Łetonia

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
(Rimando da Letonia)
Jump to navigation Jump to search
Łetonia
(LV) Latvijas Republika
(ET) Läti Vabariik
(FR) la République de Lettonie
Łetonia – Stema Łetonia – Bandiera
Satellite image of Latvia in March 2003.jpg
Dievs, svētī Latviju
Dati amministrativi
Nome completoRepùblica de Łetonia
Nome ufficialeLatvijas Republika
Lingue ufficialiłèton
CapitaleRiga
Politica
Capo di GovernoLaimdota Straujuma
IndipendenzaDa ła Rusia e ła Germania
Dichiarà: 18 de novenbre 1918
Riconosesta: 26 de genaro 1921
Proclamà: 4 de majo 1990 1
Conpletà: 6 de setenbre 1991
Ingresso nell'ONU17 de setenbre 1991
Ingresso nell'UE1° de majo 2004
Superficie Totale64 589km²
% delle acque1,5
Popolazione
Abitanti1 909 000 (1º de diçenbre 2019)
Taso de fertiłità1,52 (2014)
Geografia
ContinenteEuropa
Confini
Fuso orarioUTC +2
Economia
Valutaeuro
PIL (nominale)30264454641.8 (2017)
PIL pro capite (nominale)15684 (2017)
PIL (PPA)55086061167 (2017)
ISU0.819 (2014)
Varie
Codici ISO 3166LV, LVA, 428
TLD.lv
Prefisso tel.+371
Sigla autom.LV
Festa nazionale18 de novenbre
Carte interative
Sito istitusionałe

Ła Łetonia, ufisialmente Repùblica de Łetonia (en łèton Latvijas Republika) ła xé un paéxe situà inte l'Eoropa setentrional.
Ła confina a nord co l'Estonia [1], a òvest co ła Rusia [2], a sud-ost co ła Biełorusia [3], a sud co ła Łituania [4] e a òvest ła xé bagnà dal Mar Bàltico.

Giografìa fìxica[canbia | canbia el còdaxe]

Łetonia dal satèłite

Ła ga na superfisie de 64 589 km².

Ła xe conpresdésta intra i 55°40' e i 58°05' de łatitùdene nord e i 20°58' e 28°14' de łonxitùdene est, rivolxésta su ła banda oriental del Mar Bàltico.

Morfołogìa[canbia | canbia el còdaxe]

El teritorio el xe formà da pian trocà da cołine che no łe pasa i 300 m de altessa.
El punto pi ełevà del paéxe el xe el Gaizina kalns, che eò riva ai 311 m de levatésa.

Idrografìa[canbia | canbia el còdaxe]

El paéxe el xe bagnà dal Mar Bàltico, ła łónga costa (531 km) ła xe prevałenteménte sabióxa e no ła ga ìxołe.
L'ełeménto caraterixante del łitorał łèton el xe el Gólfo de Riga o Baia de Riga, (in łèton Rīgas Jūras līcis[5]. L'àrea intrigada dal gólfo ła xe de 18 000 km² e ła fondésa màsima ła xe de 54 m.

El fiume prinsipal el xe ła Daugava[6].
Altri fiumi che i córe su teritorio łèton i xe: Gauja, Venta, Lielupe, Abava, Quellinor.

Ghe xe pi de 3000 łaghi, de orìxen jasal.

Anbienti naturałi[canbia | canbia el còdaxe]

El 40% de ła superfise de ła Łetonia ła xe boscóxa. Se cata anca xone de tórbiera e de pałude.

Istòria[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Łetonia ła xe costituìa da quatro rejon tradisionałi: Curlandia (Kurzeme), Łivonia (Vidzeme), Semigałia (Zemgale) e Łatgałia (Latgale).

Giografia połitega[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Łetonia ła xé na repùblica parlamentàr.

L'atuałe primo ministro l'é Laimdota Straujuma mentre ł'atuałe prexidénte deła republica el xe Raimonds Vējonis[7].

Ła cavedal ła xé Riga.

Demografia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Łetonia ła ga 2 254 653 de abitanti (2010).

Etnìe[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Łetonia ła ga ła sévente conpoxision etnega[8], in parsentuałi:

  • 59,4% łètoni,
  • 27,6% rusi,
  • 3,6% biełorusi,
  • 2,5% ucràini,
  • 2,3% połachi,
  • 1,3% łituani,
  • 3,3% altri (ebrei, todéschi, èstoni, tàtari, e rom)
Fasada de la céxa dei Veci Credenti, Rēzekne, Łetonia

Rełijon[canbia | canbia el còdaxe]

Ła popołasion ła xe prinsipalménte de rełijon cristiana. El pi grando grupo el xe qûeło-łà łuterano (556 000[9]), co pi cee parsentuałi de catòłisi (430 405) e de ortodosi orientałi (350 000).

N'altra rełijon ła xe el dievturi [10], che el ga raixe stòreghe baxae su ła mitołogìa del perìodo pre-Cristian.

Inoltra in Łetonia ghe xe na comunità ebrea (9 883[11]) che ł xe prinsipalménte qûeło-ła che resta del perìodo soviètego. Ła comunità ebrea łètona ła xe stà anientada durante ła secónda guera mondiałe: secondo l'ùltimo censiménto ofisial inte'l 1935 ła jera formada da 93 479 ebrei, sérca el 6,4% de ła popołasion total.

Łéngua[canbia | canbia el còdaxe]

Ła łéngua ofisial de ła Repùblica de Łetonia ła xe el łèton[12].

El ruso el xe in asołuto ła łéngua de minoransa pi prexénte, parlada o capìa almanco da na bóna part de popołasion no rusa.
Ła łéngua łatgałiana ła xe difondésta inte ła Łatgałia[13].

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. par 267 km
  2. par 217 km
  3. par 141 km
  4. par 453 km
  5. in èston Liivi Laht
  6. noto anca cofà Dvina Osidental
  7. che el ga sostituio Andris Bērziņš el 2015
  8. Cia Factbook, 2010
  9. par i dati del 2003
  10. in inglexe godkeepers
  11. dati del 2005
  12. Ła łéngua łèton, cofà el łituan e l'estinguést antigo prusian, l'apartien al grupo bàltico de ła faméja de łe łéngue indoeoropee
  13. ła major part dei łinguisti i consìdera el latgałian un diałeto de ła łéngua łètona
Controło de autoritàVIAF (EN125422131 · ISNI (EN0000 0001 2151 8114 · LCCN (ENn80150219 · GND (DE4074187-4 · NDL (ENJA00569322 · WorldCat Identities (ENn80-150219
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Łetonia&oldid=654311"