Azoto

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Sto articoło el xe scrito in venesian
Azoto lìquido: a presion alte el N2 el devénta lìquido, ma'l ga ła tendénsa a tornar un gas, ciapando całor dal'anbiente. El vien doperà dónca par sfredar e conservar.

L'azoto el xé l'ełemento chìmego de nùmero atòmego 7. El só sìnboło el xé N, dal franséxe nitrogène nome creà 'ntel 1790 dal chìmego Jean Antoine Chaptal che'l ga unìo el grego nitron (carbonato de sodio) e ła raixa -gen darghe vita a. Lavoisier el ga descoverto che'l aria ła xé conposta de na parte inerte insieme a queła de osìgeno e'l ghe ga dà el nome de azotè, paroła creada co ła partexeła grega (alfa privativo) tacada a ζωή (vita), col signifegà de sénsa vita. Sti nomi i se cata tuti dó 'nte łe łéngue europee (varda anca l'inglexe nitrogen).

El siclo del'azoto el xé quel proceso al qual partèsipa piante, fónghi e bateri, che i tol st'inportante ełemento dal'aria e ło fa pasar in paréci dei sói ioni e conposti.

14N (99,63%) e 15N (0,37%) i xé i ixòtopi stàbiłi del'azoto.

Desponibiłità e bondansa[canbia | canbia el còdexe]

Nitrato de magnexio, fertiłixante

L'azoto el xé el quinto ełemento più bondante del'universo, el 19º su ła crosta terestre, de ła qual ła costituise el 0,03% e'l quarto 'ntel corpo uman, del qual el xé el 3%. L'azoto el xé costituente fondamental de łe mołècołe orgàniche più inportanti dal pónto de vista biochìmego (DNA, proteine, algune vitamine), oltra che de conposti inorgànisi vèro comuni e inportanti come l'amonìaca e l'àsido nìtrico. L'azoto mołecołar (N2, conposto de dó àtomi de azoto) el xé un gas sénsa cołor, odor, saor e squaxi par gnénte reativo che'l costituise el 78% del'atmosfera terestre (el xé el gas più comun del'aria). El pol reagir col'òsigeno del'atmosfera dando anidride soło co fùlmini che i ghe giuta ła rotura del triplo ligame de ła mołècoła biatòmega: ła formasion de àsidi (co ła xonta de aqua) ła crea el fenòmeno de ła pióva àsida, cauxada anca da łe anidride del sólfaro.

Daspò el xé contegnùo in depòxiti minerałi soto forma de nitrato, soratuto nitrato de sodio (NaNO3, salnitro del Ciłe), ma anca nitrato de potasio(KNO3), nitrato de calcio (Ca(NO3)2) e nitrato de magnexio (Mg(NO3)2); sti sałi qua, tuti de derivasion biołòxega, i xé sołùbiłi in aqua e i se cata soło in xone vèro àride. I vien fora dal'àsido nìtrico. Altri sałi ternari i xé i nitriti, derivai dal'àsido nitroxo.

El xé anca prexénte in tuti i organismi vivénti 'nte na granda quantità de mołècołe come DNA, proteine, ATP e dónca anca 'nte łe restanse fòsiłi, in particołar el carbon el contien de sòłito quantità inportanti de amonìaca (NH3) e de N2.

L'azoto el xé contegnùo, come ion amonio, 'ntei minerałi rari buddingtonite e tobelite. Ancora più rari i xé i nitruri, catai in meteoriti 'ntei resti de erusion vulcàneghe.

Altri progeti[canbia | canbia el còdexe]

  • Collabora a Commons Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Azoto

  • Tabeła periòdica dei ełeminti
    > 1
    I A
    2
    II A
    3
    III B
    4
    IV B
    5
    V B
    6
    VI B
    7
    VII B
    8
    VIII B
    9
    VIII B
    10
    VIII B
    11
    I B
    12
    II B
    13
    III A
    14
    IV A
    15
    V A
    16
    VI A
    17
    VII A
    18
    VIII A
    V
    1 1
    H

    2
    He
    2 3
    Li
    4
    Be

    5
    B
    6
    C
    7
    N
    8
    O
    9
    F
    10
    Ne
    3 11
    Na
    12
    Mg

    13
    Al
    14
    Si
    15
    P
    16
    S
    17
    Cl
    18
    Ar
    4 19
    K
    20
    Ca
    21
    Sc
    22
    Ti
    23
    V
    24
    Cr
    25
    Mn
    26
    Fe
    27
    Co
    28
    Ni
    29
    Cu
    30
    Zn
    31
    Ga
    32
    Ge
    33
    As
    34
    Se
    35
    Br
    36
    Kr
    5 37
    Rb
    38
    Sr
    39
    Y
    40
    Zr
    41
    Nb
    42
    Mo
    43
    Tc
    44
    Ru
    45
    Rh
    46
    Pd
    47
    Ag
    48
    Cd
    49
    In
    50
    Sn
    51
    Sb
    52
    Te
    53
    I
    54
    Xe
    6 55
    Cs
    56
    Ba
    *
    72
    Hf
    73
    Ta
    74
    W
    75
    Re
    76
    Os
    77
    Ir
    78
    Pt
    79
    Au
    80
    Hg
    81
    Tl
    82
    Pb
    83
    Bi
    84
    Po
    85
    At
    86
    Rn
    7 87
    Fr
    88
    Ra
    **
    104
    Rf
    105
    Db
    106
    Sg
    107
    Bh
    108
    Hs
    109
    Mt
    110
    Ds
    111
    Rg
    112
    Uub
    113
    Uut
    114
    Uuq
    115
    Uup
    116
    Uuh
    117
    Uus
    118
    Uuo
     
    * Lantànidi 57
    La
    58
    Ce
    59
    Pr
    60
    Nd
    61
    Pm
    62
    Sm
    63
    Eu
    64
    Gd
    65
    Tb
    66
    Dy
    67
    Ho
    68
    Er
    69
    Tm
    70
    Yb
    71
    Lu
    ** Atìnidi 89
    Ac
    90
    Th
    91
    Pa
    92
    U
    93
    Np
    94
    Pu
    95
    Am
    96
    Cm
    97
    Bk
    98
    Cf
    99
    Es
    100
    Fm
    101
    Md
    102
    No
    103
    Lr


    Metałi alcałini Metałi alcałino-teroxi Lantànidi Atìnidi Metałi de transision
    Metałi del bloco p Semimetałi No-metałi Ałògeni Gas nòbiłi