Diałeto primierot

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
(Rimando da Diałeto primieròt)
Va a: navigasion, serca
Sto articol el é scrit par primieròt
Diałeto primieròt (primieròt)
Creà da: {{{creatore}}} nel {{{anno}}}
Contesto: {{{contesto}}}
Parlà in: bandiera Itałia
Regioni:Rejon: Flag of Trentino-South Tyrol.svg Trentin-Alto Adexe
Trento
Primier
Periodo: {{{periodo}}}
Persone: 10 000 su par do
Clasifica: Non ntela top 100
Scritura: Alfabeto latino
Tipołogia: SVO
Fiłogenexi:

Indoeuropee
 Italiche
  Romanze
   Italo-occidentali
    Occidentali
     Galloiberiche
      Galloromanze
       Galloitaliche
        Ladìn
         Ladìn-Vèneto
          dialeto primieròt
           
            
             
              

Statuto ofiçiałe
Stato: nessuna
Regolà da: nissuna regolassion uficiałe
Codexe de clasificassion
ISO 639-1 {{{iso1}}}
ISO 639-2 {{{iso2}}}
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL {{{sil}}}  (EN)
SIL {{{sil2}}}
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1
Tuti i òmeni i nas liberi e uguali in dignità e dirìti. I é boni de pensar e i à na cosiènza e i à de far fra de lori fà i fuse tuti fradèi.
El Pare Nostro
Tuti i òmeni i nas liberi e uguali in dignità e dirìti. I é boni de pensar e i à na cosiènza e i à de far fra de lori fà i fuse tuti fradèi.
Trasliterassion
{{{traslitterazione}}}
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice}}}:|en Diałeto primierot]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice2}}}:|in {{{nome2}}}]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice3}}}:|in {{{nome3}}}]]!
{{{mappa}}}
Pilcrow.png Sta paxena podaria contegnere carateri Unicode.

El Primieròt el é en dialeto parlà te la Val de Primiér, tel Trentin.

Carateristeghe[canbia | canbia el còdexe]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Gramàtica primieròta.

Se vedon la storia del Primiér, podon capir che 'l Primierot el é pì vesìn al todésch, al ladìn e al feltrin che da cuel del rest del Trentin.

Tra i carateristeghe pì importanti ghe n'é:

Esenpi de la lengua[canbia | canbia el còdexe]

I đì de la stemàna[canbia | canbia el còdexe]

Luni, Marti, Mèrcol, Dòbia, Vèndre, Sàbo, Doménega.

Le stajon[canbia | canbia el còdexe]

Insuđa, Istà, Ferđina, Invèrn.

I mesi del àn[canbia | canbia el còdexe]

Ðegnèr, Feorèr, Mèrẑ, Aorìl, Majo, Ðugn, Lujo, Agost, Setember, Otober, November, Deẑember.

I nùmari[canbia | canbia el còdexe]

  • Un, Doi, Trei, Cuatro, Ẑinque, Sìe, Sèt, Òt, Nòve, Dies.
  • Úndese, Dòdese, Trèdese, Cuatòrdese, Cuìndese, Sédese, Dissèt, Disdòt, Disnove, Vinti.
  • Trènta
  • Cuaranta
  • Ẑinquanta
  • Sesanta
  • Setanta
  • Otanta
  • Nonanta
  • Ẑènto
  • Dosènto
  • Mili
  • Domili
  • Diesemili
  • Ẑèntomili
  • N milion
  • N miliardo

Provèrbi[canbia | canbia el còdexe]

  • Mèjo brusar en paes che perder le tradiẑion

Provèrbi contađini[canbia | canbia el còdexe]

  • Se 'l Sass Maor el à l capel, mòla la falẑ e ciapa el restèl.
  • Se 'l Sass Maor el à la ẑentura, el siegador el laora a man segura.
  • De San Valantin se guèrna sènẑa lumin.

Proverbi meteorològici[canbia | canbia el còdexe]

  • Se (la piova) la vien da Santa Catarina, ciapa el restel e camina.
  • Se (la piova) la vien da la Ẑareda, la vien co la ghèda.
  • Se (la piova) la vien dal Pavion, piova a balon.
  • Se (la piova) la vien del Schener, la vien col ster.
  • Se (la piova) la vien de San Martin, la vien col scudelìn.

Sioglilengua e filastròche[canbia | canbia el còdexe]

  • Ẑento ẑeste de ẑeule marẑe.
  • Tirìn, tirìn, tirìna / la vècia Giacomina /la lava le scudèle, /la salva le pì brute, /la romp le pì bèle, /despò la và in piaza, /la crompa la salata, /la tasta se la é bona /col far de 'na parona /e tuti i la minciona. /

Bibliografia[canbia | canbia el còdexe]

  • (IT) Livio Tissot, Dizionario primierotto, ed. Manfrini, 1996.
  • (IT) Primiero ieri e oggi.
  • (IT) Primiero - Storia e attualità, autori vari, 1956.

Voxi corełade[canbia | canbia el còdexe]

Colegamenti esterni[canbia | canbia el còdexe]