Alpe
| Alpe | |
|---|---|
 DEM de łe alpi |
|
| Continente | Eoropa |
| Paexi |  Prinsipato de Mònaco Fransa  Svìsera Itałia Liechtenstein Xermania Àustria Slovenia |
| Sima pì alta | Monte Bianco ( m s.l.m) |
| Longhesa | 1100 km |
| Larghesa | 280 km |
| Superfise | 190 000 km2 |
| Età de ła caena | Tersiario |
Łe Alpe łe xe ła cadena montuosa pì inportante de tuta l'Eoropa. El monte pì alto el xe el Monte Bianco chel fa 4 810 m e xe considarà el teto de Eoropa. Łe Alpe in teritorio Trivèneto le xe inportantìsime pa difarenti raxon, prime fra tute, parché łe influensa el clima, teritorio e economia, sensa desmentegar el aporto de aqua che łe ne dà grasie a i giasari.
Orogènesi e storia pì rexente [canbia]
Ła formasion de sta cordijera ła xe conplesa e prodota de na serie de movimenti tetòneghi prodoti intel Mexoxoico (ła era Secondaria, de 245 a 65 mijoni de ani indrio) e al Senoxoico ('nte ła so prima parte, ła era Tersiaria), che i ga interesà da el Magreb fin i Urałi. Ła existensa de fose marine grande so ste rejon e el so saramento posterior dovúo a ła convergensa de łe plache continentałi africana e europea el ga provocà enormi piegamenti, sol senso Norde-Ovest prima, e daspó in senso Sud-Este
Sti piegamenti łi xe stà cauxai de na serie de despiasamenti de łe plache sedimentarie inte ła diresion precixa. Ła storia rexente de rimodełamento morfologico de łe Alpe el taca co ła fin de ła ùltima giasasion 15 000 ani indrio.
Estension [canbia]
Łe Alpe drénto el stato itałian łe se slonga dal Friułi a ła Liguria, pasando pa Vèneto, Trentin, Lonbardia, Vałe d'Aosta e pa ùltimo el Piemonte. Ma no xe soło nostre, la major italiane, ansi, ła majoransa łe xe cata in Svìsera, Austria, Germania, etc.
