Primier

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articol el é scrit par primieròt
Val de Primier
Primörtal
El conprensorio de Primier te 'l Trentin, segnà in arancion a dèstra
El conprensorio de Primier te 'l Trentin, segnà in arancion a dèstra
Paese/i: bandiera Itałia
Regione/i: Flag of Trentino-South Tyrol.svg Trentin-Alto Adexe
Provincia/e: Trento
Comuni prinsipałi: Imèr, Canal San Bovo, Fiera de Primier, Tresaqua, Tonadic, Siror, Sagron Mis, Medan
Fiume: {{{fiume}}}
Superficie: 417 km²
Altitudine: m s.l.m.
Nome abitanti: primieroti
[[Imagine:|300px|Mappa della Valle]]
Comunità montana: [[]]
Sito
Le Pale de San Martin ntela val de Primier

El Primier (Primör par tòic) l'é na val del Trentin oriental, confinante co la provincia de Belun. La à en andamènt nord-sud.

A Primier se parla na lengua de derivazion ladina pì simile al vèneto che al trentìn, el primieròt.

In pì ghe n'é na raẑa autoctona de la val, la vaca primieròta.

Geografia[canbia | canbia sorxente]

A ovest la é delimitađa da 'l Beđolé e a est de la Val Canali e de i monti Tasé e Vederna; la part meridional la se taca a la val del Schenèr, cuela setentrional al Ròle.

La val de Primier la é divisa in doi de la Streta de le Sorìve, che la diviđe in do tòchi: a sud la ven ciamada Sotopiéu, a nord Sorapiéu.

Sotopiéu[canbia | canbia sorxente]

Sotopiéu

Sotopiéu l'é 'l toch pì bas dla val, che la ciapa entre i comuni de Imèr e Medan. La taca de la fin del Schenèr, preciso sot ala cesòta de San Silvestro e la fenis ala Streta de le Sorive tl comun de Međan. Sotopiéu el é carateriđà dala Piana dele Giare arènt al ghèbo e de i Solivi su le còste del Beđolé, che sarìe dei prađi misiađi al bòsch, anca se sti ani l'era tut 'an prà, onde che se sieghéa tut el fen par le vache, indispensabili par la soravivènẑa dela đent (pì che altro contađini).

Sorapiéu[canbia | canbia sorxente]

Sorapiéu l'é la part alta de la val e la ciapa entre i comuni de Fiera, Tresaqua, Tonadich e Siror. 'Sta part la é carateriđađa de la Piana de Siror fra Tonadich e Siror e de l costòn del Padèla onde che ghe n'è Tresacua. A nord de Tonadìch ghe n'é le Pale de San Martin.

Stòrgia[canbia | canbia sorxente]

Tl Medioèvo Primier el à stat ligà apèđe Feltre. Tl 1349 Carlo IV de Lusenburgo, re dl Tiròl, el taca guèra ai Scaligeri de Verona, Primier el vèn concuistà e el vèn part dl Tiròl dl sud (Welschtirol).

De 'l 1400 fin al XVI secolo a Primier se laora tant te le canòpe, onde che vèn imigrađi austrìaci, i canòpi (Bergknappen). In pì, co òmeni tipo i menadàs te la val de 'l Schenèr, se mena tante bore fin a [[|Venesia|Veneẑia]], doperađe par far le galèe te 'l arsenal de Venesia.

I austrìaci i à cognest molar la val te 'l 1919 co 'l acòrdo tra i aleađi a Saint-Germain-en-Laye, drìo la prima guera mondiala.