Łéngua danéxe

Danese (dansk)
Parlà in:	Danimarca, Groenlandia, Isole Fær Øer, Islanda, Germania, Canada, Norvegia, Svezia, USA
Persone:	5,3 milioni
Clasifica:	89
Fiłogenexi:	Indoeuropee  Germaniche   Scandinave    Scandinave orientali     Danese
Statuto ofiçiałe
Stato:	Union europea, Danimarca, Groenlandia, Isole Fær Øer
Regolà da:	Dansk Sprognævn (Consiglio della lingua danese)
Codexe de clasificassion
ISO 639-1	da
ISO 639-2	dan
ISO 639-3	dan
SIL	DNS  (EN)
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1 Alle mennesker er født frie og lige i værdighed og rettigheder. De er udstyret med fornuft og samvittighed, og de bør handle mod hverandre i en broderskabets ånd.
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega

El danéxe l'è ła łéngua uficiałe del Regno de Danimarca e 'l vien parlà in Danimarca, in Groenlandia e 'nte łe Ixołe Fær Øer.

El xe na łéngua germànica del nord, łigà col svedexe, e particolarmente col norvegéxe. El vien anca parlà come łéngua minoritaria in Germania in Schleswig-Holstein.

Clasificasion

El danéxe, insieme col svedéxe, el deriva dal grupo de diałeti scandìnavi orientałi mentre che el norvegéxe l'è clasificà come łéngua scandìnava ocidentałe col faeroéxe e l'islandéxe. Un tipo de clasificasion pi moderno, baxà sul grado de interconprension fra łéngue diverse, el divide el nòrdico (scandìnavo) moderno in du grupi: Scandìnavo sud, che 'l saria el danéxe, e Scandìnavo nord fato da norvegéxe e svedéxe. Islandéxe e Faeroéxe i è int'un grupo par cónto suo ciamà Scandìnavo insułar.

El danéxe scrito e 'l norvegéxe bokmål le è molto visine, siben che łe gabia na fonołogia (el sistema de rełasion fra i suni del discórso) e ła proxodia (i schemi de acenti e toni) i sipia diversi. Parlanti bravi de una de 'ste tre łéngue i pol capirse uno co l'altro, anca se dei studi i à demostrà che de sòłito i parlanti de norvejéxe i capise sia el danéxe che 'l svedéxe mejo de quanto i Danixi e i Svedixi i se capise fra de łuri. Anca i Svedixi e i Danixi i capise el norvejéxe mejo de quanto no i se capisa un co l'altro.

Gramàtica

El danéxe el ga nomi de xènare neutro o comun (maschil-feminiłe). Come in svedéxe e norvejéxe, l'artìcoło danéxe el va davanti al nome se l'è indefinìo ma 'l se taca drio el nome se 'l xe definìo.

El nèutro el ga łe fórme et / -et e 'l xènare comun l'à en / -en, donca:

• en mand = n'omo ; manden = l'omo (xènare comun)
• et hus = na caxa ; huset' = ła caxa (nèutro)

Difarentemente dal svedéxe, el danéxe no'l dopra mìa l'artìcoło finałe se el nome el ga dei agetivi, ma l'uxa soło l'artìcoło agetivałe den/det, na fórma aposta mésa prima de l'agetivo: den store mand = l'omo forte, det store hus = ła caxa granda.

I verbi danixi a l'infinìo i finise par -e e i se còniuga drio el modo e'l tenpo ma no i ga mìa nùmaro e gnanca persóna, come 'nte łe altre łéngue nòrdiche.