Gipuzkoa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Gipuzkoa

Bandiera de Gipuzkoa Scudo de Gipuzkoa
Teritorio Flag of the Basque Country alternative proportions.svg Euskal Herria
Capitałe Donostia-San Sebastián
Gipuzkoa Kokapena.gif
Stato Flag of Spain.svg Spagna
Comunità autonoma Paexi Baschi
Superfiçie 1 909 km²
Abitanti 691 895 ab. (2006)
Densità 346 ab/km²

Gipuzkoa (in spagnoło Guipúzcoa) l'è el nome basco utiłixà par indicar un teritorio storico dei Paexi Baschi oltre che na provincia spagnoła. Ła so capital l'è Donostia (San Sebastián in spagnoło). Ła confina a nord-est co el dipartimento francexe de i Pirenei Atlantici, a est co ła Navara, a ovest co ła Bizkaia, a sud co l' Araba e a nord col golfo de Bizkaia.

Situà tra i 42º 58' 10'' e i 43º 8' 5'' de łatitudine nord e tra lº 5' 13'' e 1º 56' 47'' de łongitudine ovest, ła gà n'area de 1 980 km², che ła ghe ne fa ła più picenina de łe 47 province de ła Spagna. Ła so popołasion l'è de quaxi 692 000 anime (INE 2006), de cui sirca un quarto łe vive in te ła capital.

El clima atlantico el dà un cołor verde intenso a sta tera con na minima osiłasion termica, mentre l'oseano el xonta el cołor axuro a un paexajo atrativo par i turisti. Ła so gente l'è fortemente radicà a ła so cultura, a łe so tradisioni e al so antico idioma, el basco. Ła Gipuzkoa l'è el teriotorio ndoe l'uxo del basco tra ła popołasion l'è più estexo, prinsipalmente soto forma de ła variante łocałe, el gipuzkera, parlà anca in parte de ła Navara.

El fiume Oria che atraversa Tolosa.





Geografia[canbia | canbia sorxente]

Idrografia[canbia | canbia sorxente]

I fiumi gipuzcoani i'è tuti a breve corso e de conche idrografiche picołe. Ła so portata l'è rełativamente abondante e stabiłe, dovúo al ełevà indexe pluviomentrico e a ła persistensa de łe precipitasioni in sta xona.

Da est a ovest, el primo fiume l'è el Bidasoa, che 'l nase a Porto Izpegi (Navara) a 710 m de altitudine e che 'l entra in Gipuzkoa par Endalartza, parcorendo par nóve kilometri el teritorio provincial funsionando come frontiera natural tra Spagna e Francia, prima in na vałe angusta e dopo xlargandose in na pianura costiera ndoe se coloca Irun e Hondarribia. El termina el so corso in tel golfo de Bizkaia visin al capo Higer.

L'Oarso l'è un picoło fiume de 15 km de longhesa che nase in tel Aiako Harria, a 680 m de altesa, l'atraversa Errenteria e 'l sfocia in te ła baia de Pasaia. L'è un fiume con frequenti piene che, dovúo a ła so pendensa (45,3/mil), el trasina numaroxi sedimenti detritici che se depoxita in te ła baia.

El Urumea el nase a nord-est de Leiza (Navara) a 710 m de altesa, el ga n'alveo de 53 km e 'l bagna Hernani, ndoe el riceve łe aque del so unico afluente, el fiume Anarbe, par finalmente sfociar tra i monti Ulia e Urgull a Donostia-San Sebastián.

El fiume Oria l'è el major e 'l piasè longo de i fiumi gipuzcoani, el nase a in tel Porto de San Adrián a 660 m de altesa. Al principio el se considera formà da łe tre ramificasioni che pasa par Idiazabal, Zegama e Zumarraga, e a partir da qua el continua con un alveo unico che'l riva a sirca 80 km de longhesa ndoe el cata su łe aque de i so afluenti Leizaran, Berastegi, Amezketa, Araxes, Amundarain, Agauntza e Ursuaran, bagnando i comuni de Zumarraga, Beasain, Ordicia, Legorreta, Aleria, Tolosa, Villabona, Andoain e Usurbil. El sfocia infine in tel mar a Orio formando a ła foce na pericołoxa bara.

El fiume Urola el nase visin a Legazpia, in tel versante nord del Aitzgorri a 720 m de altesa, come afluenti el ga i fiumi Urrestilla e Regil e 'l bagna Legazpia, Zumarraga, Urretxu, Azkoitia, Azpeitia, Zestoa, Aizarnazabal. El sfocia in te'l oseano a Zumaia.

El fiume Deva el nase in tel monte Eizmendi, en ła sierra de Elgueta, a 825 m de altesa. El prexenta un leto de 58 km de longhesa e come afluenti el ga i fiumi Ego, Aramaiona e Aranzazu; l'atraversa Leintz-Gatzaga, Aretxabaleta, Eskoriaza, Arrasate, Bergara, Soraluze, Elgoibar, Alzola e Mendaro, sfociando a Deva.

Inoltre bixogna mensionar i fiumi che provien da łe xone carsiche existenti a Arno, Lastur, Aizarna, Vidania, Aintzarga, Alotza, Inurritza, Ubedi, Urbia, Escaraz, Gezaltza e Deguiza.


Clima[canbia | canbia sorxente]

Vista generałe de ła costa gipuzcoana.

Fatore determinante del clima gipuzcoano l'è ła so łocałixasion geografica: ła poxision tra i Pirinei e ła cordigliera Cantabrica e tra el mar e l'altopian Castiglian, ła dona a ła Gipuzkoa un clima oceánico con sfumature mediteranee, caraterixà da na modesta escursion termina anuałe, con istà fresche e inverni moderè e con precipitasioni abondanti durante tuto l'ano anca se łe predomina in autuno e a i inisi de l'inverno. La temperatura media l'è de 8,1 °C en inverno e 18,2 °C en istà.

I venti i'è molto frequenti, predominando quei del nord-nordest e sud. Soło un 2% de i giorni i'è tranquiłi. Łe precipitasioni i'è abondanti (50% de giorni piovoxi e na quantità anua par metro qudro che va dai 1 200 ai 1 700 litri) par via del regime dei venti e de l'orografia de ła provincia. Anca ła nuvołoxità l'è alta (con soło el 10% de giornade totalmente serene), co na media de 1 830 ore anuałi de sołe (equivalente a 5 al giorno). Considerà globalmente ła situasion climatica l'è bona in bixogno par parmetare condisioni favorevołi de vita e łaoro durante tuto l'ano.


Economia[canbia | canbia sorxente]

Łe industrie principałi i'è ła metałurgica, tesiłe, queła de fabricasion de łe armi e de arti grafiche. L'agricoltura ła consiste soratuto en ła produsion de ceroxo par l'ałevamento de bestiame, che 'l rifornise inportanti industrie ałimentari. De gran inportansa ghè ła pesca (Pasaia l'è el porto più inportante de tuto el litoral cantabrico par quanto riguarda ła pesca), e anca el turixmo, łocałixà soratuto in te ła region łitoral. Ła rete viaria e feroviaria i'è strategiche. A Hondarribia ghè n'aeroporto.


Turixmo[canbia | canbia sorxente]

Ła prinsipal xona turistica del teritorio l'è ła costa, longa 92 km, tra cui spica i comuni de Donostia-San Sebastián, Zarautz e Hondarribia. Oltre a łe so spiaie, ła provincia ła prexenta un gran numaro de edifici de gran intarese cultural e storico. A l'interno se distingue çitadine quałi Oñati, Arrasate/Mondragón, Azpeitia e Tolosa.


Demografia[canbia | canbia sorxente]

Ła Gipuzkoa l'è stà una de łe rejoni grasie a łe quałi s'à ripopoła ła Castilia medioeval; durante el Medioevo parte de ła popołasion de ste tere l'era emigrà in te łe tere castiliane ndoe ła s'era insedià. L'è a cauxa de sto fato storico se tanta gente de łe xone de Burgos, Valladolid e Palencia ła ga antenati nati in Gipuzkoa.

Evołusion demográfica de ła Gipuzkoa,
parsentuałe rifería al total nasionałe[1]
1857 1900 1910 1920 1930 1940 1950
Popołasion 156 493 195 850 226 684 258 557 302 329 331 753 374 040
Parsentuałe 1,01% 1,05% 1,13% 1,21% 1,28% 1,28% 1,33%
1960 1970 1981 1991 1996 2001 2006
Popołasio 478 337 631 003 692 782 676 307 676 208 680 069 691 895
Parsentuałe 1,56% 1,86% 1,84% 1,72% 1,70% 1,65% 1,55%
Comuni più popołè (2006) [2]
Poxision Comune Popołasion
Donostia 183 308
Irun 60 261
Erenteria 37 853
Eibar 27 530
Zarautz 22 323
Arrasate 22 312


Ła popołasion ła s'à triplicà da i inisi del secoło XX a cauxa de ła forte cresita naturałe e de ła imigrasion.

Evołusion de ła popołasion
1900 1910 1920 1930 1939 1959 1961 1963 1970 1981 1991 2006
195 850 226 684 258 557 302 309 323 192 468 363 488 477 513 500 631 003 692 782 676 307 691 079



Diputación Foral de Guipúzcoa[canbia | canbia sorxente]

Ogni quatro ani e in coincidensa co łe ełesioni munisipałi, se ełexe i consejeri a sufragio universal direto. Sti qua i forma łe Giunte Generałi de ła Gipuzkoa, che łe costituise l'organo łegixłativo unicamerałe del teritorio storico. El potere executivo el łe exercita el Deputato General, che l'è ełeto da łe Giunte Generałi e 'l dexigna i asesori, che i exercita funsioni simiłi a quełe de i ministri. L'atual Deputato General de ła Gipuzkoa l'è Markel Olano (PNV).


Ełesioni del 2007 par ła Diputación Foral de Guipúzcoa
Partito Segi Parsentuałe Voti
PSE-EE 16 23,49 76 865
PNV 16 21,94 71 800
EB-Aralar 6 11,23 36 738
PP 6 10,70 35 027
EA 7 10,44 34 172
Nułi 0 22,17 72 533
Altri 0 3,13 10 268

Varda anca[canbia | canbia sorxente]


Riferimenti[canbia | canbia sorxente]

  1. Fonte: INE, Instituto Nacional de Estadística de España. Stime de ła popołasion, censi e cifre ofisiałi de ła popołasion.
  2. Fonte: INE, Instituto Nacional de Estadística de España. (01-01-2006)


Ligamenti de fora[canbia | canbia sorxente]


Province basche (Euskal Herriko herrialdeak)
Sinboło tradisionałe de Euskal Herria Flag of the Basque Country alternative proportions.svg Euskal Herria    Flag of Spain.svg Spagna (Hegoalde): Paexi Baschi (Gipuzkoa flag.svg Gipuzkoa · Flag of Alava.png Araba · Bizkaikobanderea.svg Bizkaia) · Flag of Navarre.svg Navara
Flag of France.svg Fransa (Iparralde): Lapurdi.png Lapurdi · Bandera Navarra.svg Basa Navara · Zuberoa.png Zuberoa
Province tradisionałi de Euskal Herria