Àlgebra

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in padoan
Pàjina del'òpara de al-Khwarizmi

L'àlgebra ła xé na parte de ła matemàtega che ła trata el studio de struture algèbriche, rełasion e quantità.

El tèrmine àlgebra (dal'àrabo الجبر, al-ğabr che'l signìfega "union", "conesion" o "conpletamento", ma anca "ajustare") el deriva dal nome del libro del matemàtego persian àrabo Muḥammad ibn Mūsā al-Ḵwārizmī, che'l se ciama Al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hīsāb al-ğabr wa’l-muqābala ("Struco sul Càlcoło par Conpletamento e Bałansamento"), conosesto anca 'nte ła forma curta Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala, che'l parla de ła resołusion de łe equasion de primo e de secondo grado.

Sta disiplina ła jera conosesta xà dai Babiłonexi, che i gaveva creà un sistema aritmètego avansà col cuałe i podeva calcołar in manièra algorìtmica [1], oltra che i gaveva desquerto resołusion par problemi par i quałi ancó doparémo łe equasion. I Antighi Egisi, i Gresi e i Cinexi i jera bituai a resolverli in maniéra giomètrega, come che'l dixe Euclide 'ntei sui Ełeminti. El greco Diofanto el xé considarà, insieme, naturalmente a al-Khwarizmi, el "pare del'àlgebra".

El primo a doparare el tèrmine 'ntel mondo osidentałe łatin el xé stà el "maestro d'àbaco" fiorentin Raffaello di Giovanni Canacci, autor dei Raxonaminti de àlgebra. Ła notasion moderna par l'àlgebra ła xé stà creada da René Descartes.

L'algebra ła poe èsare divixa in ste categorie:

  • Àlgebra ełementare, 'nte ła quałe ai nùmari e a łe operasion fondamentałi ghe vegne xontà anca costanti e variàbiłi (soto forma de létare), col vantajo che se poe jenerałixar lexe e parlar de nùmari che i ga da èsare conosesti.
  • Àlgebra astrata, ciamada anca àlgebra moderna, 'nte ła quałe łe vegne xontae robe come grupi, anełi e canpi traverso asiomi e studiae.
  • Àlgebra lineare, 'nte ła cuałe se studia el spasio vetoriałe e łe robe łigade;
  • Àlgebra universałe, 'nte ła cuałe łe vegne studiae propietà in comune a tute łe struture algèbriche.
  • Teoria dei nùmari algèbrica, co łe struture algèbriche łigade ai nùmari intiéri-
  • Giometria algèbrica, che ła dòpara l'àlgebra astrata par resòlvare i problemi de ła giometria.
  • Conbinatoria alèbrica, 'nte ła cuałe mètodi astrati del'àlgebra i vegne doparai par studiare domande conbinatoriałi

Fonte[canbia | canbia sorxente]

  1. Struik, Dirk J. (1987). A Concise History of Mathematics. New York: Dover Publications.