Łéngua irlandexe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Da tradure
Sta pajina o sexion ła xè sta parsialmente tradota da ła łengua itałiana
Te pui contribuir finendo ła tradusion o doparando altre fonti. Nó sta doparar programi de tradusion automatega. Dopara Tradoto da có te ghe finio.
Se inte ła pajina de modifega te cati del testo sconto, controła che el sia ajornà servendote dei cołegamenti a łe «altre łengue» en fondo a ła cołona de sinistra.
No babelfish.svg


Gaèłico (Gaeilge)
Creà da: {{{creatore}}} nel {{{anno}}}
Contesto: {{{contesto}}}
Parlà in: Irlanda (Irlanda del nord),
Regioni:Rejon: {{{regione}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Persone: 380.000 çerca
Clasifica: non in top 100
Scritura: {{{scrittura}}}
Tipołogia: SVO
Fiłogenexi:

Łéngoe indoeoropee
 Łéngoe seltiche
  Łéngoe Goidełeghe
   Gaèłico
    
     
      
       
        
         
          
           
            
             
              

Statuto ofiçiałe
Stato: Irlanda,
Regolà da:
Codexe de clasificassion
ISO 639-1 ga
ISO 639-2 gle
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL GLI  (EN)
SIL {{{sil2}}}
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1
Dichiaraçion universałe dei diriti de l'Omo - Art.1

Dieub ha par en o dellezegezh hag o gwirioù eo ganet an holl dud. Poell ha skiant zo dezho ha dleout a reont bevañ an eil gant egile en ur spered a genvreudeuriezh.

El Pare Nostro
Dichiaraçion universałe dei diriti de l'Omo - Art.1

Dieub ha par en o dellezegezh hag o gwirioù eo ganet an holl dud. Poell ha skiant zo dezho ha dleout a reont bevañ an eil gant egile en ur spered a genvreudeuriezh.

Trasliterassion
{{{traslitterazione}}}
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice2}}}:|in {{{nome2}}}]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice3}}}:|in {{{nome3}}}]]!
Cainteoirí Gaeilge - Irish Speakers.png

Pilcrow.png Sta paxena podaria contegnere carateri Unicode.

Ła łéngua irlandexe, in irlandexe Gaeilge (prima de ła riforma ortografega del 1948: Gaedhilge) ła xe ła łéngua nasionałe de ła Repùblica de Irlanda.

Ła xe una de łe tre łéngue gaełiche. intra de ste qua ghe xe el gaełico scosexe (conprexa ła so variante, el Gaèłico Canadexe) e el manexe (ła łéngua de l'ìxoła de Man). La fa parte del grupo łenguìstego de łe łéngue celteghe insułari de ła fameja de łe łéngoe seltiche. Secondo l'articoło 8 de ła costitusion irlandexe el xe ła "prinçipałe łéngua ofiçiałe" (an phríomhtheanga oifigiúil) de l'Irlanda, visto che ła xe ła łéngua nasionałe. Dal 13 de xugno 2005 l'irlandexe el xe anca łéngua ofiçiałe de l'Union Europea, co decorensa 1° xenaro 2007.

Ła łéngua ła vien anca comunemente ciamada gaèłico o gaèłico irlandexe.

Esenpi de testo[canbia | canbia sorxente]

Intranbi i estrati i se baxa su trascrision dei ani '30 e '40 provenienti da ła contea de Cork. Łe xe stae catae da Brian Ó Cuív e publicae inte'l 1947 in The Irish of West Muskerry. A Phonetic Study, Dublin.

Pare nostro[canbia | canbia sorxente]

Trascrision in irlandexe

  • Ár nAthair, atá ar neamh:
  • go naofar d'ainm,
  • go dtagaidh do Ríocht,
  • go ndéantar do thoil ar an talamh,
  • mar dhéantar ar neamh.
  • Ár n-arán laethúil tabhair dúinn inniu,
  • agus maith dúinn ár bhfiacha,
  • mar mhaithimid dár bhféichiúnaithe féin.
  • Agus ná lig sinn i gcathú,
  • ach saor sinn ó olc.
  • Amen.

Pronuncia[citasion nesesaria]

  • Er nauer, atau er nav
  • Gu nifer danim
  • Gu dauga du Riukt
  • Gu nanter du hull er un taluv
  • Mar a niher er nav.
  • Ar naran leihul tour duin inniu,
  • agus mau duin ar viaha,
  • mar a uauimidnu dar vaikuna fane.
  • Agus na lig scin i gahu,
  • ah sear scin o olk.
  • Amen.


moderno irlandexe standard

  • Ár nAthair atá ar neamh go naofar d'ainm, go dtaga do ríocht, go ndéantar do thoil ar an talamh mar a dhéantar ar neamh.

Proverbi[canbia | canbia sorxente]

Trascrision de l´irlandexe (Diałeto de Coolea e standard moderno)

  • Is maith í comhairle an droch-chomhairligh.

Pronuncia


Storia[canbia | canbia sorxente]

I exordi de ł'irlandexe i xe par pi granda part desconosui. Sicuro, no ghe xe dubi che l'irlandexe el sie na łéngua çeltica, ma ła maniera e l'època che el xe rivà in Irlanda el xe ogeto de tante discusion. L'ùniega roba çerta el xe che al tenpo de łe inscrision in alfabeto ogàmego (dunque prima del IV secoło) in Irlanda se parlava za irlandexe. Sto perìodo łénguistigo tant antico el vien definio irlandexe arcaico. I procesi łénguisteghi che i ga influensà l'irlandexe rùstego, fà l'apocope, ła sìncope e ła pałatałixasion i se ga sviłupà inte sto perìodo.

Gramàtica[canbia | canbia sorxente]

L'irlandéxe el xe na łéngua marcadaménte flesiva, ma inte'l córso de ła só evołusion tante fórme sintèteghe łe xe stae sostituìe da costruti anałìtisi.

  • Sintasi: Verbo-Sogeto-Ogeto (in Vèneto invése: Sogeto-Verbo-Ogeto)
    • Esénpio: Rinne mé an obair. (lett. "Fae mi el laóro" = "Mi fae el laóro"). Sto qua el xe na caratesìstega de tute łe łèngue sèlteghe insułari (fora che el brèton).
    • Tutavìa, tuti i ełeménti de ła fraxe semanticaménte tònomi i pol èsar tacai al prinsipio, co un canbiaménto de strutura de ła fraxe, al scopo de darghe riłievo.
      • Exénpio: fraxe neutra Rinne mé an obair leis an athair inné. leteral. "Go fat mi el laóro col pare jeri" = "Ieri go laorà col pare".
      • Permutasioni posìbiłi:
        • An obair a rinne mé leis an athair inné. (in riłievo xe "el laóro")
        • Mise a rinne an obair leis an athair inné. (in riłievo xe "mi")
        • (Is) leis an athair a rinne mé an obair inné. (in riłievo xe "col pare")
        • Inné a rinne mé an obair leis an athair. (in riłievo xe "jeri").
    • El conpleménto ogeto esprimést da un pronome el se taca de sòłito a ła fine de ła fraxe.
      • Exénpio: Chonaic mé an fear ar an tsráid. leteal.: "Go vist mi l'omo su ła strada" = "Go vist l'omo su ła strada"
      • invece: Chonaic mé ar an tsráid é. leteral.: "Go vist mi su ła strada lu" = "El go vist su ła strada"
  • Mutaménti de sóni inisiałi: łenision e naxałixasion (o eclise) łe jera orixinariaménte (prima de l' antigo irlandéxe) dei fenòmeni meraménte fonołògisi, che i ga asmést un significà riłevante par ła gramàtica sol co ła cascada de łe terminasion in irlandéxe arcàigo (prima del 600 sérca a.C.). Uncuò i serve a contradistìnguar svariae funsioni cofà el poseso, ła difarensiasion intra preterito e inperativo, marca dei conpleménti prepoxisionałi, marca del xènare gramatical, marca de łe subordinae direte e indirete, ecc.
    • Exénpio: capall /'kapƏl/ "caval" el deventa mo chapall /mƏ 'xapƏl/ "el me caval" (co łenision) o ár gcapall /ar 'gapƏl/ "el nostro caval" (eclise).
  • Morfołogìa verbal: ghe xe sinque tenpi: prexénte, pretèrito (pasà senplise), inparfeto (pasà ripetést), futuro e condixonal.
    • El condisional, pur prexentando un aspeto forteménte modal, el vien formà a l'interno dei paradigmi dei tenpi e el vien quindi considerà łu stesu tenp. Inoltra ghe xe el congiuntivo, l'inperativo, dei partisipi nonché nomi verbałi (na scianta cofà i verbi sostantivai in tałian, anca se co un roło pi inportante inte-ła gramàtica e co majori caràteri de sostantivo). No'l existe invése un infinìo.
  • Exénpi de paradigmi verbałi (łéngua standard). Si pol riconósar l'uxo difarénte de fórme verbałi anałìtiche e sintètiche inte i paradigmi:

Verbo de ła Classe 1 (tema monosiłàbico) co són final pałatal: bris, "spacar"

  Prexénte Futuro Pretèrito Inparfeto Condisional Cong. Pres. Cong. Pret.
1. Sg. brisim brisfidh mé bhris mé bhrisinn bhrisfinn brise mé brisinn
2. Sg. briseann tú brisfidh tú bhris tú bhristeá bhrisfeá brise tú bristeá
3.Sg. briseann sé/sí brisfidh sé/sí bhris sé/sí bhriseadh sé/sí bhrisfeadh sé/sí brise sé/sí briseadh sé/sí
1. Pl. brisimid brisfimid bhriseamar bhrisimis bhrisfimis brisimid brisimis
2. Pl. briseann sibh brisfidh sibh bhris sibh bhriseadh sibh bhrisfeadh sibh brise sibh briseadh sibh
3. Pl. briseann siad brisfidh siad bhris siad bhrisidís bhrisfidís brise siad brisidís
impersonale bristear brisfear briseadh bhristí bhrisfí bristear bristí

Verbo de ła Classe 2 (tema połisiłàbico) co són final no pałatal: ceannaigh, "cronpar"

  Prexénte Futuro Pretèrito Inparfeto Condisional Cong. Pres. Cong. Pret.
1. Sg. ceannaím ceannóidh mé cheannaigh mé cheannaínn cheannóinn ceannaí mé ceannaínn
2. Sg. ceannaíonn tú ceannóidh tú cheannaigh tú cheannaíteá cheannófá ceannaí tú ceannaíteá
3.Sg. ceannaíonn sé/sí ceannóidh sé/sí cheannaigh sé/sí cheannaíodh sé/sí cheannódh sé/sí ceannaí sé/sí ceannaíodh sé/sí
1. Pl. ceannaímid ceannóimid cheannaíomar cheannaímis cheannóimis ceannaímid ceannaímis
2. Pl. ceannaíonn sibh ceannóidh sibh cheannaigh sibh cheannaíodh sibh cheannódh sibh ceannaí sibh ceannaíodh sibh
3. Pl. ceannaíonn siad ceannóidh siad cheannaigh siad cheannaídís cheannóidís ceannaí siad ceannaídís
impersonale ceannaítear ceannófar ceannaíodh cheannaítí cheannóifí ceannaítear ceannaítí


Bibliografia e libri didattici[canbia | canbia sorxente]

  • Grammatica e dizionario del Gaelico d'Irlanda, Kay McCarthy & Anna Fattovich - Keltia Editrice (in italiano)
  • Thomas F. Caldas, Clemens Schleicher: Wörterbuch Irisch-Deutsch, Helmut Buske Verlag 1999, ISBN 3-87548-124-0 (dizionario irlandese-tedesco)
  • Lars Kabel: Kauderwelsch, Irisch-Gälisch Wort für Wort, Reise Know-How Verlag 2002, ISBN 3-89416-281-3 (comprende un CD per la pronuncia)
  • Mícheál Ó Siadhail: Lehrbuch der irischen Sprache, Helmut Buske Verlag 2004, ISBN 3-87548-348-0 (zu diesem Werk ist eine Aussprache-CD erhältlich) (manuale [in tedesco] della lingua irlandese)
  • Martin Rockel: Grundzüge einer Geschichte der irischen Sprache, Verlag der österreichischen Akademie der Wissenschaften, ISBN 3-7001-1530-X (Storia della lingua irlandese [in tedesco])

Ligadure foreste[canbia | canbia sorxente]


Bandiera de l'Onion Eoropea Łéngoe uficiałi de l'Onion Eoropea Bandiera de l'Onion Eoropea
Bulgaro | Castiglian | Ceco | Danexe | Estone | Finlandexe | Fransexe | Gaełico | Greco | Inglexe | Itałian | Łetone | Łituan | Maltexe | Olandexe | Połaco | Portoghexe | Rumeno | Slovaco | Slovèno | Svedexe | Tedesco | Ungarexe