Àustria

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
(Rimando da Austria)
Va a: navigasion, serca


Àustria
Àustria - Bandiera
Àustria - Stemma
Motto: 

EU location AUT.png


Informasion
Nome par intiero: Àustria
Nome ufisiałe: Republik Österreich
Łéngoa uficiałe: todesco
Cavedal: Wien 3 Wappen.svg Viena  (1 550 123 ab. / 2001)
Polìtega
Governo: Republica federale
Capo de stato: Heinz Fischer
Capo de governo: Werner Faymann
Indipendensa: 27 de lujo 1955
Ingreso a l'ONU: 14 de diçenbre 1955
Area
Totale: 83 858 km²
Pos. nel mondo: 112°
 % delle acque: 1,3 %
Popolasion
Totałe: 8 150 835 ab.  (2000)
Pos. nel mondo: 86°
Densità: 97 ab./km²
Giografia
Continente: Europa
Fuxo oràrio: UTC +1
Economia
Vałuta: Euro
Energia: 0,76  kW/ab.
Varie
TLD: .at
Prefiso tełef.: +43
Sigla autom.: A
Ino nasionałe: Land der Berge, Land am Strome
Festa nasionałe: 26 de otobre

Au-map.png

L'Àustria dita anca Repùblica de l'Àustria (tedesco: Österreich) ea xe na nasion de l'Europa Çentrałe, conposta da nà federasion de nove Stati. Ła xe na democrasia parlamentar, ła xe entrà 'nte l'ONU 'ntel 1955 e 40 ani dopo, 'ntel 1995, ła ga aderìo a ł'Union Europea (UE). Ła confina co: Svisara el Liechtenstein al ovest, Italia e Slovenia al sud, Ungarìa e Slovachia al est e Germania e Republica Ceca al nord.

Storia[canbia | canbia sorxente]

Dópo che ła xé stada tólta da Romani, Uni, Łongobardi, Ostrogoti, Bavari e Franchi, l'Àustria ła xè finida soto al dominio dei Babenberg dal X al XIII sècoło. I Babenberg, in sèvito, i xe stai mandai via dai Asburgo, che i xe restai a governar l'Àustria fin al XX sècoło.

Dópo ch'el Sacro Roman Inpero el xé cascà 'ntel 1806, el xé stà fondà l'Inpero Austriaco, ch'el xé deventà 'ntel 1867 'nte ła dopia monarchia del'Austria-Ongaria. L'inpero el xé spartìo en difarenti Stati indipendenti dópo che i Inperi Sentrałi i ga perso ła Prima guera mondiałe, strenxendo l'Àustria ai confini de ancò.

'Ntel 1918 l'Àustria ła xé deventada na repùblica, che ła xé 'ndà vanti fin al 1934, có che el cansełièr Engelbert Dollfuß el ga fa na ditatura.

L'Àustria ła xé daventada na parte de ła Germania Naxista 'ntel 1938 (el cusì dito Anschluß). A ła fin de ła seconda guera mondiałe, dópo de ła sconfita naxista, l'Àustria ła xé stada ocupada dai Ałeati fin al 1955, có che ła nassion ła xé deventada ancora na vólta na repùblica indipendente, a condision de restar neutrałe. Parò, dópo de ła cascada del comunismo, en Europa orientałe, l'Àustria la xé stada senpre pì ciamada drénto a łe question europee, e 'ntel 1995, ła xé entrada a far parte de ła Union Europea, e 'nte ła xona del'Euro 'ntel 1999.

Połitica[canbia | canbia sorxente]

El capo de Stato el xè un presidente federałe (tedesco: Bundespräsident), el vien votà par 6 ani diretamente dał popoło. El presidente a so olta el vota el canselier federałe (inteła sielta el xè libaro de sieliere, ma el gà da tor in considerasion cosa che ghe dixè eła majioransa del consijo nasional), par tradision el capo del partito pì grando come da elesion par el parlamento.

I Länder[canbia | canbia sorxente]

Laender Austriaci

L'Àustria ła xe fata de 9 Stati federałi (tedesco: Bundesländer, singolare: Bundesland)

  1. Burgenland (Capołuogo Eisenstadt)
  2. Carinzia (Capołuogo Klagenfurt)
  3. Basa Àustria (Capołuogo St. Pölten)
  4. Alta Àustria (Capołuogo Linz)
  5. Salisburghese (Capołuogo Salisburgo)
  6. Stiria (Capołuogo Graz)
  7. Tirolo (stato) (Capołuogo Innsbruck)
  8. Vorarlberg (Capołuogo Bregenz)
  9. Vienna

Giografia[canbia | canbia sorxente]

mapa topografica de ła Austria

El oxidente e el meridion del paese i xe percorsi dałe Alpi austriache, che łe gà reso cheła xona na meta sciistica de fama mondiałe. El monte piessè alto el xe el Großglockner (3798 m), seguìo dała Wildspitze (3774 m).

L'Àustria ła xe montuosa suparxó par el 60%. Ła parte nord e est ła xe invese conposta da colline. El clima el xe tenperato: i inverni jè pitosto rigidi, mentre in tei mesi da lujo a setenbre łe tenperature le va dai 25 ai 35 gradi Celsius.

El Paese el xe uno dei più boschivi d'Europa, in quanto el 47% del teritorio el xe fato de foreste.

Sità prinsipałi[canbia | canbia sorxente]

Łe Sità prinsipałi son ła capitałe Viena e łi capołoghi de łi Bundersalnder: St. Pölten, Linz, Salisburgo, Innsbruck, Bregenz, Klagenfurt, Graz e Eisenstadt.

Economia[canbia | canbia sorxente]

El lago inte li presi de Kaprun, int'el Land de Salisburgo

Ł'Austria, con su economia de mercato ben sviłupà e su alta quałità deła vita, xe stretamente łegà ałe altre economie deła Union Eoropea, spesialmente a queła tedesca. Ła UE ga portà un influxo de investitori stranier atrà dał aceso autriaco a eł mercato unico e a ła su vixinansa ałi novi membri deła Union Eoropea. Ła łenta cresita deła Germania e de eł resto de eł mondo ga influenxado ła Àustria, rałentandone ła cresita a eł 1,2% de eł 2001. Par icontrà ła crexente competision dei paexi de ła UE e deła Eoropa Çentràl , ła Àustria necexiterà de encrementà łi setori economiçi più legà a eł know-how, continuà la dereglutation de eł setòr de łi servisi e abasar eł carico fiscałe.

Se ałevan bovini e se coltivan barbabietołe da sucaro, çereałi ecc. Particołałmente sviłupà xe ła coltivasion de viti con cui se fan boni vini.

Popołasion[canbia | canbia sorxente]

Çirca eł 90% de ła popolasion austriaca xe de proveniensa bavarexe, eł restante 10% provien prinçipalmente da łe nasion çircostanti: Ongarexi (che xe fluì durante eł Impero Austro-Ungarico) e slavi. Łi Stati federałi de Carinsia e Stiria ospitan na significatica minoransa (indigena) slovena de çirca 18 000. Łi cosideti "łavoratori ospiti" (Gastarbeiter) e łi łoro diçiendenti , forman anca łoro na importante minoransa en Àustria. La łegoa ofisial, el tedesco xe parlà da quasi tuti łi rexidenti. Ła natura montagnosa de eł tereno ga portà a ło sviłupo de numeroxi diałeti, che apatengon tuti a eł grupo austro-bavarexe, trane eł diałeto parlà en eł Vorarlberg, che apartiene a eł grupo de łi diałeti ałemani.

Existe anca un diałeto standard gramaticałe par eł tedesco austriaco, con ałcune significative diferense rispeto a eł tedesco parlà en Germania.

Feste[canbia | canbia sorxente]

Feste
Data Nome veneto Nome locałe Note
1° de genaro Capodano Neujahr  
6 de genaro La Befana Heilige Drei Könige  
Data mobile Pasqua Ostersonntag Venardi Santo festivo par i protestanti
Data mobile Luni de Pasqua Ostermontag  
1° de majo   Staatsfeiertag anche, Festa dei laoradori
Data mobile Asension Christi Himmelfahrt el zòbia 40 giòrni dopo Pasqua
Data mobile< Pentecoste Pfingstsonntag  
Data mobile Luni de Pentecoste Pfingstmontag  
Data mobile Corpus Christi Fronleichnam el zòbia 11 giorni dopo Pentecoste
15 de agosto L'Asunta Mariä Himmelfahrt  
26 de otobre Festa Nasionałe Nationalfeiertag aprovasione de ła lege suła neutralità del 1955
1° de novenbre Ognisanti Allerheiligen  
8 de diçenbre Imacolata Concesion Mariä Empfängnis  
25 de diçenbre Nadal Christtag, Weihnachten  
26 de diçenbre Santo Stefano Stefanitag  
Commons

So Commons ghe xè de i file multimediałi so Àustria

Cołegamenti forèsti[canbia | canbia sorxente]

Stati del mondo | Eoropa
Flag of Albania.svg Albania | Flag of Andorra.svg Andora | Flag of Austria.svg Àustria | Flag of Belgium (civil).svg Belgio | Flag of Belarus.svg Biełorusia | Flag of Bosnia and Herzegovina.svg Bosnia e Erzegovina | Flag of Bulgaria.svg Bulgaria | Flag of Cyprus (bordered).svg Sipro | Flag of Croatia.svg Croàsia | bandiera Danimarca | bandiera Xermania | Flag of Estonia.svg Estonia | Flag of Finland.svg Finlandia | Flag of France.svg Fransa | Flag of Greece.svg Grecia | Flag of Ireland.svg Irlanda | Flag of Iceland.svg Islanda | bandiera Itałia | Flag of Latvia.svg Łetonia | Flag of Liechtenstein.svg Liechtenstein | Flag of Lithuania.svg Łituania | Flag of Luxembourg.svg Lusenburgo | Flag of Macedonia.svg Republica de Macedonia | Flag of Malta.svg Malta | Flag of Moldova.svg Moldavia | Flag of Monaco.svg Prinsipato de Mònaco | Flag of Montenegro.svg Montenegro | Flag of Norway.svg Norveja | Flag of Hungary.svg Ongarìa | Flag of the Netherlands.svg Paéxi Basi | Flag of Poland.svg Połonia | Flag of Portugal.svg Portogało | bandiera Regno Unìo | Flag of the Czech Republic.svg Republica Ceca | bandiera Romania | Flag of Russia.svg Rusia | Flag of San Marino.svg San Marin | Flag of Serbia.svg Servia | Flag of Slovakia.svg Slovachia | Flag of Slovenia.svg Slovenia | Flag of Spain.svg Spagna | Flag of Sweden.svg Svèsia | Blank.pngbandieraBlank.png Svìsera | Flag of Turkey.svg Turchia | Flag of Ukraine.svg Ucraina | Flag of the Vatican City.svg Vatican
Altri tereni
Akrotiri e Dhekelia · Ixołe Fær Øer · Gibiltera · Guernesey · Jan Mayen · Jersey · Ixoła de Man · Svalbard
Bandiera de l'Union Eoropea Stati che fa parte de l'Union Eoropea Bandiera de l'Union Eoropea

Flag of Austria.svg Àustria · Flag of Belgium (civil).svg Belgio · Flag of Bulgaria.svg Bulgaria · Flag of the Czech Republic.svg Republica Ceca · Flag of Croatia.svg Croàsia · bandiera Danimarca · Flag of Estonia.svg Estonia · Flag of Finland.svg Finlandia · Flag of France.svg Fransa · Flag of Greece.svg Grecia · Flag of Ireland.svg Irlanda · bandiera Itałia · Flag of Latvia.svg Łetonia · Flag of Lithuania.svg Łituania · Flag of Luxembourg.svg Lusenburgo · Flag of Malta.svg Malta · Flag of Hungary.svg Ongarìa · Flag of the Netherlands.svg Paéxi Basi · Flag of Poland.svg Połonia · Flag of Portugal.svg Portogało · bandiera Regno Unìo · bandiera Romania · Flag of Cyprus (bordered).svg Sipro · Flag of Slovakia.svg Slovachia · Flag of Slovenia.svg Slovenia · Flag of Spain.svg Spagna · Flag of Sweden.svg Svèsia · bandiera Xermania