Gran Torin

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

Co'l nome de "Gran Torino" se indica ła squadra de calcio del Torin 'ntel periodo storego dei ani cuaranta del secoło passà, pluricanpion de Italia i cui xogadori gera ła cołona portante dea Nasional Italiana e ch'el 4 magio 1949 gà avùo queła tragica fin che purtropo tuti conosse, queła siagura aerea conosùa come Tragedia di Superga.

Siben co' sto nome se vogia darghe na idenficasion ała squadra sconparsa durante queła tragedia, se usa definir tuto 'l çiclo sportivo, durà oto ani, che gà portà ała conquista de sinque scudeti consecutivi, egualiando cussì el record stabilìo in precedensa dała Juventus del Quinquennio d'oro e de na Copa Italia.

Ferruccio Novo presidente[canbia | canbia el còdexe]

La data de nassita a quel fenomeno de sport e passion ciamà Grande Torino, l'e l'istà del 1939, quando l'industriałe Ferruccio Novo a 42 ani deventa presidente del AC Torino dopo l'Ing. Giovanni Battista Cuniberti.

Novo no gera un mecenate, ma un atento aministrator: el gera entrà al Torino che gera xovinoto, el gà vestìo la mágia da xogador, 'ntel 1913 xugador non ecelso "Gero na sciàpa" el dixeva soridendo), el gà continuà nei ani a seguir ła squadra co' rescaldo da tifoso prima, co' conpiti de socio-soventor e consegier dopo, 'na volta che co' so fradèo gaveva invià 'na fabrica de asesori de curame.

Le so prime mosse xe stàe quełe de reorganixar ła società, e seguindo i consegi de Vittorio Pozzo, render ła gestion più simiłe a queła che gaveva łe squadre inglexi. Presto el ciama cołaboratori conpetenti, come i ex zogadori Antonio Janni e Mario Sperone (Canpion d'itałia del 1928) e Giacinto Ellena; a Rinaldo Agnisetta gera stà fidà el roło de aministrator demandà, Roberto Copernico (gaveva 'na botega de fornimento in centro) xe stà ciamà al roło de consegier, a l'inglexe Lesley Lievesley xe stà fidà queło de ałenador dełe xoveniłe, mentre ła guida tecnica a Ernest Egri Erbestein (che, par el fato che łe so raìxe gera xudìe, a càuxa dełe łegi rasiałi el cołabora par longo tenpo de scondon).

El primo "colpo" del presidente Novo xe stà l'aquisto dal Varese del disdotene Franco Ossola, che gà raprexentà la prima pedina del squadron: tolto par 55 miłe franchi, sugerìo da Janni e da Ellena. El so esordio xe el 4 febraro 1940, un Novara-Torino 0-1. Ossola xoga po' altre do partìe in quel'ano (contro Bołogna e Napułi).

L'Itałia intra in guera, el calcio tien bòta e va 'vanti[canbia | canbia el còdexe]

L'Itałia che fin a quel tenpo gera restà ała finestra, el 10 zugno 1940 intra in radego mondial fianconà dała Zermania Mussołini jera cussì sicuro che se gavarìa tratà de 'na guera lanpo che ghe gaveva comunicà ai xogadori che i sarìa restà a caxa, sostegnindo che "I serve più sui prà che a ł'eserçito".

L'ano drìo Ossola xe el caocanonier granata co', el reałixa 14 gol su 22 presense, ma ła squadra no canbia fiłoxomìa. Finisse łontan dała prima poxision, 7° co' 30 ponti, 9 de manco del Bołogna tricołor.

Quel'ano do xogadori decide de ritirarse : Oberdan Ussello, che se ocuparà del setor xovenil, e Raf Vallone, che preferisse dedicarse al çinema e al teatro.

Novo, in vista del novo canpionato 1941/1942, porta in granata ben sinque novi xogadori: da l'Ambrosiana par 250 miłe franchi riva Ferraris II, l'ała sanca deła Nasional canpion del mondo 1938, dała Fiorentina, su sugerimento de Ellena, riva Romeo Menti, ała vełoce co' façiłità de pìe e tiro potente (operasion finìa atraverso un scanbio co' Gei, postataménte precavà dal Liguria par 300 000 franchi); quindi Alfredo Bodoira, Felice Borel e Guglielmo Gabetto un trio che rivava parfin dai "nemighi" juventini.

L'arivo in granata de Benetto l'è merito de Borel, el qual, forse par ripagàr Novo de ła fiducia co' cui ło precavava dała Juventus dopo alcuni ani de inconprension tecniche, riveła che Gabetto, che dała Juve i considerava "strucà", el sarìa stà cedùo al Genoa par 300 000 franchi. Borel gavea sugerìo de alsàr el preso e Novo gà portà in granata el xogador par 330 000franchi.

Dal metodo al "sistema"[canbia | canbia el còdexe]

Svolta ne ła svolta, Borel che in futuro gavarìa ricoverto el ròło de ałenator, Ellena e Copernico sugerise a Novo de proàar ad aplicàr nel Torin ła tatica del "sustema" , na nòva modùła de xogo che se afasva in quei ani.

Insìn a quel'epoca ła tatica pì uxà jera el "metodo", 'na sorta de dispoxision pì difensiva che ghe gheva consentìo a l'Itałia de Pozzo de vinsare i Mondiałi del 1934 e del 1938 e ła cui forsa xera dà soratuto dal contropié. In difexa ghe jera soło do tersini e un sentromediàn che faseva ła spòła in avanti puxando ła manùvra ofensiva par po' rintrare; in mediana ła faxe ofensiva jera inpostà dai sentrocanpisti, mentre łe ałe gavea el dovér de servìr i bałoni par i çentravanti. Ła faxe reałixativa no gera senplice in quanto ła riègoła del foraxogo prevedeva che ghe dovese esare tre xugadori tra l'atacante e ła pòrta; bastava donca far vansàr soło che un difensore par scaenàr ła tràpoła del foraxogo.

'Ntel 1926 ła riègoła del foraxogo gà subio 'na muànsa: xe stà portà a do el nùmaro de xogadori necesari par far descanàr la penałità. Sto fato gà subìo diverse dificoltà a łe squadre de quel'epoca e gaveà fato cresare notevolmente el nùmaro de reałixasion in canpionato.


Xe stà cussì che nei ani trenta l'inglexe Herbert Chapman, tecnico de l'Arsenal, gà sviłupà 'na nova tatica, dita aponto "sistema" o "WM", dal tipo de dispoxision tatica: in pratica 'na speçie de 3-2-2-3 co' tre difensori, quatro sentrocanpisti (do mediani e do interni), tre atacanti poxisionài in sìma a 'na W e 'na M. Chapman par cautełare ła faxe defensiva, gavea sielto de aretrare un median a ła łinea dei difensori, creando cussì el "stopper", mentre i tersini respetava łe rispetive ałe. I conpiti de marcatura gera più senplici, ed esendo un schieramento specułàr naseva anca ła marcadura ad òmo. Ma 'l sistema jera anca pì dinamico, più equiłibrà e, se xogà co' i giusti interpreti, jera 'na tatica che par la prima volta varentava el controło de ła xona nevralgica de łe asion: el centrocanpo. Questo jera inpostà so quatro xogadori disposti a quadrà (in quanto posti pròpio ai vertici de ła W e de ła M e prevedeva l'utiłixo de do medani e do mexeponte. Novo gavea risevùo el sugerimento e 'l gavea decixo de inpostàr el so Torino so questa tatica.

El gà cussì ciamà el tecnico ongarexe Andreas Kuttik al posto de Tony Cargnelli. El gaveva provedùo ad utiłixàr Ellena in poxision de sentromedian "sistemista", ròło ch'el gheva xa ricoverto a ła Fiorentina, fìn a quel tenpo ła soła in Itałia ad averlo proà anca se co' scarso suceso. Sta sielta deventava interesante anca pa'l steso Pozzo, senpre in sèła cofà Comisàrio Ugnoło de ła Nasionałe, che gaveva tacà a plasmare ła so Nasionałe pròpio so'l "bloco" Torin.

El canpionato del 1941-1942 xe stà apanagio deła A.S. Roma. In queł'ano ghe xe stà soratuto do sconfite a tradir el Toro : al primo turno de Copa Italia e en Canpionato, a tre xornàe dała fin, contro el Venesia de Loik e Mazzola.

L'Opara xe drìo esar reałixà, nasse ła Granda Squadra[canbia | canbia el còdexe]

Queła del 1941/42 xe na formasion daseno conpetitiva e ben cołaudà, ma come acenà le do capitołasion che costa ła partesipasion ała Copa Itałia e łe anbision de scudeto se verifega tute contro la stessa squadre el Venesia de Mazzola e Loik.

El primo xe un registra strafìn, el secondo 'na ała rapida: i xe za do perni dea Nasional de Pozzo. Novo usma che xe łe sarexine che mancava ała torta par rendar ła squadra inbatibiłe. Sul finir de un Venesia-Torin, tersultima de canpionato, che in pratica mete fin ai sogni tricołor dei granata, Novo va 'ntei spojatołi e trata diretamente l'aquisto dei do, che finirà soto ła Mołe par 1 400 000 franchi de l'epoca insieme co'altri do xogadori (Petron e Mezzadra). Curioxità particołar : suła strada dei do ghe jera anca la Juventus, i gera seguìi da Virginio Rosetta, e pì volte l'afar coi bianconeri pareva doboto de eser concluxo ma atexoché el presidente bianconero Piero Dusio no se decideva, el dinamismo de Novo smisiòta cussì i piani dei cuxini. Cussì le do sarexine che mancava suła torta adesso ghe jera, e nasseva l'undexe destinà ad esar ricordà 'fa el Grande Torino.

Sul scominsio dea stagion 1942/43, a disposision de l'ungarexe Kuttk, ghe xe na roxa che gà xogadori de prim'ordene : i portieri navegà Bodoira e Cavalli, defensori de espieriensa cofà Ferrini ed Ellena e de quałità come Piacentini e Cassano; a çentrocanpo i veterani Baldi e Gallea, co' i novi Ezio Loik e Mazzola; davanti Menti e Ferraris, sensa desmentegarse oviamente de Gabetto e Ossola.

Suła carta el Toro xe la squadra da bater, epur no xe una dełe megio partense: el Toro se trova cussì a łotar contro ła sorprexa Livorno. Sto dueło dà vita a un canpionato avinsente, desbrocà soło a l'ultima xornada co'l Toro, co' un gol de Mazzola vinse a Bari.

El Toro riesse a vinser ła Copa Itałia proprio contro el "teribiłe" Venesia de l'ano prima e deventa la prima squadra a sentrar 'na simiłe dopieta de Gabetto e rede de Mazzola e Ferraris II, otien ła vitoria co' un seco 4-0.

Canpionato de guera 1944[canbia | canbia el còdexe]

Intel 1944 l'Italia, ormai desfada dała guera, xe scavesada in do dała łinea gotica. El regime fasista xe cascà, l'esercito merican vien vanti 'ntel Sud deła penixoła. I canpionati de calcio va vanti e su decixion deła Federasion, i gà 'na organixasion a gironi. I trasferimenti xe difiçiłi pal fato che i bonbardamenti dei Ałeati, interonpendo speso i cołegamenti feroviari, costrenxe chi viaxa a frontar łonghi percorsi a pìe.

Par evitar i ris-ci de ciamada àe armi, tante squadre serca de catarse qualche furbarìa diplomadega, segura i so canpioni àłe industrie più inportante del paexe, fasendołi pasar cofà ełementi indispensabiłi ała produsion de l'industria bełica nasionałe riussindo cussì de fato ad exentarli da l'utiłixo al fronte.

El Torino de Novo cata cussì (ai xorni nostri inpensabiłe) cołaborasion co' ła FIAT dando vita cussì al "Torino Fiat" un nome simiłe a queło de 'na squadra aziendałe. In efeti Mazzola e altri, par salvar łe aparense, xe de fato operai. Ghe xe dełe somegie de quel'epoca che li retraxe al torno o àe machine utensiłi. La Juve, invesse, emigra ad Alba e se abina al Cisitalia, azienda automobiłistega che apartegniva al Presidente bianconero de quel tenpo Piero Dusio.

'Ntel Torino zogava el portier Griffanti, del "giro axuro", tolto da ła Fiorentina e 'l versełexe Silvio Piola, sentravanti rivà da ła SS Lazio, montà su al nord par tor ła fameja e menarla 'nteła Cavedal e restà invese blocà in alta Itałia in seguito a l'armistisio.

El canpionato "vero" se zoga soło al Nord e, nteła prima faxe a xironi, el Torino xoga int'el xiron Łigure-Piemontexe. Ła squadra de cołor granata xe veramente forte e dura da bater: sepełise 7-1 Genoa e Biellese, regoła par 7-0 l'Alessandria, martirixa par 8-2 el Novara, strapàsa par 5-0 anca la Juve. 'Ntel xiron de semifinałe ła se ła vede co'l Ambrosiana-Inter, el Varese e i "xermani" bianconeri. Pur sotegando nei derby ('na sconfita 1-3 e un parìxo 3-3), fa 'l pien de pónti co' łe łonbarde, xudegandose cussì ła fase finałe a tre (Torino, Spezia e Venesia) che se zoga a Miłan.

Ma quel Torino, anca se no gera al conpleto, podeva contar su xogadori de prim'ordene, ała fìn perdarà el torneo. Conplice un incontro non uficiałe de ła Nasionałe, organixà a fini de propaganda, disputà a Trieste soło do giorni prima de ła sfida contro lo Spezia. Siben ghe fuse la trasferta dificoltoxa dae operasion de guera, el Presidente Novo, sotovałutando i aversari, refuda ła proposta de ła Federasion de rinvio de ła gara contro i spesini che, più freschi, no i łasa Miłan. El Spesia vegniva dal parìxo 1-1 contro el Venesia. L'incóntro decixivo finise a sorprexa co' ła vitoria dei "Vigiłi del Fogo" par 2-1, rendendo quindi inutiłe la sucesiva e rabioxa vitoria del Torino contro i łagunari par 5-2.

1945:Dopo ła guera torna anca el calcio[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Associazione Calcio Torino 1945-1946.

Dopo ła fin de ła Seconda Guera mondiałe l'Itałia s'a ritrovà in macerie e scavesà in do. I acaniti conbatimenti łongo ła Linea gotica de ł'inverno 1945 gaveva gravemente conpromeso, se non desfà, łe łinee de comunicasion su l'Apenin, rendendo asà dificoltoxi i spostamenti infra ła Pianura Padana e ła penixoła.

In queste condisión, ła Federasion gavea decixo de far ripartìr el canpionato de calcio co' 'na formuła una tantum. Par la prima volta, dal 1929, el torneo no l'è stà disputà a xirón unego.

'Ntel Nord del paexe jera stà organixà un Canpionato de ł'Alta Itałia che se ponèa in continuità co' queło prebełico de Serie A, esendove amese tute łe società che gavarìa avùo titoło a partisìpar ała masima serie de ła sopresa stajon 1943-44. 'Ntel Meridion la situasion l'era ancora pì conplesa, non esendoghe ivi suficienti società aventi titoło a ła masima serie. La sołusion se gà catà organixando un Torneo Misto infra łe squadre de Serie A e quełe de Serie B.

Soło so'l fenìr dei do ragrupamenti łe prime quatro che se gaveva clasificà in ogni canpionato se gavarìa quałificà al xiron finałe che gavarìa fisà ła vinsitrice del scudeto, co' 'na formuła che ricordava abastansa queła dei canpionati precedenti el 1926, co' l'unica difarensa che in quei antighi tornei se quałifegava a ła finałisima nasionałe soło do squadre. Par sto conpleso mecanismo el canpionato 1945-1946, anca se xe conparso regołarmente nei albi d'oro, no xe asimiłà a quełi de Serie A e no'l conpare ne łe rełative statisteghe. Cussì el 14 otobre del 1945 riparte el canpionato dei granata co'l scudeto so' łe maje. Ferruccio Novo ghe gà dà a ła squadra l'aseto definitivo co' l'arivo del portiér Valerio Bacigalupo dal Savona, del tersìn Aldo Ballarin, da ła Triestina indove jera stà "pescà" Giusppe Grezar, el rientro da l'Ałesandria de Virgilio Maroso, del centromedian Mario Rigamonti dal Bresa, del lateràn Eusebio Castigliano, vercełexe cofà Pietro Ferraris, dal Spesia.

Praticamente difexa revołusionà e ataco conpagno a queło del pasà, par sta squadra che Novo ghe fida al torinexe purosangue Luigi Ferrero, vałida ała sànca granata del midiàto anteguera, che come ałenator se gavea ben conportà a Bari.

Ała prima xornàda ghe xe subito el derby e riva subito ła sconfita: decide Silvio Piola - pasà ai bianconeri dopo ła parentexi granata del 1944 - co' un rigor. Ne łe do xornàde sucesive el Torin reałixa undexe gol sensa subirghene nisun contro Xenoa e Sanpierdarenexe, scomissiando 'na travolxente marcia nel so giron, che ło portarà a bater tuti i record. I granata bate ła Juventus 'ntel derby de ritorno, in całendario a xenaro ma ricuperà a metà marso, co' 'na rede de Eusebio Castigliano. El xiron se sera co' tre ponti de vantagio so' l'Inter, seguìo da Juventus e Milan. Nel xiron finałe acede anca dal Sud, Napołi, Bari, Roma e Pro Livorno.

Co'l Torin taca xogare a Roma l'è travolxente, reałixa sìe gol in mexora, uno ogni sinque minuti, 'ntel segondo tenpo el segna un altro gol. Fra łe altre partìe finìe in gołeada ghe xe el 7-1 al Napołi e 'l 9-1 de l'ulima xornàda co' ła Pro Livorno. Ła Juventus bate el Torin ne ła partìa de andàda (ancora un rigor de Silvio Piola) e a ła penultima xornàda ła xe prima guidando co' do ponti de vantagio. 'Ntel derby de ritorno el Torin, co' un gol de Guglielmo Gabetto, ingansa i bianconeri in sima a ła clasifega.

A l'ultima xornàda, come xa scrito, i granata al Fiładelfia ghe refiła al 9 redi al Pro Livorno, mentre ła Juve al Napołi no riese ad andare oltra l'1-1. Xe scudeto pa'l Torin, el terso de ła so storia, el segondo trionfo del squadron de Ferruccio Novo.

Canpionato 1946-1947[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina ''Asociasion calcio Torin 1946-1947''.

Łe ferìe de ła guèra xe drìo marginàrse e 'l calcio torna al xiron ugnòło. El canpionato pa' ła dificoltà imedià de metare in fiła łe sedexe mejo, se xoga co' un xigantesco torneo a vinti squadre, quindi 38 xornàde che ocupa l'atension dei tifoxi da setenbre al lujo sucesivo. El Toro no gà introdoto modifeghe particołari al so tełaro, ma gà raforsa el parco xogadori. Insieme al ritorno de Romeo Menti, riva el median mantovan Danilo Martelli dal Bresa, el tersìn stopper Francesco Rosetta del Novara, el portier Dante Piani, el vercełexe Guido Tieghi.

Ancora soto ła guida de l'ałenator Luigi Ferrero, l'undexe granata taca el canpionato co' un parìxo incaxà co' ła Triestina, a l'exordio, e dopo ła vitoria de mexura in caxa de ła Lasio un altro parìxo co' ła Sampdoria, po' ła sconfita in caxa del Venesia, che retrocedarà so'l fenìr de ła stagion.

A ła quinta xornàda ghe xe el derby co' ła Juventus finise 0-0. Dopo sinque xornàde el Torin xe riusìo a rancurare sinque punti. Da ła stesa xornàda el Torin otien sìe sucesi consecutivi e a ła tredisexima xornàda xe ancora in testa. A l'otava jornàda, 10 novenbre 1946, riva al Fiładelfia el Bołogna che in sete partite no gaveva mai perso, co' el portier Glauco Vanz che no gà ancora ciapà un gol da quando che xe scominsià el torneo. Dopo pochi minuti Giuseppe Grezar no strasforma un rigor, quindi i granata sera el Bołogna ne ła so metà canpo. Intorno al 20' el bałon riva a Eusebio Castigliano che dal limite de l'area tira al svoło «metendo nel tiro ła vołontà de vitoria de tuta ła squadra» scrive łe cronache de quel tenpo. El Torin po' va' vinser par 4-0. Nei spogiatòi se sentirà el prexidente Dall'Ara sigarghe ai sòi :"Ma siete ammattiti, non sapete che nel Torino segnano anche i mediani? E ne lasciate libero uno! Sapete almeno chi è Castigliano?"

El suceso pì sonante de sta faxe riva co' ła Fiorentina 7-2. El Torin perde ła sima de ła clasifega co'l vien sconfito da l'Ałesandria insieme al parégio interno co' el Modena che riva do setimane dopo, xe l'ultima volta ch'el Torin perde ponti 'vanti de ła fin del ritorno. Dal vintuneximo turno i granata torna sołi al comando raforsando senpre de più ła so poxision, finendo par vinser el torneo co' diexe ponti de vantagio so' i bianconeri. I granata, dopo un ultimo paso falso co' ła Sampdoria (l'unica formasion che in sto torneo riese a portàr via al Torin tre ponti so quatro) inpirando 'na serie finałe de sedexe partìe utiłi consecutive, de łe quałe quatordexe xe vitorie, a scomisiare da queła del derby propisiàda da Guglielmo Gabetto, par andàr ad altri sucesi cofà i sinque gol a l'Inter e a l'Atałanta, i sìe al Vicensa, Genoa e Milan. Quel'ataco finise co' 104 gol a l'ativo, 'na media dobòto de tre a partìa, e co' Valentino Mazzola caocanonier.

Canpionato 1947-1948[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina ''Asociasion calcio Torin 1947-1948''.

El Torin xe stà ła prima squadra fin dal 1945 a resołàr contati internasionałi co' club inglexi e sviseri. El comisario tecnico Vittorio Pozzo sperimenta 'na Nasionałe dove trova posto soło Aldo Ballarin, Virgilio Maroso e Valentino Mazzola e in novenbre l'Itałia vien sonoramente sconfita a Viena par 5-1.

Ła Serie A 1947-1948 xe stà el canpionato pì łongo de ła storia del calcio itałian, disputù da vintùn squadre par raxon geopołiteghe, co' el recupero de ła Triestina che xera fenìa in serie B, un canpionato che gà inisio a meta setenbre e se concludarà a ła fin del xugno drìo praticamente sensa interusion, ocupando quaranta xornàde.

L'ałenador Luigi Ferrero xe andà via, ła guida vien ciapà da Mario Sperone co' Roberto Copernico diretor tecnico; intanto rientra come consegièr presioxo de Novo anca Ernest Erbstein, dopo aver dovesto sconderse a łongo par le persecusion rasiałi. Ła canpagna aquisti porta a ła roxa el tersìn spesìn Sauro Tomà e 'l rumeno Fabian, atacante.

El Torin taca co' un 4-0 al Napołi, che so'l fenìr del canpionato vegnarà retroceso a l'ultimo posto par un tentativo de inlecito e andarà in Serie B co' ła Sałernitana, al Vicensa e a l'Ałesandria. Xoga ancora, e segna, Pietro Ferraris, oramai so' ła via del tramonto, che 'ntel corso de ła stagion vegnarà canbià da Franco Ossola.

Dopo 'na sconfita a ła segonda xornàda in caxa del Bari, ła squadra vinse par 6-0 so' ła Lucchese e 7-0 so'l canpo de ła Roma. In sto ano croła tuti i record, alcune partìe fa storia, come el 10-0 a l'Ałesandria o el 5-0 a ła Fiorentina el xorno del Cao de l'Ano, co' Guglielmo Gabetto che atira Giuseppe Moro in usìda, el ghe alsa el bałon so'l cao co' un tòco de xenòcio, el scata oltra el portier e 'l se porta el bałon in rède.Vintùn rède in sìe xornàe no basta a łibaràr el Torin de ła concorensa de Juventus e Milan. Nel primo derby el Torin parìxa, po' riva ła sconfita de Bologna grasie a 'na rède del sentravanti Gino Cappello e 'l Milan ghe ne aprofita par destacàrse.

Ghe xe un 7-1 firmà a ła Sałernitana, un 5-0 a l'Inter firmà da tuti e sinque i omeni a l'ataco granata, po' riva sìe rède a ła Triestina e łe çinque a ła Fiorentina de cui xe stà xa dito più sora.

Ała penultema xornàda de xiròn de andàda, 'ntel scontro direto el Milan bate el Torin par 3-2. El Torin finisse cussì ła prima metà del canpionato destacà de do punti dal Milan ed a ła vintiquatrexima i ponti de difarensa xe deventài quatro (33 a 37) par colpa de do pate co' Napołi e Luchexe.

Par tre xornàde conscutive (da ła vintiquatrexima a ła vintisìexima) el Torin 'vansa fasendo quatro gol ne łe partìe co' Roma, Vicensa e Pro Patria, rałenta ła domenega drìo inpatando el derby co' ła Juventus, ma quel ponto xe bastante par raxonxare ła squadra rosonera. Do xornàe insieme al comando e quindi ła "scanpàda" co' vintùn xornàde de canpionato sensa pì perdare dopo cheła sconfita a l'andata che gaveva subìo co'l Milan. I ponti de vantajo a ła fìn sarà sedexe quando el canpionato finise oramai in istà, co' sié sucesi conscecutivi finałi. In particołàr, dopo el parsiałe 3-0 contro ła Lasio, ła squadra xe bona de rabaltàre el rexultado co' na dopieta de Eusebio Castigliano, 'na rède de Guglielmo Gabetto, e una de capitàn Valentino Mazzola, in mexora. Ła squadra fenìse co'29 vitorie so 40 partìe, 125 gol segnà, 'na sinquantìna in pì del Milan e de ła Juventus, a ła media de 3.12 a partìa, 33 gol subìi (mejo difexa).

Pa'l fato che l'era un canpionato a vintùn squadre par el ripescajo de ła Triestina, ogni doménega ghe jera 'na squadra che repoxava. El turno de repoxo del Torin casca pròpio l'ultema doménega de canpionato ed i granata parte par na tournée in Mèrica del Sud co' sete jorni de antisìpo e 'l scudetto che i gavea in scarsèła.

I bonber xe Mazzola (25 gol) e Gabetto (23), che segue Giampiero Boniperti de ła Juventus co' 27 gol.

Canpionato 1948-1949[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina ''Asociasion calcio Torin 1947-1948''.

Xe pasà 'na curta istà da ła fine del canpionato presedente, in cui ai Xoghi de Łondra l'Itałia se reprexenta par riciapàr le conpetision uficiałi. Precocemente ełiminàda Vittorio Pozzo perde el posto de comisario unico axuro, e Ferruccio Novo ciapa el so posto.

Taca da nòvo el canpionato, a metà setenbre co' un Torin sostiansalmente conpagno a queło che gà vinto i presedenti scudeti; ghe xe el soło Franco Ossola che gavea ciapà in modo definitivo el posto de Piero Ferraris che, a 36 ani, se trasferìse al Novara. Riva el median Rubens Fadini da ła Gallaratese, Dino Ballarin, fradèło de Aldo, portier del Cioxa; el tersìn Pietro Operto del Caxałe; l'ongaro-cecoslovaco Giulio Schubert, mexała sànca; i atacanti Emile Bongiorni e Ruggero Grava rispetivamente dal Racing Parigi e dal Roubaix-Tourcoing.

El Torin se prexenta al canpionato dopo ła longa tournée in Braxil indove gà incontrà Palmeiras Corinthias, San Paulo e Portuguesa, perdendo 'na soła volta. In sto torneo, ridimensionà a vinti squadre drìo łe quatro retrocesion e łe tre promosion guida łe operasion granata Ernest Erbstein, co'l conpito de diretor tecnico, co' l'inglexe Leslie Lievesley ałenador.

Durante ła stagion capita anca dei infortuni a Virgilio Maroso, Eusebio Castigliano, Romeo Menti e Sauro Tomà, più 'na longa squałifica ad Aldo Ballarin. I granata, che so l'exordio gà batùo ła Pro Patria, subise a ła segonda xornàda 'na sconfita da l'Atałanta; i se riprende co' sinque sucesi consecutivi, fra cui queło del derby, perdendo da nòvo a Miłan, contro i rosoneri.

El Torin ogni tanto sede ła poxision de testa, po' ła riconquista. Finise el xiron de andàda al primo posto ała pari co'l Genoa, dal qual el subise ła tersa sconfita ne ła stagion par 3-0 che xe avegnùa 'nte ła riprexa, che sarà anca l'ultima del canpionato. 'Ntel derby de ritorno i granata bate par 3-0 ła Juventus.

Cresse cussì el vantàgio in clasifica. e 'l Torin riva a cumułàr fìn sìe ponti so' l'Inter che se gheva portà al segondo posto. Dopo riva un pèr de parìxi (a Trieste e a Bari cussì da portàr, a ła vixìlia deła trenquatrexima xornàda (ghe ne manca sìnque a ła fìn), el 30 avrìl del 1949, i neraxuri a quatro ponti dai granata. Li speta a Miłan pa'l scontro direto, che finìse 0-0, avisinandonse cussì a ła conquista del quinto scudeto consecutivo (sarìa stà record egualià).

Ła squadra va cussì in Portogało a xugare 'na amichevołe co'l Benfica. 'Ntel viaxo aereo de ritorno ła squadra desconparirà 'ntel disastro de Superga.

Benfica - Torin, l'ultema partia[canbia | canbia el còdexe]

Francisco Ferreira xera capitàn del Benfica e del Portogało. Co' Mazzola se gaveva incontrà a Genoa a fin febraro cofà capitàni de łe rispetive Nasionałi ne ła partìa che gà visto l'Itałia vinser par 4-1. Nel corso dei festegiamenti del dopo-partìa, come che gera uxansa a chel tenpo, i xogadori s'avea catà a fradernixàr fra de łori, cussì i do capitani gà tacà a conoserse co' interese. Ferreira ghe conta al capitàn granata che gà intension de fenìr la so cariera a ła fin de ła stagion, disputando, come sucede in sti caxi, 'na partìa de adìo, del cui incàso el gavarìa benefiçià. Par che un prinsìpio de acordo fuse stà co'l Bołogna del prexidente Dall'Ara, ma, par Ferreira, gera sicuro che aver el Torin gavarìa varentà un stadio exaurìo in ogni ordene de posto.

A Mazzola xe sinpatico Ferreira e ła roba xe reciproca, el dise che se pol fàr, ch'el ghe n'avarìa parlà co'l prexidente Novo. Cussì, dopo un mexe, so'l finir de marso, l'Itałia xe in Spagna par l'incontro amighevołe co' ła Nasionałe Iberica. Mazzola e novo xe rispetivamente capitàn e ałenator dei axuri. Ferreira no manca a l'apuntamento par sałudàr Mazzola e par incontràr Novo, che xe al corente de ła so gara d'adìo grasie a l'intercesion de capitàn Valentino. L'acordo xe presto fato: l'ultima partìa de Ferreira sarìa stàda Benfica-Torino.

El Gran Torin a fin stajon del canpionato precedente jera partìo par 'na tournée in Braxiłe e de recente gaveva disputà 'na partìa a Bruxelles par inaguràr el novo stadio del Racing Club. Ła società rinpingava el biłanso e i xugadori iscarsèłava premi partìa.

Benfica-Torino xe stà decixa pa'l 3 majo, un marti. Quindi Inter-Torino, partìa de carteło de un canpionato a sinque xornàe dała fin, xe xogà cofà antisìpo, al sabo, e se gà concluxa 0-0 restando cussì a quatro ponti dai neroaxuri.

Ła partensa sarìa avegnùa diretamente da Miłan el xorno drìo. Dei xogadori no fasseva parte de ła comitiva, el defensor Sauro Tomà blocà a Torin da un infortunio e un dełuxo Renato Gandolfi, el segondo portier, a cui soło a l'ultimo gera stà dito che in Portogało no sarìa andà, Aldo Ballarin gaveva convinto el prexidente Novo a "premiar" par sto incontro amighevołe so fradeło Dino Ballarin che in roxa jera el terso portier. Novo co' Roberto Copernico gera restài a Torin: Agnisetta e Civalleri gera i dirigenti aconpagnadori co' Bonaiuti responsabiłe de ła trasferta : par l'area tecnica ghe jera Leslie Lievesley, Ernest Erbstein e po' el ròło de rimarco del masagiador Vittorio Cortina. Faseva parte del seguito anca i xornałisti Renato Casalbore (fondador de Tuttosport), Renato Tosatti (de ła Gaxeta del Popoło, pare de Giorgio Tosatti) e Luigi Cavallero (La Stampa).

Sto ultimo gà ciapà el posto de Vittorio Pozzo. Pozzo jera l'inviato sportivo de La Stampa de Torin, ma visto el recente avicendamento so' ła banchéta de ła nasionałe e łe inconprension che xera nate tra łù e Novo, el so nome no jera tanto apresà in quel periodo da ła socetà del Torin(el gheva decixo de andare a Londra a ła finałe de ła Copa de Inghiltera).

El fato salvarà ła vita anca a Nicolò Carosio, ła çełebre voxe sportiva, a cui ła società sportiva gaveva varentà un posto so'l trimotor in ròta par Lisbona, ma cołù che gheva inventà ła tełecronaca el gavea dovesto renonsiàr: inposibiłe far conbaxàre ła trasferta co' ła crexema de so fioło.

El Torin parte donca da'l reoporto de Miłam par Lisbona so'l trimotor Fiat G 212.

El 3 magio 1949, al Stadio Nasionałe de Lisbona, xe in canpo davanti a 'na fóła de quarantimiła spetadori co' Bacigalupo, A. Ballarin, Martelli, Grezar, Rigamonti, Castigliano, Menti, Loik, Gabetto, Mazzola e Ossola. Pa'l Benfica: Contreros, Jacinto, Fernandes, Morira, Felix, Ferreira, Corona, Arsenio, Espiritosanto, Melao, Rogério. Entra a partìa in corso Fadini al posto de Castigliano e Bongiorni che ciapa el posto de Gabetto. Nei portoghexi invese el portièr Contreros sostituise Machado, e Corona co' Batista, Espiritosanto co' Julio. Xe Ossola co' ła cołaborasion de Grezar, Menti e Gabetto, che taca a far gol al 9'. Pasà diexe minuti i biancorosi prima inpata e po' co' na dopieta de Melao e 'na réde de Arsenio sara el primo tenpo in vantàgio 3 a 2(el momentaneo 2 a 2 xe de Bongiorni). 'Ntel segondo tenpo el Benfica slonga el paso co' Rogerio e a l'ultemo minuto Mazzola vien terà mentre el xe drìo córare verso ła porta: l'àrbitro decide dònca pa'l rigor, strasformà in gol da Menti. Ła partìa finìse 4-3.

Ła tragedia[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Tragedia de Superga.
« Un crepuscolo durato tutto il giorno, una malinconia da morire. Il cielo si sfaldava in nebbia, e la nebbia cancellava Superga »
(Cinegiornale "Settimana Incom")
« Dice il cappellano della Basilica: "Ho sentito un rombo, paurosamente vicino, poi un colpo, un terremoto. Poi il silenzio. E una voce di fuori "È caduto un apparecchio!" »
(Cinegiornale "Settimana Incom")

Al rientro da Łisbona, el 4 magio 1949, el trimotor FIAT G.212 de łe Aviołinee Itałiane trova un całìgo fiso che 'volxe Torin e łe cołine sircostanti. A łe ore 17.05, fora rota par l'asensa de vixibiłità, el reoplan se s-cianta contro i muràsi de sostegno del xardìn posto so'l retro de ła Baxełega de Superga.

L'inpato gà simentà ła morte istantanea de tute łe trentùn parsone de bordo, fra xogadori e staff tecnico, xornałisti ed equipagio. Par la fama de ła squadra ła tragedia gà avùo 'ma granda risonansa so' ła stanpa mondiałe, oltra che in Itałia. El xorno dei funerałi dòboto un miłion de persone xe andà xo in Piasa par dar el so ultimo sałudo ai canpioni.

El Torin xe stà costreto a s-ceràr la formasion xovaniłe ne łe ultime quatro partìe, e ło steso gà fato i aversari che gavea in quel turno; el Torin xe stà proclamà vinsidor del canpionato a tołìn.

L'inpresion xe stàda tałe che l'ano drìo ła Nasionałe gà decixo de sèlier de andare ai Mondiałi in Braxiłe co' un viagio in nave de tre setimane.

Statisteghe[canbia | canbia el còdexe]

Formazioni[canbia | canbia el còdexe]

Formasion tipo 1942-1943[canbia | canbia el còdexe]

Bodoira, Piacentini, Ferrini, Baldi, Ellena, Grezar, Menti, Loik, Gabetto, Mazzola, Ferraris II
Allenatore: Kuttik (poi Janni)

Formasion tipo 1945-1946[canbia | canbia el còdexe]

Bacigalupo, Ballarin, Maroso, Grezar, Rigamonti, Castigliano, Ossola, Loik, Gabetto, Mazzola, Ferraris II
Allenatore: Ferrero

Formasion tipo 1946-1947[canbia | canbia el còdexe]

Bacigalupo, Ballarin, Maroso, Grezar, Rigamonti, Castigliano, Ossola (Menti), Loik, Gabetto, Mazzola, Ferraris II
Allenatore: Ferrero

Formasion tipo 1947-1948[canbia | canbia el còdexe]

Bacigalupo, Ballarin, Maroso (Tomà), Grezar, Rigamonti, Castigliano (Martelli), Menti, Loik, Gabetto, Mazzola, Ferraris II (Ossola)
Allenatore: Sperone
Direttore Tecnico: Copernico

Formasion tipo1948-1949[canbia | canbia el còdexe]

Bacigalupo, Ballarin, Maroso, Grezar (Martelli), Rigamonti, Castigliano, Menti, Loik, Gabetto, Mazzola, Ossola
Allenatore: Lievesley
Direttore Tecnico: Egri Erbstein

El Gran Torin e ła Nasionałe[canbia | canbia el còdexe]

Xe tanti i xogadori del Gran Torin che gà xogà in Nasionałe, formandone par longo tenpo l'aso portante.

Trasùnto presense e réde

Stadi che ciapa el nome da xugadori del Gran Torin[canbia | canbia el còdexe]

Note[canbia | canbia el còdexe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdexe]

Altri progeti[canbia | canbia el còdexe]

  • Collabora a Commons Su Commons ghe xe dei file multimediałi sul Gran Torin
  • Collabora a Wikiquote Su Wikiquote ghe xe dełe citasion sul Gran Torin

  • Cołegamenti foresti[canbia | canbia el còdexe]