]

Sede de Euskal Irrati Telebista a Iurreta.

Jornałi:

Emitenti radio:


Emitenti de TV łocałe:


Léngoa[canbia | canbia sorxente]

Sede de ła Euskaltzaindia (Real Academia de la Lengua Vasca) a Bilbao.

Łe principałi łéngoe parlè in Bizkaia i'è el spagnoło e 'l basco, in te ła forma del bizkaiera (el diałeto bixcaino) e del basco unificà (batua). En l'area metropołitana e in te ła subrejon de Enkarterri è majoritario l'uxo del spagnoło, mentre in te łe restanti aree predomina el basco.


Tradisioni[canbia | canbia sorxente]

Gastronomia:

Bacała e merluso a ła bixcaina.


Turixmo[canbia | canbia sorxente]

Ła so capital, Bilbao, l'è famoxa par el muxeo Guggenheim de Bilbao e 'l so estuario.

Ponte Bizkaia sora l'Estuario.

Monumenti e posti interesanti:


Varda anca[canbia | canbia sorxente]


Riferimenti[canbia | canbia sorxente]

  1. Fonte: INE, Instituto Nacional de Estadística de España. Stime de ła popołasion, censimenti e cifre ofisiałi de ła popołasion.


Ligamenti de fora[canbia | canbia sorxente]


Province basche (Euskal Herriko herrialdeak)
Sinboło tradisionałe de Euskal Herria Flag of the Basque Country alternative proportions.svg Euskal Herria    Flag of Spain.svg Spagna (Hegoalde): Paexi Baschi (Gipuzkoa flag.svg Gipuzkoa · Flag of Alava.png Araba · Bizkaikobanderea.svg Bizkaia) · Flag of Navarre.svg Navara
Flag of France.svg Fransa (Iparralde): Lapurdi.png Lapurdi · Bandera Navarra.svg Basa Navara · Zuberoa.png Zuberoa
Province tradisionałi de Euskal Herria