Alpe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Alpe
DEMAlpesEW.png
DEM de łe alpi
Continente Eoropa
Paexi Flag of Monaco.svg Prinsipato de Mònaco
Flag of France.svg Fransa
Blank.pngbandieraBlank.png Svìsera
bandiera Itałia
Flag of Liechtenstein.svg Liechtenstein
bandiera Xermania
Flag of Austria.svg Àustria
Flag of Slovenia.svg Slovenia
Sima pì alta Monte Biancom s.l.m)
Longhesa 1100 km
Larghesa 280 km
Superfise 190 000 km2
Età de ła caena Tersiario


On masicio austrìaco alpin

Łe Alpe łe xe na ca cadena montuosa de l'Eoropa sentro meridional.
Łe se slonga intra Mònaco, Fransa, Svìsera, Liechtenstein, Germania e l'Austria verso ovest e nord, senpre l'Austria, ła Itałia e ła Slovenia a este e a sud.

Łe Alpe drénto el stato itałian łe se slonga dal Friułi, pasando pa Vèneto, Trentin, Lonbardia, Vałe d'Aosta el Piemonte e pa ùltima ła Liguria.

Giografia fixega[canbia | canbia sorxente]

Considerando ła estension, ła majoransa łe xe cata inte łi stati de oltralpe.
El monte pì alto el xe el Monte Bianco chel fa 4 810 m e xe considarà el teto de Eoropa.

Orogènesi e storia pì rexente[canbia | canbia sorxente]

Ła formasion de sta cordijera ła xe conplesa e prodota de na serie de movimenti tetòneghi prodoti intel Mexoxoico [1] e al Senoxoico [2], che i ga interesà da el Magreb fin i Urałi.
Ła existensa de fose marine grande so ste rejon e el so saramento posterior dovúo a ła convergensa de łe plache continentałi africana e europea el ga provocà enormi piegamenti, sol senso norde-ovest prima, e daspó in senso sud-este. Sti piegamenti łi xe stà cauxai de na serie de despiasamenti de łe plache sedimentarie inte ła diresion precixa.

Ła storia rexente de rimodełamento morfologico de łe Alpe el taca co ła fin de ła ùltima giasasion 15 000 ani indrio.

Giografia umana[canbia | canbia sorxente]

Łe Alpe le xe inportantìsime pa difarenti raxon, prime fra tute, parché łe influensa el clima, teritorio e economia, sensa desmentegar el aporto de aqua che łe ne dà grasie a i giasari.

  1. ła era Secondaria, de 245 a 65 mijoni de ani indrio
  2. 'nte ła so prima parte, ła era Tersiaria