Tabeła periòdica

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Ła tabeła periòdica dei ełeminti ła xe el schema che se dopara par clasificare i ełeminti chìmici in baxe al só nùmaro atòmico.

L'è stà inventà 'ntel 1869 dal chìmico ruso Dimitrij Mendeleev e a l'inisio ła gavéa un saco de spasi vudi previsti par métarghe i ełeminti che sarìa stà catà fora pi tardi.

Ła tabeła periòdica ła se divìde in grupi e perìodi:

  • Ogni grupo (cołone verticałi de ła tabeła) el ga dentro i ełeminti che i ga ła stesa configurasion ełetrònica esterna (ła manièra che i ełetruni i ga de sistemarse intorno al nùcleo). Dentro ogni grupo ghe xe ełeminti che i ga caraterìstiche che łe se someja.
  • Ogni perìodo (righe orizontałi de ła tabeła) el taca co un ełemento che el ga inte ła configurasion ełetrònica esterna del só atomo un ełetron de tipo s, e 'ndaxendo vanti verso i ełeminti che i vien dopo dentro el perìodo, el nùmaro atòmico el crèse de uno par ogni pasajo.


Tabeła periòdica dei ełeminti
> 1
I A
2
II A
3
III B
4
IV B
5
V B
6
VI B
7
VII B
8
VIII B
9
VIII B
10
VIII B
11
I B
12
II B
13
III A
14
IV A
15
V A
16
VI A
17
VII A
18
VIII A
V
1 1
H

2
He
2 3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
*
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
**
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo
 
* Lantànidi 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
71
Lu
** Atìnidi 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
103
Lr


Metałi alcałini Metałi alcałino-teroxi Lantànidi Atìnidi Metałi de transision
Metałi del bloco p Semimetałi No-metałi Ałògeni Gas nòbiłi

Inte łe condision normałi de presion (1 bar) e de tenperatura (298 K = 25°C):

  • I ełeminti che i ga el nùmaro atòmico scrito in roso i xe gas;
  • I ełeminti che i ga el nùmaro atòmico scrito in blu i xe lìquidi (i xe soło do: el bromo e el mercùrio);
  • I ełeminti che i ga el nùmaro atòmico scrito in nèro i xe sòłidi.

Inte ła natura:

  • I ełeminti che inte ła figura i ga un bordo continuo nero i se poe catare in natura so ła Tèra, in forma de uno o de pì ixòtopi stàbiłi.
  • I ełeminti che inte ła figura i ga un bordo fato co strichete grixe i se forma in natura co' altri ełeminti i se disìntegra, ma no i ga mìa ixòtopi pì veci de ła Tèra.
  • I ełeminti che inte ła figura i ga un bordo fato co puntini blu i xe artificiałi (ełeminti sintètici).
  • L'ełemento sensa bordo (117, ununsèptio) no el xe gnancora stà catà fora.