Carneval

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Xénte in màscara al carneval de Venesia
{{}} proverbio
« Semel in anno licet insanire. (Na volta per ano se pol deventar mati.) »
(VEC)
« A carneval ogni scherso el val. »

El carneval o carnevałe el xe na festa che ła se svolxe 'ntei paéxi de tradision cristiana (soratuto in quełi de tradision catòłica). I festixamenti i se fa speso in pùbliche parade 'nte łe qual i predòmina ełeménti piéni de xógo e fantaxia; in particołar, l'ełeménto de destinsion e particołarità del carneval el xe l'uxo de łe màscare.

Anca se el xé parte de ła tradision cristiana, i caràteri de ła festa del carneval i ga orìxene in feste ben più antighe, come per exénpio łe dionisiache greche o i saturnali romani, che i gera espresion del bixogno de n'interinal desfar da łe łigadure sociałi e da łe gerarchie per łasiar posto al roversamento del'órdene, al scherso e anca a ła łicensioxità. Da un ponto de vista stòrego e rełigioxo el carneval el ga raprexentà, dónca, un ténpo de festa ma soratuto de renovamento, anca se per el più sinbòłego, durante el qual el caxin el tołéva posto al órdene stabiłio, che'l però na volta finio el ténpo de festa, el tornava indrio novo o renovà e varantìo per un siclo vàłido fin al'inisio del carneval daspò.[1] El siclo tólto in considerasion el xé, in pràtega, queło del'ano sołar.

'Ntel XV e XVI sècoło, a Firénse i Medici i preparava grande mascherade su cari ciamade "triónfi" e conpagnae da canti carnascialeschi, che i gera canson a bało dei qual anca Lorenzo il Magnifico el xé stà autor. Famoxo el xé el Trionfo de Bacco e Arianna scrito propio da Lorenzo il Magnifico. 'Nte ła Roma del governo papal i se svolxeva invese ła corsa dei barberi (cavałi da corsa) e ła "gara dei moccoletti" inpisai che quei che i partesipava i provava a stuar l'un co l'altro.

Ła paroła carneval ła vien forma dal łatin "carnem levare" ("levar via ła carne"), parché 'ntei ténpi antichi el endegava el bancheto che'l se tegniva l'ùltimo giorno de carneval (marti graso), sùbito prima del ténpo de astinensa e dexun de ła Quaréxema[2]. Infati el carneval el xé anca un ténpo de magnar tanto e ben, spece dolsi. In Vèneto i se cata sénpre, per exénpio, i gałani e łe frìtołe.

El Carneval no'l finise da tute łe parte el Marti graso: el Carneval de Viareggio, el Carneval de Ovodda i fa ecesion[3], come el carneval de Poggio Mirteto e'l carneval de Borgosesia. In desferénti Carnevałi el marti graso el se raprexénta, speso co un fogo artifexal, ła "morte de Carneval".

Carnevałi magiori[canbia | canbia sorxente]

Caro 'ntel Sambódromo de Rio de Janeiro, 2007
  • El Carneval de Venesia el vien mensionà per ła prima volta 'nte un documento del doxe Vidal Falier, 'ntel 1054. Łe màscare, spece quełe de ła Comedia del'arte, łe ga na funsion fondamental in sta festa e łe xe i sói sìnbołi. In orìxene, ste qua łe gaveva ła funsion de covrir ła propia identità (per sligarse da łe łigadure sociałi), ma deso łe xé soło decorative e dónca łe resta bełe e rafinae. Ła festa del carneval ła xé 'ndada vanti per tuto el ténpo de ła Serenìsima e có el xé rivà Napoleon łe xé stae fermae, col'ecesion de quełe de Buran e Muran, naturalmente manco inportanti. 'Ntel corso del XX sècoło el carneval el gà tolto nova vità e'l xé cresuo conpagno al turismo. Łe feste łe xé manco łonghe, ma più consentrae de na volta; ghe xé in ogni modo paréci evénti pùblisi 'ntei canpi e i existe anca i veci bałi de łe nòbiłi famege venesiani, 'ntei grandi pałasi, indove se cata l'atmosfera antiga. Ła festa de łe Marie ła xé n'inportante corteo che'l va da ła baxéłega de San Piero de Casteło a Piasa San Marco de dódexe de łe più bełe toxe del łógo: có łe riva ła più beła ła vien premiada co miga pochi schei. El voło del'ànxoło, che ancuo el vien fato de doménega, el xé stà canbià 'ntel 2001: prima vegniva xó dal Canpanièl de San Marco, łóngo na corda metàłica, na cołonba mecànega, ancuo na toxa. Ła cołonba ła mołava su ła piasa un bel fià de coriàndołi e confeti.
  • El Carneval de Rio de Janeiro (sito più speso Carneval de Rio) el xé stà fato per ła prima volta 'ntel 1723[4]; el vien considerà un dei più famóxi del mondo per i festixamenti maravegióxi e richi. Ghe xe asociasion comunałi, łe scółe de samba, che łe suna parecia xénte, fin a 4.000 [5] persone, no per insegnarghe a bałar, ma a méterle insieme per vinser el Stendardo d'oro 'ntel Sambódromo. Sto qua el xé na strutura che ła òspita quea famoxa parada coi cari cołoradi e ałegri. Intorno ghe xé sti grupi de persone che i bała, canta e sóna ła mùxega.
  • El Carneval de Viareggio el se fa dal 1873. Ła sóa caraterìstega prinsipal ła xé i cortei de cari, seguidi da xénte in màscara, fati de cartapesta: sti qua i xé irònisi e i tol in giro persone inportanti.
  • El Carneval de Ivrea el ga el momento de màsima inportansa 'nte ła batagia de łe naranse. Sto evénto el vol raprexentar ła rivolta popołar contro el tirano Raineri de Biandrate: i scóntri che i xé infrà ła xénte comun e i soldai i vien descriti sostituéndo łe frese co sti fruti.

Fonte[canbia | canbia sorxente]

  1. Universo, De Agostini, Novara, 1966, Vol.III, pag.113
  2. L'etimo dal disionario etimołòxico online
  3. Sardegna Cultura - Grandi eventi - Carnevale - Ovodda
  4. Istoria del carneval de Rio
  5. Informasion sul carneval de Rio