Sipro

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca


Sipro
Sipro - Bandiera
Sipro - Stemma
Motto: 

Cyprus in its region (de-facto).svg


Informasion
Nome par intiero: Repùblica de Sipro
Nome ufisiałe: (EL) Κυπριακή Δημοκρατία
(TR) Kıbrıs Cumhuriyeti
Łéngoa uficiałe: greco, turco
Cavedal: Nicoxia  (232 702 di cui 195 000 nella parte greca ab. / 2004)
Polìtega
Governo: Republica presidensiałe
Capo de stato: Dimitris Christofias
Capo de governo:
Indipendensa: 16 de agosto 1960
Ingreso a l'ONU: 20 de setenbre 1960
Area
Totale: 9 250 km²
Pos. nel mondo: 161°
 % delle acque:  %
Popolasion
Totałe: 715 100 ab.  (2003)
Pos. nel mondo: 155°
Densità: 77,3 ab./km²
Giografia
Continente: Axia[1][2]
Fuxo oràrio: UTC +2
Economia
Vałuta: Euro
Energia: 0,50  kW/ab.
Varie
TLD: .cy
Prefiso tełef.: +357
Sigla autom.: CY
Ino nasionałe: Latta Eleftherian
Festa nasionałe: 1° de otobre

Cy-map.png

Sipro o Zipro o Civro (Κύπρος, Kypros en grego; Kıbrıs en turco) el xe un stato de l'Axia osidental.
El ocupa l'omonema ìxoƚa del Mar Mediteraneo orientałe. Ła xe situà 70 km a sud de ła Turchia, 100 km a ovest da łe coste del Medio Oriente, e 500 km a nord dal'Egito.

Ła partegnénsa de Sipro a l'Axia o a l'Europa la xe na roba controversa: de fati se dal ponto de vista giogràfego la par partegnir[3] al contegnente asiàtego, dal ponto de vista storego-cultural, Sipro se pol considararla un Stato europeo[4].

Giografia[canbia | canbia sorxente]

Sipro vista dal satelite.

L'ìxoła de Sipro ła ga na superficie conplesiva de 9 250 km²[5][6].

Morfołoxia e idrografia[canbia | canbia sorxente]

El relievo del'ìxoła el xe conposto da do caene montagnose: queła del Kyrenia, che ła sponta inte'l nord de ła penìxoła de Karpas, e quela de Troodos, inte'l sud-ovest de l'isola, onde che sponta el monte Ołinpo (1 953 m), la cima pì alta de l'isola.
Łe do caene montagnose łe xe divise da ła fertile piana sentral de Messaria

I ùgnołi fiumi che i ga un rezime de portada regolar i xe el Yialias el Peidos, tuti do longhi cerca 100 km.

El desvełupo de ła costa el xe de 648 chiłòmetri.

Clima e flora[canbia | canbia sorxente]

El clima de l'isola el xe de tipo mediteraneo, co istà calde e sute e inverni morestai. Anualmente su l'isola casca 500 mm de piova prevalentamente durante l'inverno. Spesso su Sipro ghe tira venti caldi.
Le zone dell'introtera cipriota le sofre in istà un gran seco, che el favorisse el desvełupo de qualche incendio intra le vexetasion selvàdeghe. In inverno su łe piche dei Troodos ghe casca neve co tenperadure senpre comunque sora i 2 °C.
El clima caldo el ga modełà el paesagio faxéndoło deventar l'habitat ideal par àlbori come l'olivaro.

Istòria[canbia | canbia sorxente]

Dal 1489 al 1571 ła ga fato parta de ła Republica de Venesia.

Giografia połitega[canbia | canbia sorxente]

Ła Republica de Sipro ła aministra sirca i dó tersi de el teritorio rivendicà.
De el restante teritorio 3 355 km², 'nte ła zona setentrionałe de l'ixoła, łi xe ocupai da ła Repùblica Turca de Sipro Nord (TRNC), che ła xe stà proclamà dopo l'asion miłidar par stabiłir ła paxe 'ntel 1974.
El 5% el fa parte de łe baxe britàneghe de Akrotiri e Dhekelia.

Ła Republica de Sipro dal'1° de majo 2004 ła fa parte del'Union Eoropea, de ła cual ła costituise l'avanposto più meridional inte'l Mediteraneo.

Demografia[canbia | canbia sorxente]

Lengue[canbia | canbia sorxente]

El grego el xe parlà soratuto inte'l sud de l'isola, invese el turco inte'l nord.
Storegamente, comunque, el grego inte la so variante cipriota el gera parlà da cerca l'82% de la popolasion e el gera anpiamente distribuio inte l'isola intiera; la divixion la risal a l'intervento militar turco de Sipro del 1974, daspò el qual i grego-ciprioti del nord i xe stai espulsi verso el sud.

In sevito al dominio britànego, anca l'inglese el xe anpiamente doparà.

Xe in doparamento un dialeto arabo de tipo siro-palestinese in via de estinzion parlà da la comunità maronia de Kormakiti, orizenà da un stanziamento de cristiani maronii libanesi inte'l XII secolo.

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. Culturalmenete la ga forti ligami co la Eoropa
  2. Le Nasion Unìe la considera par fini statisteghi parte de la Axia
  3. col senso par el qual un'isola la fa parte de un contegnente par la so vicinanza geogràfega
  4. a maxor raxon deso che el xe intrà a partezar l'Union Eoropea
  5. tersa del Mar Mediteràneo par dimension
  6. teriorio rivendicà da ła Republica de Sipro, ma miga efetivamente controłà.