Osìgeno

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Osìgeno łìquido co qualche boła de gasóxo.

L'osìgeno el xé l'ełemento chìmego de ła tabeła periòdica dei ełementi, chel ga come sìnboło O e come nùmaro atòmego 8. El nome el vien fóra dal greco: οξύς (oxys) (àsido più ła raìxa γεν che ła signìfega "xenerar":na volta infati se pensava chel fuse łu a dar caràter àsido a determinae sostanse. [1] L'ełeménto el xé comun e el se cata non sóło su ła Tera ma en tuto l'universo. L'osìgeno łìbero, come ghe ło se cata su ła Tera, el xé instàbiłe drio ła termodinàmega, mal existe grasie al'asion de ła fotosìntexi de łe piante. L'osìgeno el xé l'ełeménto chìmego più comun de ła crosta terestre, parché el xé a ocio el 47% de ła masa, méntre 'ntel'atmosfera el xé en persentual del 21%.

Storia[canbia | canbia sorxente]

L'osìgeno el xé stà scoverto dal farmasista svedéxe Karl Wilhelm Scheele 'ntel 1771, ma ła sóa scoverta ła vegnéva reconosùa prèstio, e queła miga conpagna fata 'ntel 1774 da Joseph Priestley ła ga tólto magior recognision pùblica. 'Ntel stéso an Antoine Laurent Lavoisier el ga dà el nome al'elemento, ma soło 'ntel 1777, Scheele el ga reconosuo l'osìgeno come na componénte del'aria. 'Ntel 1781 Antoine Lavoisier el ghe ga stabiłio ła funsion vital par i fenòmeni de respirasion e de bruxada.

Caraterìsteghe[canbia | canbia sorxente]

A tenperasura e presion standard, l'osìgeno el se cata en fórma de gas costituio da dó àtomi O2 (nùmaro CAS: Modèl:CAS). Sta mołècoła qua ła xé un importante parte del'aria fata da łe piante traverso ła fotosìntexe, e ła xé fondamental par ła respirasion dei èseri vivénti. Da soło el saria anca ris-cióxo par tuto: ła sóa granda capasità de bruxar ła xé łimitada da ła magior prexénsa de azoto (cusì stàbiłe chel squaxi nol reagise) 'ntel atmosfera.

L'osìgeno łìquido e queło sòłido i ga cołor turchin e i xé tuti i dó vèro paramagnètisi. Par exister i ga bexogno de base tenperadure e alte presion.

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. Rolla, p. 283


Tabeła periòdica dei ełeminti
> 1
I A
2
II A
3
III B
4
IV B
5
V B
6
VI B
7
VII B
8
VIII B
9
VIII B
10
VIII B
11
I B
12
II B
13
III A
14
IV A
15
V A
16
VI A
17
VII A
18
VIII A
V
1 1
H

2
He
2 3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo
 
* Lantànidi 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Atìnidi 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr


Metałi alcałini Metałi alcałino-teroxi Lantànidi Atìnidi Metałi de transision
Metałi del bloco p Semimetałi No-metałi Ałògeni Gas nòbiłi