Gàłes

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Gàłes
nasion costitutiva
(CY) Cymru, (EN) Wales
Flag of Wales (1959–present).svg Royal Badge of Wales (2008).svg
Wales from space.jpg
Imaxene da satelite
Locałixasion
StatoRegno Unio Regno Unio
Aministrasion
Aministrador locałeCarwyn Jones
Lengue ufisiałigałéxe, inglexe
Data de istitusion1055[1]
1535[2]
1999[3]
Teritorio
Coordinae52°19′N 3°46′W / 52.316667°N 3.766667°W52.316667; -3.766667 (Gàłes)Coordinae: 52°19′N 3°46′W / 52.316667°N 3.766667°W52.316667; -3.766667 (Gàłes)
Superficie20 779km²
Rezidenti3 113 000 (2016) Cànbia el vałor in Wikidata
Green Arrow Up.svg38 933 (2012)
Densità147,43 ab./km²
Rejon/aree/distreti confinantiInghiltera Cànbia el vałor in Wikidata
Monedasterlina britannica (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Altre informasion
ISO 3166-2GB-WLS
Nome abitantigałéxi
PatronoSan David de Menevia
Ino'Hen Wlad Fy Nhadau, (Vecio paéxe dei nostri pàri)
Bomò(CY) Y ddraig goch ddyry cychwyn[4], (El dragon róso el dà el slancio)
(CY) Cymru am byth[4], (Gàłes par senpre)
Carte interative

MusicBrainz: 8297708c-5743-47d6-a5ac-f40a41c49ad9

El Gàłes (in gałéxe: Cymru; pronuncià IPA: /ˈkəmrɨ/, aprosimativamente "comri") el xe una de łe cuatro "nasion costituenti" el Regno Unìo. El se troa inte el sud-ovest de ła Gran Bretagna e el confina co łe contee ingléxi del Cheshire, del Shropshire, del Herefordshire e del Gloucestershire a est, el Canal de Bristol a sud, el Canal de San Xorxi a sud-ovest e el Mar d'Irlanda a ovest e a nord.

ła superficie del Gàłes ła xe de 20 779 km² e ła popołasion ła sùpera i 3 miłioni de abitanti. ła popołasion no ła xe distribuìa ecuamente sul teritorio. Inte-la xona montagnera, ła densità ła xe de pena 10 ab/km². El 75% de ła popołasion ła se consentra invese inte i distreti ex carbonìfari del sud e inte ła val del Glamorgan.

Mark Drakeford, Senedd Cymru

El Gàłes el ga na propia łéngua Cymraeg, el sìmrego o gałéxe (welsh, che parò el significa "foresto" inte łe łéngue xermàneghe), che el deriva (cofà el còrnico de ła Cornovałia e el brèton de ła Bretagna) da l'antico brìtico'.

El sport pi popołar, che ła scuadra nasionałe ła ga riportà pi sucesi, el xe el rugby. El ga anca na propia nasionałe de Bałon.

ła major parte de ła popołasion ła xe de rełijon cristiana metodista. El santo patrono del Gàłes el xe San David Dewi Sant, sełebrà el 1 de marso.

Derivasion del nome[canbia | canbia el còdaxe]

El nome de Gàłes el deriva da ła paroła xermànega Walha, che ła vołéa dir "foresto o no-xermànego", probabilmente derivà dal nome volcae e gavesto dal fato che inte l'atuałe Gałes el ghe ga tocà retirar łe orixenàrie popołasion britàneghe co che i anglosàsoni łi ga invàdesto ła britania. Co ła romanixasion dei selti de ła Gałia, ła paroła ła ga canbià el so significà in xente romànega, come che oncora ła xe mantegnesta inte el nome dei vałoni (walloons) del Belzo e in cuel-łà de ła Vałàchia Wallachia in Romanìa e come anca el -wall de ła Cornovałia. I gałéxi i ciama el so paéxe Cymru, nome che, se pensa, el stìe par conterànei in antico gałéxe, ma che el deriva anca da cuel del primo sovran de Cymru, Camber, fioło de Bruto, primo sovran de ła Britania. Parte de ła paroła Cymru ła xe evidente inte el Cum- de Cumberland e Cumbria.

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

el casteło de Caernarfon, costruìo da Edoardo I de Inghiltera dopo de ła concuista ingléxe del Gałes inte el 1282.
Ła spiaja de Rhossili in Gałes.
Tramonto su Rhossili Beach.

El Gàłes el xe stà l'ùltimo rexiduo insułar de l'antica Britania a èsar pasà via da łe invaxion anglo-sàsone. El ga perdest la so indipendensa inte el 1282, cuando el Re Edoardo I de Inghiltera el ga batuo el sovran gałéxe Llywelyn Ein Llyw Olaf ap Gruffydd (Llywelyn II) inte ła Bataja de Cilmeri, seben che ła lejislasion gałéxe no ła sìe stà rinpiasada da cueła ingléxe fin ai Ati de Union (1535 - 1542). Dal 1955 ła so capital ła xe Cardiff, seben che el sìe Caernarfon el posto onde che el vien investìo el Prìnsipe del Gałes e Machynlleth ła sede de un parlamento nominà da Owain Glyndŵr durante ła so rivolta inte el sècoło cuìndexe. Inte el 1999 xe stà formada l'Asenblea nasionałe, che ła ga sol poderi łocałi, che i sarà incrementai inte el 2007.

Altre robe[canbia | canbia el còdaxe]

Ła monéda ła xe ła sterlina (£) (GBP).

El fior nasional el xe el poro (Narcissus pseudo-narcissus).

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. concuista de tuti li regni del Gàles da parte del re Gruffydd ap Llywelyn
  2. estension de la giurisdision inglexe
  3. devolusion de poderi da parte del parlamento del Regno Unìo
  4. 4,0 4,1 moto real

Łigadure esterni[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàVIAF (EN252978342 · LCCN (ENn80014574 · GND (DE4064435-2 · NDL (ENJA00576091 · WorldCat Identities (ENn80-014574
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Gàłes&oldid=1083986"