Łéngoa ungaréxe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Ungaréxe
Nome locaƚemagyar nyelv
Parlà inUngheria
Romania
Slovachia
Serbia
Slovenia
Ucraina
Parlanti
Totaƚe16 milioni
Altre informasion
Scrituraalfabeto ungherese
Fameja
FiƚojenexiUrało-altaiche
 Uraliche
  Ugrofinniche
   ugriche
    Ungaréxe
Statuto ofiçiaƚe
Regoƚà daResearch Institute for Linguistics of the Hungarian Academy of Sciences
Codaxi de clasifegasion
ISO 639-1hu
ISO 639-2hun
ISO 639-3hun (EN)
Glottologhung1274 (EN)
Linguasphere41-BAA-a

L'ungherexe, ungarexe o a òlte anca magiàr (en ungh.: magyar nyelv o anca soło magyar) el xe 'na lingua del ramo ugrico del grupo ugrofinico dełe lingue uraliche[1], parlà da çirca 16 milioni[2] de persone, de cui çirca 10 milioni[2] inte ła soła Ungheria, dove che 'l xe la lingua uficiałe. El xe inoltre parlà da minoranse linguisteghe in Romania, Slovachia, Serbia, Slovenia, Austria e Ucraina.[2]
El xe inparentà - anca se ała lontana - co 'l finlandexe, co l'estone e co łe lingue sami.[2][3]

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

L'esistensa deła lengua ungaréxe, o mejo del protoungarexe, xe atestà intorno al I milenio a.C.[4] Se distingue quatro fasi deła lingua[4]:

  1. Protoungarexe (I milenio a.C. - 896 d. C.)
  2. Antico ungarexe
  3. Medio ungarexe (XVI - XVIII sec.)
  4. Neoungarexe (dała fine del XVIII secoło)

Fonetica[5][6][canbia | canbia el còdaxe]

  • a /ɔ/
  • á /a:/
  • c /ts/
  • cs /tʃ/
  • e /ɛ/
  • é /e:/
  • g /g/
  • gy /d'/
  • h /h/
  • í /i:/
  • ly /j/
  • ny /ɲ/
  • o /o/
  • ó /o:/
  • ö /ø/
  • ő/ /ø:/
  • s /ʃ/
  • sz /s/
  • ú /u:/
  • ü /y/
  • ű /y:/
  • z /z/
  • zs /ʒ/
  • dj, dy (come gy)
  • lj (come ly)
  • ty /t'/

Gramatica[canbia | canbia el còdaxe]

L'ungherexe xe 'na lingua aglutinante, overo i casi deła declinasion vien determinà tramite l'agiunta de sufisi. En ognuno dei casi, la vocałe varia a seconda deła cosideta armonia vocałica.[3][7]

Articołi[canbia | canbia el còdaxe]

Articoło determinativo[canbia | canbia el còdaxe]

L'articoło determinativo xe a (che diventa az davanti a 'na vocałe), sia pa 'l singołare, che pa 'l plurałe.[8][9] Esenpi: a fiú = "el toxo", a fiúk = "i toxi", a lány, "ła toxa", a lányok, "łe toxe", az asszony, "ła dona", az asszonyok, "łe done", az ember = "ła persona", az emberek = "łe persone".

Articoło indeterminativo[canbia | canbia el còdaxe]

L'articoło indeterminativo xe egy.[8]

Pronomi personałi[canbia | canbia el còdaxe]

I pronomi personałi de l'ungaréxe i xe[10][11]:

  • én = "mi"
  • te = "ti"
  • maga = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ön = "Łu", "Eła" (2a pers. sing. form.)
  • ő = "łu"/"eło", "eła"
  • mi = "nojaltri"
  • ti = "vojaltri"
  • maguk = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • önök = "Vojaltri" (2a pers. plur. form.)
  • ők = "lori", "lore"

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. cfr. Hajdú, Péter, Introduzione alle lingue uraliche, ed. it. a cura de Danilo Gheno, Rosenberg & Seller, Torin, 1992, p. 12
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 cfr. Pontifex, Zsuzsa, Teach Yourself Hungarian, Hodder & Stoughton, London, 1993, p. 1
  3. 3,0 3,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, Parlo Ungherese, Vallardi-Garzanti, Milano, 1992, p. 260
  4. 4,0 4,1 cfr. Hajdú, Péter, op. cit., p. 16
  5. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 10-11
  6. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., pp. 7-8
  7. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit. , pp. 33-34
  8. 8,0 8,1 cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 162
  9. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., p. 20
  10. cfr. Pontifex, Zsuzsa, op. cit., pp. 18-19
  11. cfr. Kovács Romano, Zsuzsanna, op. cit., p. 169

Voxi corełà[canbia | canbia el còdaxe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]

Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]

Bandiera de l'Onion Eoropea Łéngoe uficiałi de l'Onion Eoropea Bandiera de l'Onion Eoropea
Bulgaro | Castiglian | Ceco | Danexe | Estone | Finlandexe | Fransexe | Gaełico | Greco | Inglexe | Itałian | Łetone | Łituan | Maltexe | Olandexe | Połaco | Portoghexe | Rumeno | Slovaco | Slovèno | Svedexe | Tedesco | Ungarexe
Controło de autoritàGND (DE4120374-4 · NDL (ENJA00562923
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Łéngoa_ungaréxe&oldid=902039"