Mamìfari

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in padoan
Nuvola apps bug2.svg
Mamìfari
Mamíferos.jpg
Xirafa, barbastreło, porcospin e leon
Clasificasion sientìfega
Domìnio: Eukaryota
Sotoregno: Eumetazoa
Superphylum: Deuterostomia
Phylum: Chordata
Subphylum: Vertebrata
Infraphylum: Gnathostomata
Superclasse: Tetrapoda
(clade): Amniota
Clase: Mammalia Lineo, 1758
Sotoclasi
Segui el Projeto Fórme de vita


I mamìfari o mamìferi (Mammalia, Linnaeus 1758) i xé na clase de vertebrati che ła partegne al phylum dei Cordati, a difuxion cosmopołita.

Ła clase dei mamìfari ła cónta a ocio 5.400 spece (5420)[1] che catémo ai jurni de ancó, che i se difarénsia in forma e dimension dai puchi sentìmetri e du grami de pexo del Suncus etruscus ai pì de 30 metri e sentosinquanta tonełade de pexo de ła bałenòtara azura, el pì grando animałe aparìo fin deso su ła Tera.

I mamìfari i cołonixa in pràtega qualsevoja anbiénte, da łe xone giasae ai caldi dexerti: alguni grupi (Pinipedi, Sirenii, Cetacei) i xé stai boni a cołonixare co suceso anca l'anbiénte aquàtego, mentre altri i ga evołùo ałe e i xé donca boni de vołare (Chiroteri). Anca se ghe xé cusì grande difarénse de dimension ed abitùdene de vita, tuti i mamìfari ga łe caraterìsteghe comun de omeotermia, viviparità (se no considarémo i Monotremi, che i xé ovìpari) e cure dei xenituri che łe prevéde anca el latamento dei fiułi, faturi sti qua che i xé stai determinanti propio par parmétare a sta clase de slargare parécio el só anbiénte 'nte łe nice restae vode daspò ła desconparsa dei dinosauri.

Ła prexénsa de pełisa o peło ła xé na dei particołari pì inportanti dei mamìfari, anca i delfini, al stato de enbrion, i eło sviłupa, par farli desconparir pì vanti durante ła graviansa.[2] El peło el ga ła funsion prima de tuto de mantégnare ła tenperadura corporea, ma'l poe servire anca par mimetixarse, atirar indivìdui del'altro seso e i ga na funsion anca tàtiłe (come łe vibrise dei gati).

Ła disponibiłità tete o sgarbe, come xà dito, ła xé un dei caràtari destintivi, inportante al pónto de dar el nome al intiéra clase. Ła late ła raprexénta un vantajo mia da trascurare, in quanto i fiułi i poe tórse na bona sostansa de nutrigamento sénsa fadiga; naturalmente ła mare ła ga bixogno de nudrigarse de pì 'ntel fraténpo.

I mamìfari daspò i ga tuti un sistema de dinti conpleso. Sti qua i se ga sudivixi in incixivi, canini, premołari e mołari, col vantajo che ogni grupo el ga ła sóa funsion determinada. Alguni, infrà i quałi i leonfanti, i sengiałi e i trichechi, i ga sviłupà dinti da prexa davèro pì grandi dei altri. I mamìfari i xé i ùneghi che i ga na récia de fora e l'insieme de marteło/ancùxene/stafa. Daspò i ga un cor divixo in du atri e du ventrìcołi.

De sta classe ghe fa parte l'omo (Homo sapiens sapiens).

Fonte[canbia | canbia sorxente]

  1. Mammal Species of the World del Smithsonian Natural Museum of Natural History
  2. Cetacei, università de Pavia

Altri progeti[canbia | canbia sorxente]