Łéngua ungaréxe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Sto articoło el xe scrito in vixentin
Aboso
Sta pajina so 'l argomento ƚenguìstega ła xè soło che n'aboso
Contribuissi a mejorarla secondo łe convenxion de Wikipedia


Ungaréxe (magyar)
Creà da: {{{creatore}}} nel {{{anno}}}
Contesto: {{{contesto}}}
Parlà in: Ungheria
Romania
Slovachia
Serbia
Slovenia
Ucraina
Regioni:Rejon: ÇentroEuropa
Periodo: {{{periodo}}}
Persone: 16 milioni
Clasifica: non in top 100
Scritura: {{{scrittura}}}
Tipołogia: ordine libero, agglutinante
Fiłogenexi:

Urało-altaiche
 Uraliche
  Ugrofinniche
   ugriche
    Ungaréxe
     
      
       
        
         
          
           
            
             
              

Statuto ofiçiałe
Stato: Ungheria
Regolà da:
Codexe de clasificassion
ISO 639-1 hu
ISO 639-2 hun
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL HUN  (EN)
SIL {{{sil2}}}
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1
El Pare Nostro
Trasliterassion
{{{traslitterazione}}}
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice2}}}:|in {{{nome2}}}]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice3}}}:|in {{{nome3}}}]]!
Dist of hu lang europe-it.svg
Distribuxion dei parlanti de l'ungaréxe
Pilcrow.png Sta paxena podaria contegnere carateri Unicode.

L'ungherexe, ungarexe o a òlte anca magiàr (en ungh.: magyar nyelv o anca soło magyar) el xe 'na lingua del ramo ugrico del grupo ugrofinico dełe lingue uraliche[1], parlà da çirca 16 milioni[2] de persone, de cui çirca 10 milioni[2] inte ła soła Ungheria, dove che 'l xe la lingua uficiałe. El xe inoltre parlà da minoranse linguisteghe in Romania, Slovachia, Serbia, Slovenia, Austria e Ucraina.[2]
El xe inparentà - anca se ała lontana - co 'l finlandexe, co l'estone e co łe lingue sami.[2][3]

Storia[canbia | canbia el còdexe]

L'esistensa deła lengua ungaréxe, o mejo del protoungarexe, xe atestà intorno al I milenio a.C.[4] Se distingue quatro fasi deła lingua[4]:

  1. Protoungarexe (I milenio a.C. - 896 d. C.)
  2. Antico ungarexe
  3. Medio ungarexe (XVI - XVIII sec.)
  4. Neoungarexe (dała fine del XVIII secoło)

Fonetica[5][6][canbia | canbia el còdexe]

  • a /ɔ/
  • á /a:/
  • c /ts/
  • cs /tʃ/
  • e /ɛ/
  • é /e:/
  • g /g/
  • gy /d'/
  • h /h/
  • í /i:/
  • ly /j/
  • ny /ɲ/
  • o /o/
  • ó /o:/
  • ö /ø/
  • ő/ /ø:/
  • s /ʃ/
  • sz /s/
  • ú /u:/
  • ü /y/
  • ű /y:/
  • z /z/
  • zs /ʒ/
  • dj, dy (come gy)
  • lj (come ly)
  • ty /t'/

Gramatica[canbia | canbia el còdexe]

L'ungherexe xe 'na lingua aglutinante, overo i casi deła declinasion vien determinà tramite l'agiunta de sufisi. En ognuno dei casi, la vocałe varia a seconda deła cosideta armonia vocałica.[3][7]

Articołi[canbia | canbia el còdexe]

Articoło determinativo[canbia | canbia el còdexe]

L'articoło determinativo xe a (che diventa az davanti a 'na vocałe), sia pa 'l singołare, che pa 'l plurałe.[8][9] Esenpi: a fiú = "el toxo", a fiúk = "i toxi", a lány, "ła toxa", a lányok, "łe toxe", az asszony, "ła dona", az asszonyok, "łe done", az ember = "ła persona", az emberek = "łe persone".

Articoło indeterminativo[canbia | canbia el còdexe]

L'articoło indeterminativo xe egy.[8]

Pronomi personałi[canbia | canbia el còdexe]

I pronomi personałi de l'ungaréxe i xe[10][11]:

  • én = "mi"
  • te = "ti"
  • maga = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ön = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ő = "łu"/"eło", "eła"
  • mi = "nojaltri"
  • ti = "vojaltri"
  • maguk = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • önök = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • ők = "lori", "lore"

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. cfr. Hajdú, Péter, Introduzione alle lingue uraliche, ed. it. a cura de Danilo Gheno, Rosenberg & Seller, Torin, 1992, p. 12
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 cfr. Pontifex, Zsuzsa, Teach Yourself Hungarian, Hodder & Stoughton, London, 1993, p. 1
  3. 3,0 3,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, Parlo Ungherese, Vallardi-Garzanti, Milano, 1992, p. 260
  4. 4,0 4,1 cfr. Hajdú, Péter, op. cit., p. 16
  5. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 10-11
  6. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., pp. 7-8
  7. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit. , pp. 33-34
  8. 8,0 8,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 162
  9. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., p. 20
  10. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 18-19
  11. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 169

Voxi corełà[canbia | canbia el còdexe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdexe]

Commons

So Commons ghe xè de i file multimediałi so Łéngua ungaréxe

Cołegamenti esterni[canbia | canbia el còdexe]

Bandiera de l'Onion Eoropea Łéngoe uficiałi de l'Onion Eoropea Bandiera de l'Onion Eoropea
Bulgaro | Castiglian | Ceco | Danexe | Estone | Finlandexe | Fransexe | Gaełico | Greco | Inglexe | Itałian | Łetone | Łituan | Maltexe | Olandexe | Połaco | Portoghexe | Rumeno | Slovaco | Slovèno | Svedexe | Tedesco | Ungarexe

Modèl:Link VdQ