Piègora

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Nuvola apps bug2.svg
Piègora
Flock of sheep.jpg
Un grèxo de piègore
Clasificasion sientìfega
Phylum: Chordata
Clase: Mammalia
Órdene: Artiodactyla
Fameja: Bovidae
Sotofameja: Caprinae
Gènare: Ovis
Spece: O. aries
Nomenclatura binomiałe
Ovis aries
Łineo, 1758
Segui el Projeto Fórme de vita


Ła piègora o pégora o feđa (Ovis aries, Łineo 1758) el xé un mamìfero, de ła famégia dei bovidi, xènere Ovis.

Se trata de n'anemal domesticà fin da ténpi antighìsimi, catà deso in ogni continénte. Ła vive prinsipalmente in ciàpoł, e par gestirla l'omo el se fida speso a cani pastóri.

El nome piègora (el łatin pecus el xé un tèrmine che'l endegava ogni anemal de arlevamento e daspò el xé pasà a soło sta spece) el xé reservà al'individuo fémena cresùo, el masc-io el se ciama molton o monton o bék, mentre el pìcoło el xé ciamà agneło o gnelòt o ciot fin a un ano de età.

Ła piègora ła xé arlevada par ła late, par ła carne e par ła łana. Sta qua, che ła xé el peło de ła piègora, ła xé doperà fin dai ténpi veci come fibra tèsiłe. Ła soa mantiłia, che ła xé xé toxà ogni ano al'inisio del'istà, ła fornise łana de quałità desferénte a seconda de ła rasa del'anemal e de ła parte del corpo da ła qual ła vien fora.

Ła late come béver ła xé tanto manco difuxa de queła de vaca, però el xé doparà parécio 'ntel'industria par ła produsion de formagio piegorin e puina. In particołar, ła łate de piègora ła xé più rica de grasi e i soi prodoti i prexénta n'aroma più marcà.

I agnełi i xé arlevai prinsipalmente par ła carne, soło na parta ła xé infati fata créser par èser destinada a ła reprodusion. Xé tradision difuxa in molte xone d'Itałia magnar carne de agneło 'ntel xorno de Pasqua; l'agneło el xé, del resto, la bestia sacrifegal par ecełensa 'nte łe culture che łe se fasa sul basin del Mediteraneo.

Na rasa tipica e autoctona del Veneto ła xé ła piègora alpagota che ła vien arlevada par ła carne, in spece queła del'agneło, l'agneło d'Alpago.

'Nte un mucio de xone del'Itałia sentral l'agneło da łate, overosia co póco più de un mexe de vita, da tanti preferio par ła carne tènera, el xé ciamà "abbacchio".

I xé paréci a considarar ła piègora n'anemal sénpio: sta credénsa ła xé creada dal fato che łe xé davèro spauróxa e ła se defénde unéndose in grupi conpati. Studi dei ùltimi ani[1] i ga demostrà che sta roba ła xé conpleamente falsa: łe piègore łe xé intełigénti e łe xé bone a reconoser fin a sinquanta altre piègore soło da ła fasa e łe ga anca na bona memoria.[1] Łe piègore łe ga ła tendénsa de seguir na fémena più savia piutosto che un mas-cio dominante.[2]

Fonte[canbia | canbia el còdexe]

  1. 1,0 1,1 Intełigénsa de łe piègore
  2. Incontra i anemałi:Piègore e cavre

Altri projeti[canbia | canbia el còdexe]