Buçintoro

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Sto articoło el xe scrito in venesian
El doxe so'l buçintoro navega verso San Nicolò de Lido

El Buçintoro gera ła galìa de Stado dei Doxi de ła Republica de Venesia, sòra ła quała se inbarcava ogni ano 'ntel xorno de ła Sensa par çełebràr el rito venesian del spoxałìsio co'l mar.

Orìxene del nome[canbia | canbia el còdexe]

El nome buçintoro, come che testimonia anca el Sanudo, riva dal venesian buzino d'oro, latinixà 'ntel Medioevo cofà bucentaurus, nome de 'na ipotetica creatura mitołogica simiłe al centauro ma co' corpo bovino. Questo gà portà qualcheduni a sostegnìr ch'el nome rivase da 'na testa bovina utiłixàda cofà połena de ła galìa, ma ł'ipotexi xe sbagliàda: el nome bucentaurus no ghe xe ne ła mitołogia greca, a ła połena dei Buçintori (come che apare 'ntei dipinti che łi rafegura) xe Venesia soto forma de Giustìsia.

Comunque par che qualsiassi granda e sontuoxa galìa venesiana fuse ciamàda co'l nome Buçintoro. Du Cange cita da ła crònica del doxe Andrea Dandoło (morto 'ntel 1354).

(LA)
« (...) cum uno artificioso et solemni Bucentauro, super quo venit usque ad S. Clementem, quo jam pervenerat principalior et solemnior Bucentaurus cum consiliariis. »
(VEC)
« (...) co' un rico e pontificàl Buçintoro, sora el quało gera rivà fin a S. Clemente, indove xa el gera xònto el prinsìpal e più pontificàl Buçintoro co' i consegièri. »
(Charles du Fresne, sieur du Cange)


Come se pol véder, ne ła fraxa xe nominàe do diverse inbarcasión ciamàe Buçintoro.

Storia e carateristeghe del Buçintoro[canbia | canbia el còdexe]

El Buçintoro gaveva sede ne ł'Arsenal de Venesia, prima in un basin, come intestà da ła pianta de Jacopo de Barbari del 1500, in seguito in un apoxito scało coverto, dito Caxa del Buçintoro, indove ła nave gera conservàda al suto e mancante de adòbi. Prima de eser utiłixà el Buçintoro vegniva całafà co' cura e precixión, par represtinàr l'inpermeabiłità del scafo, e riadobà. Ai remi xera par escluxivo priviłegio i laóranti de ł'Arsenàl, diti Arsenałoti, mentre ł' órdene spetàva a l Amiragio de ł'Arsenal guidà da pròva da l'Amiragio del Lido, che verifegàva ła róta, e da popa da lAmiragio de Małamoco, che soraintendeva al timón.

El Buçintoro de łe orìxeni[canbia | canbia el còdexe]

El gera utiłixà ne łe cerimònie publiche xa dal doxe Pietro Tradonico nel lontàn 836, epoca ała quała se pol, quindi, far risałìr łe più antighe atestasión in asołuto. Le forme e łe decorasión de sto primo periodo gera un mucio particołari, come che testimonia ła piatesa de ła nave e 'l so trainamento a remùrcio[1].

El Buçintoro duxentesco[canbia | canbia el còdexe]

Una de łe pì antighe notisie certe rełative al Buçintoro risałe al 1253, cità ne ła promisión fata dal doxe Renier Zeno. Da questo momento łe atestasión xe molteplici. Dai scominsi del 1400 ciapa ła carateristica strutura che conservarà nei secołi drìo.

El Buçintoro tresentesco[canbia | canbia el còdexe]

Altro buçintoro xe çità 'ntel 1311, çità promision dogal del doxe Marino Zorzi. L'inbarcasión se prexentava xa co' łe so tìpeghe carateristeghe: do pónti, uno par i vogadóri e naltro de raprexentansa, sorastà dal tiemo, el particołàr inbògio a volta co' anpie vertaùre lateràne, tałe da ricreàr su ła nave 'na vasta sała destinàda ałe autorità, soralsàda verso popa, 'nte ła xona destinàda al trono dogal. La pròva xa porta 'na granda statua rafegurante Venesia ne łe vèste de ła Giustìsia.

El Buçintoro sinquesentesco[canbia | canbia el còdexe]

Un novo e ancor più grando Buçintoro gera stà sbarà 'ntel 1526, in sostitusión de queło che ghe gera prima, oramai massa vecio, anca sta nava prexentava cofa queła presedente, i do speróni prodieri, simiłi a quełi de łe galìe, carateristi po' de łe versión drìo. Sto buçintoro se prexentava più grando e ricamente decorà del precedente e ła granda statua de ła giustìsia xe xonta fin ai nostri xorni e xe atualmente conservàda 'ntel Muxeo Storico Naval de Venesia. Anca in sto Buçintoro l'inbògio, el tiemo, gera mobiłe.

El Buçintoro sìesentesco[canbia | canbia el còdexe]

'Ntel 1601 vien inviàda ła costrusión de 'na ulteriór versión de ła nave, sbaràda 'ntel 1606, par la prima Sensa del doxe Leonardo Donà. Ancora più grando del precedente, sto Buçintoro prexentava, ne ła parte dadrìo a popa, liogo dove gera uxo sentarse el doxe, un tiémo soralsà. La xona de pròva vegniva łasàda mancante de covertùra par consentìr 'na più siòlta espoxisión de łe insegne dogałi (vesiłi e trónbe d'arxento) e culiminàva co' ła połena in forma de Giustisia. I autori dei intagi gera i scultóri basanexi Agostino e Marcantonio Vanini.

El Buçintoro setesentesco[canbia | canbia el còdexe]

L'ultimo e più maxéngo dei Buçintori, xe stà ordenà dal Senato 'ntel 1719, e consegnà 'ntel 1729. Xe stà sogeto de nùmaroxi dipinti dei vedutisti venesiani del Setesento. Xe soravisùo fin ała cascàda de ła Republica e a l'arivo dei ocupanti fransexi 'ntel 1797. Xe stà desfà el 9 xenaro 'ntel 1798 da sti ultimi in desprèsio verso l'abołìa Republica e dei soraxonxenti Striachi ma soratuto par recavarghene ł'oro de łe decorasión, bruxàe so ł'ìxoła de San Zorzi Mazor. El scafo gera stà convertìo in canonièra e quindi in prexón gałixante co'l nome de Hydra. Alcuni resti xe conservài 'ntel Muxeo Corer e 'ntel Arsenal, indove, inaxónta se cata un modeło in scała, reałixà 'ntel Otosento dai adeti a ła demołisión del scafo.

Bigliografia La maxór studióxa del Buçintoro xe Lina Urban Padoan. Citemo alcuni dei so scriti: Il Bucintoro secentesco e gli scultori Marcantonio ed Agostino Vanini, in "Arte Veneta", XXI (1967) pp. 231–36 figg. 294-95. La festa della "Sensa" nelle arti e nell'iconografia, in "Studi Veneziani" , N.S., XIX (1990), pp. 285–92. Il Bucintoro nascita e fine di un mito, in Mito e antimito di Venezia nel bacino Adriatico (secoli XV-XIX). "Atti del I Convegno Internazionale Italo Croato", Venezia, Fondazione Giorgio Cini (11-13 novembre 1997) a c. di Sante Graciotti, Roma 2001, pp. 105–116.

El novo Buçintoro[canbia | canbia el còdexe]

Una de łe primes sesion del novo Buçintoro, in costrusión a ł'Arsenal de Venesia, durante 'na espoxisión al publico in Piasa San Marco

El 22 otobre 2004, co' ła costitusión de ła Fondasión Buçintoro, xe stà scominsià un progeto par la ricostrusión de ł'ultimo Buçintoro ne ła cantieristica de ła sità. L'inbarcasión sarà costruìa tegnindo prexente i progeti e łe varie fonti diaristiche e pitoriche arivàe fin a nu. L'òpara xe in corso de reałixasión nei cantieri de l'Arsenal, ne l'antiga Caxa del Buçintoro. 'Na prima sesión de ła nova nave xe stàda esponesta par un çerto periodo 'ntel corso del 2007 a Venesia, infra łe cołone de Piasa San Marco.

La nova nave sarà longa 34,80 m al gałixamento, co' na larghésa masima de 7,31 m ed imersión de cargo pien de 1,10 m. Ła portàda sarà de 35,72 t, co' 'na capaçità de 168 vogadóri e 40 intra marinéri e risèrve.

Gałarìe de imàxeni[canbia | canbia el còdexe]

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. (IT) "Le Muse", De Agostini, Novara, 1964, vol.II, pag.466

Voxe łigàe[canbia | canbia el còdexe]

Altri progeti[canbia | canbia el còdexe]

  • Collabora a Wikisource Su Wikisource ghe xe la poesia in lingua veneziana Descrizion del Bucintoro
  • Collabora a Commons Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Buçintoro
  • Collabora a Wiktionary Sul Wiktionary ghe xe ła voxe de disionario «Buçintoro»

  • Łigamenti foresti[canbia | canbia el còdexe]