Prima guera mondiałe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Prima guera mondiałe
Guetteur au poste de l'écluse 26.jpg
Imagine de en soldato francese in oservazion a Eglingen, Haut-Rhin, Fransa, scatà el 23 de giugno 1917.
Data19141918 (armistizio) / 1919 (tratato de pace)
LiogoEuropa, Àfrica, Medio Oriente, oceani Pacifico, Atlantico, Indiano.
RexultàVitoria de l'Intexa
Schieraminti
Comandanti
Pèrdite
circa 5 165 000 miłitari e 3 155 000 civiłi, 13 990 000 ferii.circa 3 486 000 miłitari e 3 485 000 civiłi, 8 390 000 ferii.
Istòrego


Fronte osidentałe Grande Guera
FrontiereLiegiAnversaGrande ritirataMarna - Corsa al mareNeuve ChapelleYpres2a ArtoisQuota 703a ArtoisLoosVerdunHulluchSommeArrasVimy2a AisneMessinesPasschendaeleCambraiKaiserschlachtBosco Belleau2a MarnaChâteau-ThierryHamelSento dì
Fronte Itałian Grande Guera
1a-Isonso2a-Isonso3a-Isonso4a-Isonso5a-IsonsoAltipiani6a-Isonso7a-Isonso8a-Isonso9a-Isonso10a-IsonsoOrtigara11a IsonsoCaporetoPiaveVitorio Veneto
Sfoladi de 'l Bèlgio in Fransa

Ła prima guera mondial (par i contenporanei Granda Guera) ła xé stà el conflito scominsà el 28 de ługio 1914 sèvito che 'l arsiduca Francesco Ferdinando, eredo al tron de 'l Inpèro Àustro-Ungàrico, el xé stà copà a Sarajevo (Bosnia-Erxegòvina) el 28 de giugno 1914 da parta del studento nasionałista sèrvo-bosnìago Gavrilo Princip e terminà l'11 de novenbre 1918.

El fronte itałian[canbia | canbia el còdaxe]

Łe trè batagie de 'l Grapa[canbia | canbia el còdaxe]

Antefato[canbia | canbia el còdaxe]

Tuto scominsia co ła ritirada de Caporeto, efeto de ła pèrdita neła 12° batagia de 'l Lisonz, e ne ła conseguente rotura de'l fronte.

El exercito el torna indrìo e el se ferma sul monte Grapa , fra el Brenta e el Piave, novènbre 1917.

Dopo i primi dì de sbandamento, ła ritirada ła se organixa megio par mèrito del General Luigi Cadorna. Ła sèrve rèndarse conto che i soldai i gera strachi morti, afamài e demorałixai. Tanti no i gaveva gnanca el s-ciopo: el 91. Cuaxi tuto: canoni mortai e munision i gera stài abandonai par far presto e no èser circondai.

I austriaci, visto come ndava łe robe, za i pensava de rivar in pianura e de méter łe sate su łe sità, su i paexi, e su tuto el ben de Dio che ghe gera ne łe campagne, sensa pensar che i gavarìa ciapà i Bocia a łe spałe su 'l Monteo e su 'l Piave.

I soldai, capìa ła situasion e tirae su łe màneghe, i ga costruì co tanta fadiga e tanti morti na łinea difenxiva nóva par fermar na vòlta par tute sti forèsti.

Ła batagia de blòco[canbia | canbia el còdaxe]

Ła prima batagia par fermar i austro-ungarici ła xe divixa in do tempi: dal cuatordexe al vintisie de novenbre e da l'ùndexe al vintiun de desenbre del 17.

Dopo un viołento bombardamento de canoni , i austriaci i taca łe nóve łinee de difexa tra Cismon e el Piave. I méte in campo tuto queło che i ga: i grossi caibri, i spara fógo, e anca i gas asfisianti, e pian pianeło i scominsia a roxegar łe primìsime łinee.

Giorno dopo giorno, sempre più posti vien investìi da ła fanteria (el Roncon, el Prasoean, Còl Caprie, el Pertega, el Tomba ecc.). Sti monti sacri i vien ciapai e pèrsi tante volte co tante pèrdite fin al vintisìe novènbre, giorno che vede ła Brigada Aòsta e soldai del batagion alpin "Val Brenta" butar fora da 'l Col dea Bereta ła divison "Edelweiss".

I austriaci i gera de pì, pì ripoxai e in cuel momento pì carica, ma i tajani i gèra disperai par el pericoło che coreva tuta l'Itałia.

In 'sto momento intanto, riva i Francesi e i Inglexi per dar na man a i tajani, dato che i gèra a corto de canoni e ghe vołeva calcòsa per tirar suxo el moral.

Gnanca el tempo de un cafè che i austro-ungarici i taca n'altra volta l'undexe de desembre. E se torna a coparśe su 'l Col de ła Bereta, su 'l Còl de l'Orso su l'Axołon, ecc.

I tajani i rexiste, ma i pèrde l'Axołon e cusì i austrìaci i riva in vista de Basan.

Ma no xe mìa finio, e el vintiun de desembre i austriaci i śe ferma e tuto pe 'l momento taxe.

Ła Batagia de diféxa[canbia | canbia el còdaxe]

Durante l' inverno col frédo łe forse itałiane łe organixa dei gran łavori de difexa sia su 'l teren che in rocia, sicure che co i primi caldi, saria scominsià ła łòta.

I łavori i xe pexanti e pericołoxi, dato che i xe stai spenti a ła fine de ła montagna verso Basan, e no ghe xe tanta tèra da drìo. Par fortuna o par mèrito, Nicola Gavotti el studia e l'inventa ła Galleria Vittorio Emanuele III: na vera e pròpria strada drento ła montagna de 5 000 metri tra el braso prinsipal e cuei secondari. Cuesti i sbóca sui fianchi del Grapa, co postasion de artiglieria e posti de oservasion. Da staltra parte vicevèrsa, i austro-ungarici i se prepara co ła 11° armada a ła concuista del Grapa e, dopo averlo ciapà, riversarse su ła pianura e ciapar a łe spałe łe diféxe su 'l Piave ne 'l steśo momento che ła 5° e 6° armada austriaca łe gavaria tacà frontalmènte.

Ła Batagia del Sostisio ła scominsia ne ła note del cuìndexe giugno de 'l disdoto, da l'Astego a 'l mar.

Su 'l Grapa ghe xe un gran caigo, no se véde un tubo, e in cueła situasion staltri taca sènsa èser visti, e in póco tempo i riva su 'l Col Moschin e anca fin su 'l Ponte San Łorenso.

Anca Cima Grapa vien tacada da divèrse diresion, e i tajani no i ghe ła fa a tegnirli: grandi scontri e tanti mòrti, a ła fine i austro-ungarici i se ferma su ła diretrice Valderoa - Solarolo, riciapada el giorno dopo.

Tuto o cuasi xe tornà come prima, soło che de tanti fiołi de łe dó parti no ghe xe pì tanto.

In cueła batagia Epica, ben siesentocuaranta medagie a 'l Vałor Miłitar łe xe stà dae a i Fanti, Alpini, Arditi e Genieri .

Sto rixultà el xe stà na copada par i Austro-ungarici parché i gera restai co poco magnar, sènsa abiti, pochi rifornimènti e sènsa pì moral. I gaveva naxà ła vitoria e dèso ła sconfita.

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]

Altri progèti[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàLCCN (ENsh85148236 · GND (DE4079163-4 · BNF (FRcb11939093g (data) · NDL (ENJA00570522
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Prima_guera_mondiałe&oldid=888265"