Àustria

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca


Àustria
Àustria - Bandiera
Àustria - Stemma
Motto: 

EU location AUT.png


Informasion
Nome par intiero: Àustria
Nome ufisiałe: Republik Österreich
Łéngoa uficiałe: todesco
Cavedal: Viena  (1 550 123 ab. / 2001)
Polìtega
Governo: Republica federale
Capo de stato: Heinz Fischer
Capo de governo: Werner Faymann
Indipendensa: 27 de lujo 1955
Ingreso a l'ONU: 14 de diçenbre 1955
Area
Totale: 83 858 km²
Pos. nel mondo: 112°
 % delle acque: 1,3 %
Popolasion
Totałe: 8 150 835 ab.  (2000)
Pos. nel mondo: 86°
Densità: 97 ab./km²
Giografia
Continente: Europa
Fuxo oràrio: UTC +1
Economia
Vałuta: Euro
Energia: 0,76  kW/ab.
Varie
TLD: .at
Prefiso tełef.: +43
Sigla autom.: A
Ino nasionałe: Land der Berge, Land am Strome
Festa nasionałe: 26 de otobre

Au-map.png

L'Àustria (in tedesco: Österreich), ofisilmente Repùblica de l'Àustria, ea xe na nasion de l'Europa Çentrałe.
Ła confina co: Svisara el Liechtenstein al ovest, Italia e Slovenia al sud, Ungarìa e Slovachia al est e Germania e Republica Ceca al nord.

Giografia[canbia | canbia sorxente]

mapa topografica de ła Austria

L'Àustria ła xe montuosa suparxó par el 60%.
El oxidente e el meridion del paese i xe percorsi dałe Alpi austriache. El monte piessè alto el xe el Großglockner (3798 m), seguìo dała Wildspitze (3774 m). Ła parte nord e est ła xe invese conposta da colline.

El clima el xe tenperato: i inverni jè pitosto rigidi, mentre in tei mesi da lujo a setenbre łe tenperature le va dai 25 ai 35 gradi Celsius.

El Paese el xe uno dei più boschivi d'Europa, in quanto el 47% del teritorio el xe fato de foreste.

Storia[canbia | canbia sorxente]

Dópo che ła xé stada tólta da Romani, Uni, Łongobardi, Ostrogoti, Bavari e Franchi, l'Àustria ła xè finida soto al dominio dei Babenberg dal X al XIII sècoło. I Babenberg, in sèvito, i xe stai mandai via dai Asburgo, che i xe restai a governar l'Àustria fin al XX sècoło.

Dópo ch'el Sacro Roman Inpero el xé cascà 'ntel 1806, el xé stà fondà l'Inpero Austriaco, ch'el xé deventà 'ntel 1867 'nte ła dopia monarchia del'Austria-Ongaria.

Dópo che i Inperi Sentrałi i ga perso ła Prima guera mondiałe, l'inpero el xé spartìo en difarenti Stati indipendenti, strenxendo l'Àustria ai confini de ancò. 'Ntel 1918 l'Àustria ła xé deventada na repùblica, che ła xé 'ndà vanti fin al 1934, có che el cansełièr Engelbert Dollfuß el ga fa na ditatura. L'Àustria ła xé daventada na parte de ła Germania Naxista 'ntel 1938 (el cusì dito Anschluß).

A ła fin de ła seconda guera mondiałe, dópo de ła sconfita naxista, l'Àustria ła xé stada ocupada dai Ałeati fin al 1955, có che ła nassion ła xé deventada ancora na vólta na repùblica indipendente, a condision de restar neutrałe. Parò, dópo de ła cascada del comunismo, en Europa orientałe, l'Àustria la xé stada senpre pì ciamada drénto a łe question europee, e 'ntel 1995, ła xé entrada a far parte de ła Union Europea, e 'nte ła xona del'Euro 'ntel 1999.

Połitica[canbia | canbia sorxente]

L'Àustria ła xe na democrasia parlamentar, conposta da nà federasion de nove Stati.

El capo de Stato el xè un presidente federałe (tedesco: Bundespräsident), el vien votà par 6 ani diretamente dał popoło. El presidente a so olta el vota el canselier federałe [1], par tradision el capo del partito pì grando come da elesion par el parlamento.

Divixion aminitrative[canbia | canbia sorxente]

L'Àustria ła xe fata de 9 Stati federałi (tedesco: Bundesländer[2])

Laender Austriaci

Partecipasion a organixasioni sovrastatatałi[canbia | canbia sorxente]

Ła xe entrà 'nte l'ONU 'ntel 1955 e 40 ani dopo, 'ntel 1995, ła ga aderìo a ł'Union Europea (UE).

Sità prinsipałi[canbia | canbia sorxente]

Łe Sità prinsipałi son ła capitałe Viena e łi capołoghi de łi Bundersalnder: St. Pölten, Linz, Salisburgo, Innsbruck, Bregenz, Klagenfurt, Graz e Eisenstadt.

Popołasion[canbia | canbia sorxente]

Çirca eł 90% de ła popolasion austriaca xe de proveniensa bavarexe, eł restante 10% provien prinçipalmente da łe nasion çircostanti: ongarexi [3] e slavi.
Łi Stati federałi de Carinsia e Stiria ospitan na significatica minoransa indigena slovena de çirca 18 000.

Łi cosideti "łavoratori ospiti" (Gastarbeiter) e łi łoro diçiendenti , forman anca łoro na importante minoransa en Àustria.

La łegoa ofisial, el tedesco xe parlà da quasi tuti łi rexidenti.
Existe anca un diałeto standard gramaticałe par eł tedesco austriaco, con ałcune significative diferense rispeto a eł tedesco parlà en Germania.
Ła natura montagnosa de eł tereno ga portà a ło sviłupo de numeroxi diałeti, che apatengon tuti a eł grupo austro-bavarexe, trane eł diałeto parlà en eł Vorarlberg, che apartiene a eł grupo de łi diałeti ałemani.

Economia[canbia | canbia sorxente]

El lago inte li presi de Kaprun, int'el Land de Salisburgo

Ł'Austria, con su economia de mercato ben sviłupà e su alta quałità deła vita, xe stretamente łegà ałe altre economie deła Union Eoropea, spesialmente a queła tedesca.
Ła UE ga portà un influxo de investitori stranier atrà dał aceso autriaco a eł mercato unico e a ła su vixinansa ałi novi membri deła Union Eoropea. Ła łenta cresita deła Germania e de eł resto de eł mondo ga influenxado ła Àustria, rałentandone ła cresita a eł 1,2% de eł 2001. Par icontrà ła crexente competision dei paexi de ła UE e deła Eoropa Çentràl , ła Àustria necexiterà de encrementà łi setori economiçi più legà a eł know-how, continuà la dereglutation de eł setòr de łi servisi e abasar eł carico fiscałe.

Se ałevan bovini e se coltivan barbabietołe da sucaro, çereałi ecc. Particołałmente sviłupà xe ła coltivasion de viti con cui se fan boni vini.

Łe Alpe àustriaghe łe xe na meta sciistica de fama mondiałe.

Cultura[canbia | canbia sorxente]

Feste[canbia | canbia sorxente]

Data Nome veneto Nome locałe
1° de genaro Capodano Neujahr
6 de genaro La Befana Heilige Drei Könige
Data mobile Pasqua Ostersonntag[4]
Data mobile Luni de Pasqua Ostermontag
1° de majo   Staatsfeiertag[5]
Data mobile Asension Christi Himmelfahrt[6]
Data mobile Pentecoste Pfingstsonntag
Data mobile Luni de Pentecoste Pfingstmontag
Data mobile Corpus Christi Fronleichnam[7]
15 de agosto L'Asunta Mariä Himmelfahrt
26 de otobre Festa Nasionałe Nationalfeiertag[8]
1° de novenbre Ognisanti Allerheiligen
8 de diçenbre Imacolata Concesion Mariä Empfängnis
25 de diçenbre Nadal Christtag, Weihnachten
26 de diçenbre Santo Stefano Stefanitag

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. inteła sielta el xè libaro de sieliere, ma el gà da tor in considerasion cosa che ghe dixè eła majioransa del consijo nasional
  2. singolare: Bundesland
  3. che xe fluì durante eł Impero Austro-Ungarico
  4. Venardi Santo festivo par i protestanti
  5. anche, Festa dei laoradori
  6. el zòbia 40 giòrni dopo Pasqua
  7. el zòbia 11 giorni dopo Pentecoste
  8. aprovasione de ła lege suła neutralità del 1955

Altri projeti[canbia | canbia sorxente]

Commons

So Commons ghe xè de i file multimediałi so Àustria

Cołegamenti forèsti[canbia | canbia sorxente]