Łéngua ungaréxe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in vixentin
Aboso
Sta pajina so 'l argomento ƚenguìstega ła xè soło che n'aboso
Contribuissi a mejorarla secondo łe convenxion de Wikipedia


Ungaréxe (magyar)
Creà da: {{{creatore}}} nel {{{anno}}}
Contesto: {{{contesto}}}
Parlà in: Ungheria
Romania
Slovachia
Serbia
Slovenia
Ucraina
Regioni:Rejon: ÇentroEuropa
Periodo: {{{periodo}}}
Persone: 16 milioni
Clasifica: non in top 100
Scritura: {{{scrittura}}}
Tipołogia: ordine libero, agglutinante
Fiłogenexi:

Urało-altaiche
 Uraliche
  Ugrofinniche
   ugriche
    Ungaréxe
     
      
       
        
         
          
           
            
             
              

Statuto ofiçiałe
Stato: Ungheria
Regolà da:
Codexe de clasificassion
ISO 639-1 hu
ISO 639-2 hun
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL HUN  (EN)
SIL {{{sil2}}}
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1
El Pare Nostro
Trasliterassion
{{{traslitterazione}}}
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice2}}}:|in {{{nome2}}}]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice3}}}:|in {{{nome3}}}]]!
Dist of hu lang europe-it.svg
Distribuxion dei parlanti de l'ungaréxe
Pilcrow.png Sta paxena podaria contegnere carateri Unicode.

L'ungherexe, ungarexe o a òlte anca magiàr (en ungh.: magyar nyelv o anca soło magyar) el xe 'na lingua del ramo ugrico del grupo ugrofinico dełe lingue uraliche[1], parlà da çirca 16 milioni[2] de persone, de cui çirca 10 milioni[2] inte ła soła Ungheria, dove che 'l xe la lingua uficiałe. El xe inoltre parlà da minoranse linguisteghe in Romania, Slovachia, Serbia, Slovenia, Austria e Ucraina.[2]
El xe inparentà - anca se ała lontana - co 'l finlandexe, co l'estone e co łe lingue sami.[2][3]

Storia[canbia | canbia el còdexe]

L'esistensa deła lengua ungaréxe, o mejo del protoungarexe, xe atestà intorno al I milenio a.C.[4] Se distingue quatro fasi deła lingua[4]:

  1. Protoungarexe (I milenio a.C. - 896 d. C.)
  2. Antico ungarexe
  3. Medio ungarexe (XVI - XVIII sec.)
  4. Neoungarexe (dała fine del XVIII secoło)

Fonetica[5][6][canbia | canbia el còdexe]

  • a /ɔ/
  • á /a:/
  • c /ts/
  • cs /tʃ/
  • e /ɛ/
  • é /e:/
  • g /g/
  • gy /d'/
  • h /h/
  • í /i:/
  • ly /j/
  • ny /ɲ/
  • o /o/
  • ó /o:/
  • ö /ø/
  • ő/ /ø:/
  • s /ʃ/
  • sz /s/
  • ú /u:/
  • ü /y/
  • ű /y:/
  • z /z/
  • zs /ʒ/
  • dj, dy (come gy)
  • lj (come ly)
  • ty /t'/

Gramatica[canbia | canbia el còdexe]

L'ungherexe xe 'na lingua aglutinante, overo i casi deła declinasion vien determinà tramite l'agiunta de sufisi. En ognuno dei casi, la vocałe varia a seconda deła cosideta armonia vocałica.[3][7]

Articołi[canbia | canbia el còdexe]

Articoło determinativo[canbia | canbia el còdexe]

L'articoło determinativo xe a (che diventa az davanti a 'na vocałe), sia pa 'l singołare, che pa 'l plurałe.[8][9] Esenpi: a fiú = "el toxo", a fiúk = "i toxi", a lány, "ła toxa", a lányok, "łe toxe", az asszony, "ła dona", az asszonyok, "łe done", az ember = "ła persona", az emberek = "łe persone".

Articoło indeterminativo[canbia | canbia el còdexe]

L'articoło indeterminativo xe egy.[8]

Pronomi personałi[canbia | canbia el còdexe]

I pronomi personałi de l'ungaréxe i xe[10][11]:

  • én = "mi"
  • te = "ti"
  • maga = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ön = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ő = "łu"/"eło", "eła"
  • mi = "nojaltri"
  • ti = "vojaltri"
  • maguk = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • önök = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • ők = "lori", "lore"

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. cfr. Hajdú, Péter, Introduzione alle lingue uraliche, ed. it. a cura de Danilo Gheno, Rosenberg & Seller, Torin, 1992, p. 12
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 cfr. Pontifex, Zsuzsa, Teach Yourself Hungarian, Hodder & Stoughton, London, 1993, p. 1
  3. 3,0 3,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, Parlo Ungherese, Vallardi-Garzanti, Milano, 1992, p. 260
  4. 4,0 4,1 cfr. Hajdú, Péter, op. cit., p. 16
  5. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 10-11
  6. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., pp. 7-8
  7. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit. , pp. 33-34
  8. 8,0 8,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 162
  9. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., p. 20
  10. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 18-19
  11. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 169

Voxi corełà[canbia | canbia el còdexe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdexe]

Commons

So Commons ghe xè de i file multimediałi so Łéngua ungaréxe

Cołegamenti esterni[canbia | canbia el còdexe]

Bandiera de l'Onion Eoropea Łéngoe uficiałi de l'Onion Eoropea Bandiera de l'Onion Eoropea
Bulgaro | Castiglian | Ceco | Danexe | Estone | Finlandexe | Fransexe | Gaełico | Greco | Inglexe | Itałian | Łetone | Łituan | Maltexe | Olandexe | Połaco | Portoghexe | Rumeno | Slovaco | Slovèno | Svedexe | Tedesco | Ungarexe

Modèl:Link VdQ