Azoto

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Azoto lìquido: a presion alte el N2 el devénta lìquido, ma'l ga ła tendénsa a tornar un gas, ciapando całor dal'anbiente. El vien doperà dónca par sfredar e conservar.

L'azoto el xé l'ełemento chìmego de nùmero atòmego 7. El só sìnboło el xé N, dal franséxe nitrogène nome creà 'ntel 1790 dal chìmego Jean Antoine Chaptal che'l ga unìo el grego nitron (carbonato de sodio) e ła raixa -gen darghe vita a. Lavoisier el ga descoverto che'l aria ła xé conposta de na parte inerte insieme a queła de osìgeno e'l ghe ga dà el nome de azotè, paroła creada co ła partexeła grega (alfa privativo) tacada a ζωή (vita), col signifegà de sénsa vita. Sti nomi i se cata tuti dó 'nte łe łéngue europee (varda anca l'inglexe nitrogen).

El siclo del'azoto el xé quel proceso al qual partèsipa piante, fónghi e bateri, che i tol st'inportante ełemento dal'aria e ło fa pasar in paréci dei sói ioni e conposti.

14N (99,63%) e 15N (0,37%) i xé i ixòtopi stàbiłi del'azoto.

Desponibiłità e bondansa[canbia | canbia sorxente]

Nitrato de magnexio, fertiłixante

L'azoto el xé el quinto ełemento più bondante del'universo, el 19º su ła crosta terestre, de ła qual ła costituise el 0,03% e'l quarto 'ntel corpo uman, del qual el xé el 3%. L'azoto el xé costituente fondamental de łe mołècołe orgàniche più inportanti dal pónto de vista biochìmego (DNA, proteine, algune vitamine), oltra che de conposti inorgànisi vèro comuni e inportanti come l'amonìaca e l'àsido nìtrico. L'azoto mołecołar (N2, conposto de dó àtomi de azoto) el xé un gas sénsa cołor, odor, saor e squaxi par gnénte reativo che'l costituise el 78% del'atmosfera terestre (el xé el gas più comun del'aria). El pol reagir col'òsigeno del'atmosfera dando anidride soło co fùlmini che i ghe giuta ła rotura del triplo ligame de ła mołècoła biatòmega: ła formasion de àsidi (co ła xonta de aqua) ła crea el fenòmeno de ła pióva àsida, cauxada anca da łe anidride del sólfaro.

Daspò el xé contegnùo in depòxiti minerałi soto forma de nitrato, soratuto nitrato de sodio (NaNO3, salnitro del Ciłe), ma anca nitrato de potasio(KNO3), nitrato de calcio (Ca(NO3)2) e nitrato de magnexio (Mg(NO3)2); sti sałi qua, tuti de derivasion biołòxega, i xé sołùbiłi in aqua e i se cata soło in xone vèro àride. I vien fora dal'àsido nìtrico. Altri sałi ternari i xé i nitriti, derivai dal'àsido nitroxo.

El xé anca prexénte in tuti i organismi vivénti 'nte na granda quantità de mołècołe come DNA, proteine, ATP e dónca anca 'nte łe restanse fòsiłi, in particołar el carbon el contien de sòłito quantità inportanti de amonìaca (NH3) e de N2.

L'azoto el xé contegnùo, come ion amonio, 'ntei minerałi rari buddingtonite e tobelite. Ancora più rari i xé i nitruri, catai in meteoriti 'ntei resti de erusion vulcàneghe.

Altri progeti[canbia | canbia sorxente]


Tabeła periòdica dei ełeminti
> 1
I A
2
II A
3
III B
4
IV B
5
V B
6
VI B
7
VII B
8
VIII B
9
VIII B
10
VIII B
11
I B
12
II B
13
III A
14
IV A
15
V A
16
VI A
17
VII A
18
VIII A
V
1 1
H

2
He
2 3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo
 
* Lantànidi 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Atìnidi 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr


Metałi alcałini Metałi alcałino-teroxi Lantànidi Atìnidi Metałi de transision
Metałi del bloco p Semimetałi No-metałi Ałògeni Gas nòbiłi