Xibiltera

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Xibiltera
(EN) Gibraltar
(ES) Gibraltar
Xibiltera – Stema Xibiltera – Bandiera
Lengua ufisialinglese yanito o llanito [1]
Pułìtega
Capo de statoElizabeta II del Regno Unìo
Capo del governoPeter Caruana
Total6,8
Suparfise acua0 0 %
Popołasion
Total28.875 2008
Pos. nel mondo4.290
ContinenteEuropa
Fuxo orarioUTC +1
Scheosterlina de Gibiltera
TLD.gi
Prefiso tel.+350
Ino nasionalInno de Gibilterra
Festa nasional10 de setenbre
Poxision
36°08′15.9″N 5°20′43.3″W / 36.13775°N 5.345361°W36.13775; -5.345361Coordinae: 36°08′15.9″N 5°20′43.3″W / 36.13775°N 5.345361°W36.13775; -5.345361


Gibiltera ła xe un Teritorio da Mar del Regno Unìo, inte ła Eoropa meridional, postà a l'estremo sud de ła Penìzoła Ibèrica.
A nord ła confina via tera co ła Spagna; a sud e est l'è bagnà da łe aque del Stréto de Gibiltera e del Mar Mediteraneo e a ovest co ła Baja de Algeciras. Ła xe davanti al Maroco e póco distante da Ceuta[2].

Etimołogia[canbia | canbia el còdaxe]

El nome el vien da l'àrabo Gebel al-Tariq, "Montagna de al-Tariq" el primo omo che ła ga catà e conquistà.

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła xe deventà britànica in perpetuo inte el 1713 che ła Spagna l'acetava de dar par senpre ła Roca de Gibiltera al Regno Unìo. El tratato el stabiłìa anca na xona neutrałe su l'istmo fra Gibiltera e Spagna.
Col pasar dei ani i Ingleixi i avéa spostà el confin pi a nord ocupando progresivamente na parte de ła xona neutra. A ła fin anca ła Spagna el ga ocupà el resto de ła xona neutra e cusì se ga creà un confin de fato andove che se cata ła frontiera moderna.

Durante ła Secónda Guera Mondiałe l'è stà na baxe angloamericana inportante e anca dopo el ga mantegnùo inportansa stratègica par el controło del pasajo fra Mar Mediteraneo e Oceano Atlàntico.

Giografia połitega[canbia | canbia el còdaxe]

Par sècołi l'è stà na baxe goernà da miłitari po dopo l'è stà proclamà Cołonia sóto el comando de un Goernador nominà dal Regno Unìo.

Dal 1969 ła ga na Costitusion che ghe garantise l'autogoerno, mentre el Regno Unìo el mantien ła gestion de ła połìtica èstera e ła diféxa.
El Goernador el fa da raprexentante del Regno Unìo ma el poter lejislativo el xe in man al Parlamento Locałe che el nòmina anca el Goerno (poter executivo). Ghe xe anca un sistema giudisiario autònomo baxà sul sistema ingléxe.

Demografia[canbia | canbia el còdaxe]

Col tenpo l'è stà abità da Ingleixi, Spagnołi, Ebrèi e da Genoveixi disendenti dei pescadouri che i gavéa méso sù caxa a Gibiltera dopo l'arivo dei Ingleixi.
Al dí de anco ła stragran parte dei abitanti ła se consìdara "Gibilterani".

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. cusì vien ciamà un smisioto de ingléxe e spagnoło che se parla a Gibiltera
  2. ła sità autònoma spagnoła su ła costa del nordàfrica
Controło de autoritàVIAF (EN125501644 · ISNI (EN0000 0001 2165 9435 · LCCN (ENn81103161 · GND (DE4020965-9 · BNF (FRcb14011467j (data) · BNE (ESXX451339 (data) · WorldCat Identities (ENn81-103161
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Xibiltera&oldid=1026745"