Sipro

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca


Sipro
Sipro - Bandiera
Sipro - Stemma
Motto: 

Cyprus in its region (de-facto).svg


Informasion
Nome par intiero: Repùblica de Sipro
Nome ufisiałe: Κυπριακή Δημοκρατία (greco) - Kıbrıs Cumhuriyeti (turco)
Łéngoa uficiałe: greco, turco
Cavedal: Nicoxia  (232 702 di cui 195 000 nella parte greca ab. / 2004)
Polìtega
Governo: Republica presidensiałe
Capo de stato: Dimitris Christofias
Capo de governo:
Indipendensa: 16 de agosto 1960
Ingreso a l'ONU: 20 de setenbre 1960
Area
Totale: 9 250 km²
Pos. nel mondo: 161°
 % delle acque:  %
Popolasion
Totałe: 715 100 ab.  (2003)
Pos. nel mondo: 155°
Densità: 77,3 ab./km²
Giografia
Continente: Axia (giograficamente), Eoropa (culturalmente)
Fuxo oràrio: UTC +2
Economia
Vałuta: Euro
Energia: 0,50  kW/ab.
Varie
TLD: .cy
Prefiso tełef.: +357
Sigla autom.: CY
Ino nasionałe: Latta Eleftherian
Festa nasionałe: 1° de otobre

Cy-map.png


Sipro o Zipro (Κύπρος, Kypros en grego; Kıbrıs en turco; Cipro en tałiàn) ła xe un'ìxoła del Mar Mediteraneo orientałe, ła tersa par grandesa. Ła xe situà a sud de ła Turchia (70 km), a un fià de distansa da łe coste del Medio Oriente (100 km) e a 500 km a Nord dal'Egito, tra Eoropa e Axia.

L'ìxoła ła xe ocupà par sirca i dó tersi de ła superfisie da ła Republica de Sipro che dal'1° de majo 2004 ła fa parte del'Union Eoropea. El restante teritorio, 'nte ła zona setentrionałe de l'ixoła, el xe ocupà da ła Repùblica Turca de Sipro Nord (TRNC) che ła xe stà proclamà dopo l'asion miłidar par stabiłir ła paxe 'ntel 1974.

Dal 1489 al 1571 ła ga fato parta de ła Republica de Venesia.

Giografia[canbia | canbia sorxente]

Sipro vista dal satelite.

ła partegnénsa de Sipro a l'Europa o a l'Axia la xe na roba controversa; de fati se dal ponto de vista storego-cultural, Civro se pol considararla un Stato europeo (a maxor raxon deso che el xe intrà a partezar l'Union Eoropea), dal ponto de vista giogràfego la par partegnir (col senso par el qual un'isola la fa parte de un contegnente par la so vicinanza geogràfega) al contegnente asiàtego.

L'ìxoła de Sipro, tersa del Mar Mediteràneo par dimension, ła se cata inte'l Mar Mediteraneo oriental a sud de łe coste de ła Turchia, ła ga na superficie conplesiva de 9 250 km² dei quai 3 355 km² i fa parte del setor turco siprian el 5% a łe baxe britàneghe. El desvełupo de ła costa el xe de 648 chiłòmetri. Sipro ła costituise anca l'avanposto più meridional de l'Union Europea inte'l Mediteraneo.

Morfołoxia[canbia | canbia sorxente]

El relievo del'ìxoła el xe conposto da do caene montagnose: queła del Kyrenia, che ła sponta inte'l nord de ła penìxoła de Karpas, e quela de Troodos, inte'l sud-ovest de l'isola onde che sponta l'monte Ołinpo (1 953 m), la cima pì alta de l'isola. Łe do caene montagnose łe xe divise da ła fertile piana sentral de Messaria

Idrografia[canbia | canbia sorxente]

I ùgnołi fiumi che i ga un rezime de portada regolar i xe el Yialias el Peidos, tuti do longhi cerca 100 km.

Clima[canbia | canbia sorxente]

El clima de l'isola el xe de tipo mediteraneo, co istà calde e sute e inverni morestai; Anualmente su l'isola casca 500 mm de piova prevalentamente durante l'inverno. Le zone dell'introtera cipriota le sofre in istà un gran seco, che el favorisse el desvełupo de qualche incendio intra le vexetasion selvàdeghe. Spesso su Sipro ghe tira venti caldi. El clima caldo el ga modełà el paesagio faxéndoło deventar l'habitat ideal par àlbori come l'Olivaro. In inverno su łe piche dei Troodos ghe casca neve co tenperadure senpre comunque sora i 2 °C.

Lengue[canbia | canbia sorxente]

El grego el xe parlà soratuto inte'l sud de l'isola, invese el turco inte'l nord. In realtà, tal divixion la risal a l'intervento militar turco de Sipro del 1974, daspò el qual i grego-ciprioti del nord i xe stai espulsi verso el sud.

Storegamente, comunque, el grego inte la so variante cipriota el gera parlà da cerca l'82% de la popolasion e el gera anpiamente distribuio inte l'isola intiera. Ła restante parte de la popołasion ła xe de marełéngua turca. In sevito al dominio britànego, anca l'inglese el xe anpiamente doparà.

Xe in doparamento un dialeto arabo de tipo siro-palestinese in via de estinzion parlà da la comunità maronia de Kormakiti, orizenà da un stanziamento de cristiani maronii libanesi inte'l XII secolo.