Servia

¹ en Vojvodina łe xé ufiçiali anca: croato, rumen, rusin, slovaco e ongarexe; en Kosovo anca: albanexe.
² come Republica Federałe de Jugoslavia, renominà el 5 de febbraro 2003 Serbia-Montenegro. Secondo ła carta costituzsionałe erèdita diretamente el segio de ła Confederazsion.
³ In Kosovo e Metohija se dòpara l'euro.

Ła Republica de Servia (en serbo Република Србија, Republika Srbija) ła xé no stato del sud-est del'Eoropa, ne ła regiòn dei Balcani. Ła confina co Ongarìa, Romania, Bulgaria, Republica de Macedonia, Albania, Montenegro, Bosnia-Erzsegovina e Croazsia. Ła so cavedal xé Belgrado.

Ła Servia ła gèra unìa al Montenegro nel'Uniòn statałe de Serbia e Montenegro, ma en seguito al referendum del 21 de majo 2006, el Montenegro gà opta par l'indipendenzsa. A seguito del referendum, ła Confederazsiòn xé stà siolta e ła Servia (cusì cofà el Montenegro) xé divegnua no stato sovràn.

[modifica] Storia

Par savérghene piesè, varda ła vóxe Storia de ła Servia.

Ło stato servo el se gà formà en età medievałe (XI secoło), el xé divegnù un Regno stabiłe 'ntel 1220 col re Stefano II Nemanja.

En sèguito a un periodo de espansion teritoriałe, 'ntel 1346 ła Servia ła gà costituio un Inpero (coal vertexe el zar Stefano Dušan) che el 'ndava dal Danubio al nord de ła Grecia.

Co ła sconfita 'ntel giugno del 1389, 'nte ła storega bataja de Kosovo Polje, e i sucesivi scontri 'ntel nord del Paexe, el gà tacà par ła Servia el łongo período de ła dominazsion otomana (1459-1804).

Ła Servia, co l'inizsio del'XIX secoło, sostegnua ancà dal'Inpero Ruso, ła gà tentà de aumentar ła sóa autonomía rispeto a l'Inpero Otoman e ła se gà struturà 'ntel semi-indipendente Principato de Servia (1815). El Principato el gera caraterizsà da na lota interna enfrà łe dó dinastíe pì potenti del Paexe, i Obrenović ei Karađorđević.

'Ntel 1878 el Congreso de Berlin el gà riconosesto l'indipendenzsa de ła Servia e del vixin Montenégro.

I do stati i gà partesipà a łe Guere dei Balcani (1912-1913) contro ła Turchia prima e ła Bulgaria dopo, e i xe vegnesti fora da ła guera pì forti e co un teritorio pì grando. El progeto de unificazsion dei do regni el xe stà fermà però da l'Àustria-Ongarìa.

Ła stesa Austria-Ongaría ła gà diciarà un toco de tenpo dopo guera (28 de giugno 1914) al'anbizsioxo Regno de Servia, dopo che l'arciduca Francesco Ferdinando el xé stà copà da parte de Gavrilo Princip, un nazsionałista servo.

Dopo ła concluxion de ła prima guera mondiałe, ła Servia ła xé divegnua parte del Regno dei Servi, Croati e Sloveni (dal 1929 Regno de Jugoslàvia), soto ła dinastía dei Karađorđević.

Dorante ła seconda guera mondiałe, dopo el smenbramento del Regno de Jugoslàvia, ła Servia ła xé divegnua no stato fantocio de ła Germania nazsista afidà da Hitler al xeneral Milan Nedić, ło steso che 'ntel 1918 el gavéa fato firmar ła rexa ai Inperi Centrałi, en modo simiłe al xeneral Petain en Franzsa, e al nazsista serbo Dimitrije Ljotić. El governo fiłonazsista de Nedić el gà cołaborà pienamente con ła Germania fin a ła łiberazsion da parte conxunta de ła cavedal da parte del'Armata Rossa e dei partixani jugoslavi 'nte l'otobre 1944.

Tito en queła ocaxion el gà abandonà l'íxoła de Łisa, dove el jera soto protezsion anglexe, e el se gà trasferio a Belgrado dove, par farse acetabiłe da ła çità ostiłe al comunismo, el gà proçeduo con anpie amnistie ai cołaborazsionisti integrandołi de ła Armata Popołare de Łibarazsion.

Dopo ła seconda guera mondiałe, la Servia gà costituio una de łe sié republiche de ła Republica Sociałista Federałe de Jugoslavia (1945-1991), guidà par un łongo periodo da Tito. 'Ntel 1992, dopo el siojimento de ła RSFJ, Servia e Montenégro łe se gà asocià 'nte ła Republica Federałe de Jugoslavia (1992-2003), divegnua Union de Servia e Montenégro 'ntel 2003.

Col referendum che l'è stà svolto en Montenégro el 21 de majo 2006, el Montenégro el ga decixo de 'ndar fora dal'Union e de otegner el riconosimento internazsionałe e ła piena indipendenzsa. Ła Servia ła ga otegnù cusì indiretamente ła ricostituzsion de un'entità statałe nazsionałe autónoma dopo çirca 90 ani en i quałi ła gavéa sperimentà projèti de Federazsion e Confederazsion con łe altre rejoni abitae dai Slavi del Sud. Cofà stabilío da ła Carta Costituzsionałe de ła Confederazsion, ła Servia ła xé stà riconosesta cofà dirèto sucesor del'Union Statałe, drìo ereditar el sejio de ła Confederazsion al'ONU, łe asociazsioni a łe organizsazsioni internazionałi e tuti i tratai biłaterałi stipułai coi altri Paexi.

[modifica] Giografia

Par savérghene piesè, varda ła vóxe Giografia de ła Servia.

[modifica] Morfologìa

El paexagio de ła Servia setentrionałe (area a nord de Belgrado e del Danubio) el xé costituio da na vasta pianura ałuvionałe che ła se stende fin a ragiunger el Basopian panònego, del qual ła Servia conprende ła porzsion meridionałe, ła Vojvodina. Ła xona ła xé atraversaà da qûalche fluente del Danubio (Sava e Tibisco) e ghe xé poche modeste are de riłievi cofà a exenpio ła catena cołinare de Fruška Gora (539 m s.l.m.).

Ła xona oçidentałe (Šumadija) ła xé invexe dominà da cołine e da qûalche riłievo de altitudine conprexa fra i 1000 e i 1500 m s.l.m. Verso sud el teritorio divegne montuoso, el masicio pù inportante el xé queło de Kopaonik, situà 'ntel çentro-sud de ła Servia, 'nte ła xona fra Kraljevo, Kruševac e Novi Pazar. Ła xé n'area incluxa en un parco nazsionałe, famoxo anca par na inportanta stazsion sistega.

[modifica] Idrografìa

Ła Servia ła xé traversà da mùci fiumi, grande parte del teritorio del paexe fa parte del baxin del Mar Nero, soło 'nte ła parte sudoçidentałe el fiume Beli Drim ałimenta el Mar Adriatico e 'nte ła parte sudorientałe el fiume Pčinja fa parte del baxin egeo.

El Danubio traversa el paexe da ovest a est par na longhezsa conpłesìa de çirca 588 km, 'ntel só percorso el xé ałimentà da numeroxi fluenti (Tibisco, Sava, Tamiš, Morava, Mlava, Nera, Pek e Timok). A łora volta i fluenti del Danubio i gà numeroxi fluenti:

'Ntel Tibisco fluise il Begej
'Ntel Sava i fluise Drina (a só volta ałimentà da Lim e Uvac) e Kolubara
Toplica, Nišava e Zapadna Morava ('ntel qual i fluisce Ðetinja, Moraviaca e Sitnica - a só volta ałimentà dal'Ibar) ałimenta el fiume Morava.

'Ntel conpleso ła rete dr navigazsione interna ła dispon de çirca 1500 km de vie fluviałi.

I łaghi de ła Servia i xé prinzsipalmente de orijin artifiçiałe, i łaghi naturałi i xé pochi e rełativamente picenini, tra łori gh xé el Palić (5 km²) e el łago Ludaš 'nte ła Servia setentrionałe vixin Subotica.
El prinçipałe łago artifiçiałe el xé el łago Ðerdap (253 km²) al confin con ła Romania. Altri baxini artifiçiałi i xé el łago Vlasina 'nte ła parte sudorientałe del paexe, el łago Gazivode sul fiume Ibar (sud-ovest), sul fiume Drina se cata el łago Zlatar 'nte ła region del Sangiaccato e el łago Zvornik.

[modifica] Clima

Ła parte setentrionałe del paexe ła gà un clima de tipo continentałe influenzsà da łe mase d'aria provenienti dal nord ed est eoropeo, con inverni frédi e estati calde e umide, łe precipitazsioni łe xé distribuìe lóngo tuto l'ano. 'Nte ła parte meridionałe e sud-oçidentałe del paexe el clima subise de łe influenzse da parte del Mar Mediteraneo anca si łe Alpi Dinàreghe łe forma no sbaramento par łe mase d'aria calda; el clima el xé prevałentemente caldo e seco en estate e autuno e rełativamente frédo e rico de preçipitazsioni nevoxe en inverno

Altri tereni
Stati del mondo \| Eoropa
Albania \| Andora \| Austria \| Belgio \| Biełorusia \| Bosnia e Erzsegovina \| Bulgaria \| Zsivro \| Croazsia \| Danimarca \| Estonia \| Finlandia \| Francia \| Germania \| Grecia \| Irlanda \| Islanda \| Itałia \| Łetonia \| Liechtenstein \| Łituania \| Lusenburgo \| Republica de Macedonia \| Malta \| Moldavia \| Prinzsipato de Mònaco \| Montenegro \| Norvegia \| Ongarìa \| Paéxi Basi \| Połonia \| Portogało \| Regno Unio \| Republica Ceca \| Romania \| Rusia \| San Marin \| Servia \| Slovachia \| Slovenia \| Spagna \| Svezsia \| Svizsera \| Turchia \| Ucraina \| Vatican
Akrotiri e Dhekelia · Ixołe Fær Øer · Gibiltera · Jan Mayen · Ìxołe del Canal · Ixoła de Man · Svalbard