Austria
Da Wikipedia, ła ençiclopedia lìbara.
| Austria | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
|
|
|||||||||
| Informasion | |||||||||
| Nome par intiero: | Austria | ||||||||
| Nome ufisiałe: | Republik Österreich | ||||||||
| Łéngoa uficiałe: | todesco | ||||||||
| Cavedal: |  Viena (1.550.123 ab. / 2001) |
||||||||
| Polìtega | |||||||||
| Governo: | Repubblica federale | ||||||||
| Capo de stato: | Heinz Fischer | ||||||||
| Capo de governo: | Werner Faymann | ||||||||
| Indipendensa: | 27 de lujo 1955 | ||||||||
| Ingreso a l'ONU: | 14 de diçenbre 1955 | ||||||||
| Area | |||||||||
| Totale: | 83.858 km² | ||||||||
| Pos. nel mondo: | 112° | ||||||||
| % delle acque: | 1,3 % | ||||||||
| Popolasion | |||||||||
| Totałe: | 8.150.835 ab. (2000) | ||||||||
| Pos. nel mondo: | 86° | ||||||||
| Densità: | 97 ab./km² | ||||||||
| Giografia | |||||||||
| Continente: | Europa | ||||||||
| Fuxo oràrio: | UTC +1 | ||||||||
| Economia | |||||||||
| Vałuta: | Euro | ||||||||
| Energia: | 0,76 kW/ab. | ||||||||
| Varie | |||||||||
| TLD: | .at | ||||||||
| Prefiso tełef.: | +43 | ||||||||
| Sigla autom.: | A | ||||||||
| Ino nasionałe: | Land der Berge, Land am Strome | ||||||||
| Festa nasionałe: | 26 de otobre | ||||||||
|
|
|||||||||
L'Àustria dita anca Repùblica de l'Àustria (tedesco: Österreich) ea xe na nasion de l'Europa Çentrałe, conposta da nà federasion de nove stati. Ła xe na democrasia parlamentar, ła xe entrà 'nte l'ONU 'ntel 1955 e 40 ani dopo, 'ntel 1995, ła ga aderìo a ł'Union Europea (UE). Ła confina co: Svisara el Liechtenstein al ovest, Italia e Slovenia al sud, Ungarìa e Slovachia al est e Germania e Republica Ceca al nord.
Indice |
[modìfega] Storia
Dópo che ła xé stada tólta da Romani, Uni, Łongobardi, Ostrogoti, Bavari e Franchi, l'Austria ła xè finida soto al dominio dei Babenberg dal X al XIII sècoło. I Babenberg, in sèvito, i xe stai mandai via dai Asburgo, che i xe restai a governar l'Austria fin al XX sècoło.
Dópo ch'el Sacro Roman Inpero el xé cascà 'ntel 1806, el xé stà fondà l'Inpero Austriaco, ch'el xé deventà 'ntel 1867 'nte ła dopia monarchia del'Austria-Ongaria. L'inpero el xé spartìo en difarenti stati indipendenti dópo che i Inperi Sentrałi i ga perso ła Prima guera mondiałe, strenxendo l'Austria ai confini de ancò.
'Ntel 1918 l'Austria ła xé deventada na repùblica, che ła xé 'ndà vanti fin al 1934, có che el cansełièr Engelbert Dollfuß el ga fa na ditatura.
L'Austria ła xé daventada na parte de ła Germania Naxista 'ntel 1938 (el cusì dito Anschluß). A ła fin de ła seconda guera mondiałe, dópo de ła sconfita naxista, l'Austria ła xé stada ocupada dai Ałeati fin al 1955, có che ła nassion ła xé deventada ancora na vólta na repùblica indipendente, a condision de restar neutrałe. Parò, dópo de ła cascada del comunismo, en Europa orientałe, l'Austria la xé stada senpre pì ciamada drénto a łe question europee, e 'ntel 1995, ła xé entrada a far parte de ła Union Europea, e 'nte ła xona del'Euro 'ntel 1999.
[modìfega] Połitica
El capo de stato el xè un presidente federałe (tedesco: Bundespräsident), el vien votà par 6 ani diretamente dał popoło. El presidente a so olta el vota el canselier federałe (inteła sielta el xè libaro de sieliere, ma el gà da tor in considerasion cosa che ghe dixè eła majioransa del consijo nasional), par tradision el capo del partito pì grando come da elesion par el parlamento.
[modìfega] I Länder
L'Austria ła xe fata de 9 stati federałi (tedesco: Bundesländer, singolare: Bundesland)
- Burgenland (Capołuogo Eisenstadt)
- Carinzia (Capołuogo Klagenfurt)
- Bassa Austria (Capołuogo St. Pölten)
- Alta Austria (Capołuogo Linz)
- Salisburghese (Capołuogo Salisburgo)
- Stiria (Capołuogo Graz)
- Tirolo (stato) (Capołuogo Innsbruck)
- Vorarlberg (Capołuogo Bregenz)
- Vienna
[modìfega] Giografia
El oxidente e el meridion del paese i xe percorsi dałe Alpi austriache, che łe gà reso cheła xona na meta sciistica de fama mondiałe. El monte piessè alto el xe el Großglockner (3798 m), seguìo dała Wildspitze (3774 m).
L'Austria ła xe montuosa suparxó par el 60%. Ła parte nord e est ła xe invese conposta da colline. El clima el xe tenperato: i inverni jè pitosto rigidi, mentre in tei mesi da lujo a setenbre łe tenperature le va dai 25 ai 35 gradi C.
El Paese el xe uno dei più boschivi d'Europa, in quanto el 47% del teritorio el xe fato de foreste.
[modìfega] Sità Prinsipałi
Łe Sità prinsipałi son ła capitałe Viena e łi capołoghi de łi Bundersalnder: St. Pölten, Linz, Salisburgo, Innsbruck, Bregenz, Klagenfurt, Graz e Eisenstadt.
[modìfega] Economia
Ł'Austria, con su economia de mercato ben sviłupà e su alta quałità deła vita, xe stretamente łegà ałe altre economie deła Union Eoropea, spesialmente a queła tedesca. Ła UE ga portà un influxo de investitori stranier atrà dał aceso autriaco a eł mercato unico e a ła su vixinansa ałi novi membri deła Union Eoropea. Ła łenta cresita deła Germania e de eł resto de eł mondo ga influenxado ła Austria, rałentandone ła cresita a eł 1,2% de eł 2001. Par icontrà ła crexente competision dei paexi de ła UE e deła Eoropa Çentràl , ła Austria necexiterà de encrementà łi setori economiçi più legà a eł know-how, continuà la dereglutation de eł setòr de łi servisi e abasar eł carico fiscałe.
Se ałevan bovini e se coltivan barbabietołe da sucaro, çereałi ecc... Particołałmente sviłupà xe ła coltivasion de viti con cui se fan boni vini.
[modìfega] Popołasion
Çirca eł 90% de ła popolasion austriaca xe de proveniensa bavarexe, eł restante 10% provien prinçipalmente da łe nasion çircostanti: Ongarexi (che xe fluì durante eł Impero Austro-Ungarico) e slavi. Łi stati federałi de Carinsia e Stiria ospitan na significatica minoransa (indigena) slovena de çirca 18.000. Łi cosideti "łavoratori ospiti" (Gastarbeiter) e łi łoro diçiendenti , forman anca łoro na importante minoransa en Austria. La łegoa ofisial, el tedesco xe parlà da quasi tuti łi rexidenti. Ła natura montagnosa de eł tereno ga portà a ło sviłupo de numeroxi diałeti, che apatengon tuti a eł grupo austro-bavarexe, trane eł diałeto parlà en eł Vorarlberg, che apartiene a eł grupo de łi diałeti ałemani.
Existe anca un diałeto standard gramaticałe par eł tedesco austriaco, con ałcune significative diferense rispeto a eł tedesco parlà en Germania.
[modìfega] Feste
| Feste | |||
|---|---|---|---|
| Data | Nome veneto | Nome locałe | Note |
| 1 de genaro | Capodano | Neujahr | |
| 6 de genaro | La Befana | Heilige Drei Könige | |
| Data mobile | Pasqua | Ostersonntag | Venardi Santo festivo par i protestanti |
| Data mobile | Luni de Pasqua | Ostermontag | |
| 1 de majo | Staatsfeiertag | anche, Festa dei laoradori | |
| Data mobile | Asension | Christi Himmelfahrt | el zòbia 40 giòrni dopo Pasqua |
| Data mobile< | Pentecoste | Pfingstsonntag | |
| Data mobile | Luni de Pentecoste | Pfingstmontag | |
| Data mobile | Corpus Christi | Fronleichnam | el zòbia 11 giorni dopo Pentecoste |
| 15 de agosto | L'Asunta | Mariä Himmelfahrt | |
| 26 de otobre | Festa Nasionałe | Nationalfeiertag | aprovasione de ła lege suła neutralità del 1955 |
| 1 de novenbre | Ognisanti | Allerheiligen | |
| 8 de diçenbre | Imacolata Concesion | Mariä Empfängnis | |
| 25 de diçenbre | Nadal | Christtag, Weihnachten | |
| 26 de diçenbre | Santo Stefano | Stefanitag | |
[modìfega] Cołegamenti forèsti
- (EN) (DE) Sito web de ła Cancełeria Federałe Austriaca
- "Alltag raus, Österreich rein" Sito ufiçiałe del'Uficio Nasional del Turismo
| Stati del mondo | Eoropa |
 Albania |  Andora |  Austria | .svg){kind=small} Belgio |  Biełorusia |  Bosnia e Erzegovina |  Bulgaria | .svg){kind=small} Sivro |  Croàsia |  Danimarca |  Estonia |  Finlandia |  Francia |  Germania |  Grecia |  Irlanda |  Islanda |  Itałia |  Łetonia |  Liechtenstein |  Łituania |  Lusenburgo |  Republica de Macedonia |  Malta |  Moldavia |  Prinsipato de Mònaco |  Montenegro | Norvegia |  Ongarìa |  Paéxi Basi | .svg){kind=small} Połonia |  Portogało |  Regno Unìo |  Republica Ceca |  Romania |  Rusia |  San Marin | .svg){kind=small} Servia |  Slovachia |  Slovenia |  Spagna |  Svezia |  Svissera |  Turchia |  Ucraina |  Vatican |
| Altri tereni |
|---|
| Akrotiri e Dhekelia · Ixołe Fær Øer · Gibiltera · Jan Mayen · Ìxołe del Canal · Ixoła de Man · Svalbard |
 |
Stati membri de l'Union Europea | |
|
|
||
