Israełe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search


Israel
Israełe - Bandiera
Israełe - Stemma
Motto: 

Israel Map by The Legal Status of The Territories-4.svg


Informasion
Nome par intiero: Stado d'Israel
Nome ufisiałe: מדינת ישראל Medinat Yisra'el
دولة اسرائيل Dawlat Isrā'īl
Łéngoa uficiałe: ebraico, arabo
Cavedal: Jerusałem[1]  (993.200 ab. / 2013)
Polìtega
Governo: democrasia parlamentar
Capo de stato: Reuven Rivlin
Capo de governo: Benjamin Netanyahu
Indipendensa: 14 de majo 1948
Ingreso a l'ONU: 11 de majo 1949
Area
Totale: 20.770[2]
22.145[3] km²
Pos. nel mondo: 151°
% delle acque: ~2 %
Popolasion
Totałe: 8,134,100[4] ab.  (2013)
Pos. nel mondo: 98°
Densità: 324 ab./km²
Giografia
Continente: Axia
Fuxo oràrio: UTC +2
Economia
Vałuta: novo shekel israelian
Energia:
Varie
TLD: .il
Prefiso tełef.: +972
Sigla autom.: IL
Ino nasionałe: Hatikvah
Festa nasionałe: Yom HaAtzmaut (5 de el mexe de Yiar)

Is-map.PNG

{{{note}}}

Israel, ufisialmente el Stao de Israel el xe un stao del Visin Oriente so ła costa del Mediteràneo orientał che el confina co l'Exito a sud, ła Zordania a est, ła Siria a nord-est e el Liban a nord.
Sta nasion, che xe na democrasia parlamentar, ła xe nasùa el 14 de majo del 1948 par voer de łe Nasion Unìe e del popoło ebraico a cui xe stà ridà sta tera 'ndo ghe vive.

Nome[canbia | canbia el còdexe]

'Ntel 1948 i discutea sol nome del novo stado i xe stà proposti tanti nomi: Israel, Giudea, Sion, Canan, Yehud.
A ła fin i ga ciamà ła nova nasion Israel (Stado de Israel). El nome Tera de Israel e fioi de Israel i xe stài storegamente uxai par dir el Rejo de Israel, ła tera 'ndo che vivea i judei, e tuto el popoło judaico.
Segóndo P. Hamilton el nome vien da dal verbo śarar ("goernar", "gaver autorità") e del nome el ("Dio"). Donca el segnefeà saria Dio goerna o posa Dio goernar. Segóndo Geller el vien dal soranome de Jiacobe, soè Israel (איש רואה אל, Ish roe El che vol dir Dio se bate) e dónca voria dir "Tera de Jiacobe", on dei pari, se no el pare, del Judaismo e eroe del popoło ebreo.

Giografìa[canbia | canbia el còdexe]

Israel el se faza sol Mar Mediteraneo a ovest, confina a nord col Liban a nord-est co a Siria, a est co a Zordania e se fasa col Mar S-ciopà a sud confina col Exito e xe bagnà par un tochetin dal Golfo de Acaba.

Ła parte de Israel soto el pien controło de Israel ła ga 'n estension de 20 770 km², co el 2% che łe xe ague. El teritorio co ła łexe del Stado de Israel, dónca co rento Jerusałem Est e el Gołan, ga na 'n estension de 22 072 km². El teritorio de controło israełian, ga na soperfise de 27 799 km².

Morfołoxia e Riografia[canbia | canbia el còdexe]

Mar S-ciopà
canpi en Israel
nev en Gaiea

Ła Tèra de Israel a xe par a major parte arida e dexertega.
A ovest łongo a costa ghe xe na pianura (HaShefela o HaSharon) fata deventar fertił e rica de agua dai ebrei po a łoro rivada e a creasion del Stado de Israel, 'ndo ghe vive el 70% de a popołasion. Inte ła so banda sentro orientał se cata ła rejon istorega de ła Zudia, co coine e altipiani. A Est ghe xe el rio Zordan che 'l intra rento el Mar S-ciopà, a nord-est ghe 'n altro łago, el Łago de Tiberiade. A sud ghe xe el gran Deserto del Negev.

Clima[canbia | canbia el còdexe]

El clima de Israel canbia da xona a xona.
Ła costa ga on clima mediteràneo, co istà łonghe calde e asiute e inverni freschi e piovoxi. Łe alture ga un clima che va dal fresco a fred e umido e co gran neve en serti periodi del an.

Anbiente[canbia | canbia el còdexe]

Israel xe na tera arida che i ebraei co sistemi de risparmio idrico, soratuto col irigasion a giosa, i ga fato deventar pì verde sta tera soratuto 'nte e xone a ovest.

Istòria[canbia | canbia el còdexe]

Da a metà del II mienio v.C. i ebrei i g tacà a vivar en Israel, dividesti en 12 tribù fin al 930-933 v.C cuando ghe de stà l'union 'ntel Rejo de Israel e 'ntel Rejo de Zuda.

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. Cavedal contestada. Ła cavedał riconosùa internasionalmente ła xe Tel Aviv, (414.200 ab. / 2013)
  2. Escluxe łe alture del Gołan, ła Ciszordania e ła strisa de Gaxa.
  3. Incluse łe alture del Gołan, ła Ciszordania e ła strisa de Gaxa.
  4. Inclusi i abitanti de ła Ciszordania.


Varda anca[canbia | canbia el còdexe]


Stati par indice de svilupo uman

 
Cuel prima Cuel daspò
Danimarca 16° posto Belgio