Bruce Springsteen

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Bruce Springsteen
Bruce Springsteen - Roskilde Festival 2012.jpg
Nasesto/a23 de setenbre 1949 Long Branch
In atività dal1972 - in atività
Xènaro muxicałeRock
Eticheta discografegaColumbia Records
Instrumento/iVoxe, chitara
Atività prinsipałecanntante, chitarista
Discografia
Albun35
Stùdio20
En vivo7
Racolte8
Sito webhttp://www.brucespringsteen.net
IMDB: nm0819803 Rottentomatoes: celebrity/bruce_springsteen TV.com: people/bruce-springsteen IBDB: 515481
Facebook place: brucespringsteen Twitter: springsteen Instagram: springsteen MySpace: brucespringsteenestreet Youtube: UCcu7ANuD9J7hnTQCREqIc4Q Souncloud: brucespringsteen Spotify: 3eqjTLE0HfPfh78zjh6TqT iTunes: 178834 Last fm: Bruce+Springsteen Musicbrainz: 70248960-cb53-4ea4-943a-edb18f7d336f Songkick: 227030 Discogs: 219986 Allmusic: mn0000530745

Bruce Springsteen, (Long Branch, 23 de setenbre 1949), el xe un cantante, chitarista statunitense granfàto famoxo e co gran nùmaro de fans in volta par el mondo.

«The Boss», come ch'el xe senpre soranomenà, el xe uno dei artisti pì conosùi e raprexentativi in te l'anbito de ła muxega rock.[1] Conpagnà par gran parte de ła so carièra da ła E Street Band, el xe deventà famoxo soratuto par łe so coinvolxenti exibision dal vivo, raxonxendo ła sima de ła popołarità intrà ła segonda metà dei ani setanta e el desenio sucesivo.

Fra i suoi album de maxor suceso se recorda Born to Run, Darkness on the Edge of Town, The River e Born in the U.S.A., łaori enblemateghi de ła so poetega che conta – co l'imediatesa de ła mùxega rock – ła cuotidianità dei "ùltemi" d'America, inte el solco de ła tradsion dei cusìditi «storyteller», ofrendo un spacà de ła grandesa e de łe contradision de ła soçietà statunitense;[2][3] col disco The Rising el xe intervegnìo anca so ła tragedai dei atentati de l'11 setenbre 2001.[4] Springsteen el xe conosùo anca par el so sostegno a nùmaroxe inisiative de carater soçiałe e par el so inxegno a favor del sviłupo del so Stato d'orixene, el New Jersey. Inte i ani domiłe el ga parteçipà ativamente al dibatito połìtego inte i Stati Unii, puxando łe canpagne prexidensiałi de John Kerry e de Barack Obama.[5]

In pì de cuarant'ani di carièra el ga vendesto 65 miłion de dischi inte el so paexe e, drìo alcune stime, sìrca 120 miłion inte el mondo.[6][7] El so łaor ghe ga frutgà un muciuo de riconosimenti, ra cui vìnti Grammy, un Oscar, un Tony Award e el Kennedy Center Honor, che ghe xe stà atribuìo par el so contributo a ła difuxion de ła cultura dei Stati Unii inte el mondo; el xe stà acna insegnìo de ła medaja prexidensiałe de ła łibartà, masima onorificensa çiviłe statunitense.[8][9][10]

Biografia[canbia | canbia el còdaxe]

L'infansia e l'adołesensa[canbia | canbia el còdaxe]

Bruce Springsteen xe nasesto al Monmouth Memorial Hospital de ła łocalità balnear de Long Branch, inte el New Jersey, ma el ga pasà l'infansia e l'adołesensa inte ła visina Freehold, sitadina operaia de l'entrotera.[11][12] So pare Douglas Frederick el gaveva asendese irlandexe e ołandexe, da cui el cognome a volte eroneamente considerà d'orixene xudìa.[13] La madre, Adele Ann Zirilli (o Zerilli), ze invece di origine italiana, provegnente da na fameja emigrà inte i Stati Unii a ła fin de l'Otosento da Vico Equense, da łe bande de Napołi.[14][15] I Springsteen gavea avesto altre do fie, Virginia (dita Ginny, nasùa inte el 1950) e Pamela (dita Pam, nasùa inte el 1962), drìoman atora e fotografa de suceso.[16]

Scurso de ła South Street a Freehold

Bruce xe cresùo in una fameja de ła cusìdita working class che ła se catava speso in condision conomeghe precarie. El pare, veteran de ła segonda guera mondiałe, el canbiava speso łaoro: in tenpi desconpagni el xe stà inpiegà cofà tasista, conduxente de autobus, operaio e vardia carceraria, el tuto alternà a periodi de dixocupasion; ła mare ła gaveva invese un łaoro stàbiłe come segretaria in uno studio łegałe.[12][13][17] A cauxa de łe dificoltà finansiarie, el nucleo famejar xe stà costrenxesto a canbiar speso ałoxo: inisialmente Doug e Adele Springsteen abitava so un picoło partamento inte el cuartier de Jerseyville, ma a ła nasita del fio i se ga trasferìi al numaro 87 de Rundolph Street inte ła caxa dei noni paterni;[18] inte el 1954 può i se ga spostà in Institute Street e inte el 1962, co xe nasesta ła tersoxenita Pam, al numaro 68 de South Street in una viłeta a do piani in afito;[19] par calche tenpo i xe stà ospitai dai noni materni, i Zirilli.[12] El raporto de Bruce col pare jera conflituałe, contradistinto da łonghi periodi de siłenzio interasi a béghe rùspie , el che xe andà a detrimento de l'armonia famejar.[20] Inte el 1969 Doug Springsteen xe emigrà infin in Całifornia co ła fameja par sercar łaor, ma el fio maxor – ormai grando – el xe restà a vivar inte ła caxa dei xenitori finmente che no'l xe stà sfratà.[21]

Bruce ga frecuentà ła scòła prima a l'istituto de ła so parochia, ła St. Rose of Lima, intrà el 1955 e el 1963, par trasferirse drìoman a ła Freehold High School indove ch'el s'a diplomà inte el 1967.[22][23] L'aprocio del toxo co ła scòła catołega no l'è stà fàçiłe: poco propenso ad adeguarse a ła rigida disiplina inponesta de łe mùneghe, el ga vivesto chel periodo co sofarensa rivando a ixołarse dai so coetanei.[18]

El primo incontro de Springsteen co ła muxica xe avegnesto a l'età de sete ani, el 6 de setenbre 1956, col gaveva asistìo a ła prima çełebre exibision de Elvis Presley all'Ed Sullivan Show, una de łe trasmision tełevixive pì popołari de l'epoca.[23] Ancora putèło, Springsteen ga deçidesto che el sarìa vołesto deventar come Elvis e a Nadałe l'a otegnesto in dono na chitara xogatoło de plastega.[24] Do ani pì tardi so mare ga tolto in afito par Bruce un strumento vero, drìo ła promesa che el toxo gavarìa ciapà łesion; a chel età però łe so man xera masa picenine e Springsteen ga perdesto interese presto de ła chitara par dedicarse al baseball e ad altre atività.[25] Inte el 1963 el ga conprà na chitara acustica usaxa par ła cifra de 18 dołari, vadagnai grasi a picołi łaoreti inte el cuartier, e el ga scominsià a cipar łesion da un so cuxin che ghe ga insegnà i primi rudimenti.[19][26] El xovanisimo Sringsteen a scumisià cusì a pasar un mucio de tenpo serà in caxa par sercar de mejorar ła so tècnega. Colpìa da l'inpegno de so fiòło, inte el Nadałe del 1964 so mare ghe ga regałà na chitara ełetrica Kent e un anplificador: ła strumentasion xera costà 60 dołari che so mare se gaveva fata inprestar e che ła ga restituìo co regołari rate mensiłi. Ła chitara, a cui Springsteen ga dedicà drìoman ła canson The Wish, ga verxesto novi orixonti muxicałi al toxo che el ga tacà interaxir maxormente col mondo esterno.[19][27]

Da adołesente Springsteen xe stà influensà da mùxega trasmetesta de łe stasion radiofoneghe de New York e Filadelfia,[28] restando tanto colpìo dal rock e in partegołar dai esponenti de ła British invasion, cuałi i Animals, i Beatles, i Rolling Stones e i Who.[12][19][27][29] Inaxonta, inte el 1961 el ga asistìo a na exibision de Chubby Checker ad Atlantic City. El primo brano rock che Springsteen ga inparà a sonar co ła so nova chitara xe stà Twist and Shout dei Isley Brothers: ła canson xe stà sonada dal cantaudor par tuta ła so carièra come «bis» in cao dei so concerti.[28]

I primi grupi[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Steel Mill.


L'ingreso del Cafe Wha? inte el Greenwich Village a New York

Inte el 1965 el cuindexene Bruce Springsteen xera stà ameso come chitarista ritmico in te i The Rougues, un grupo de toxi de Freehold co i cuałi el ga exordìo durante na festa da bało par adołesenti.Drìoman el xe entrà far parte dei The Castiles, un altro grupo de xovanisimi co a cao el so conpagno de scòła George Theiss, el cui repertorio xera baxà sol stiłe muxcegałe dei grupi inglexi che i jera drìo scumisiar afermarse anca in te i Stati Unii. I toxi ga catà un juto inte el trentadoene Gordon "Tex" Vinyard, che łi ga risevesti inte ła so caxa e el se ga proponesto cofà so mentore riusindo a procuar al novo grupo calche ingaxo in te łe feste studentesche. I Castiles par xonta i gaveva ciapà parte ad alcune conpetision intrà grupi amatoriałi: l'è sta durante una de ste ùlteme che Springsteen ga incontrà Steven Van Zandt, un chitrrista poco pì xovane de eło che drìoman xe devegnesto uno dei so prinsipałi cołaboradori uno dei so mejo amighi.

El baterista Bart Haynes, finìa ła scòła, se ga rołà in te i Marines e inte el 1967 el xe restà copà in conbatimento in Vietnam: sto epixodio ga segnà ła vita del xovane Springsteen e de cua xe scaturìo el so interese par ła vita dei reduxi, ai cuałi, drìoman, el ga dedegà tanto inpegno anca soto el profiło conòmego. Inpetìo par ła vixita de łeva, Springsteen xe stà scartà evitando cusì el rołamento. Inte l'istà del 1968 i Castiles se ga desfà sìben i fuse riusìi a conseguir inte el fratenpo na discreta notorietà: l'ano presedente el grupo gaveva tegnùo alcuni spetacołi al Cafe Wha? de New York e el gavea rejistrà do brani, That's What You Get e Baby I (entranbi a firma Springsteen-Theiss), par un 45 xiri che anpò no xe stà mai publegà. Springsteen intanto ga intraprendesto i studi univarsitari a l'Ocean County Community College, restando iscrito par sirca un ano e mexo. Co to do toxi conosùi al campus el ga formà i Earth, un power trio sol modeło dei Cream e dei Experience de Jimi Hendrix.[30][31]

So i scominsi del 1969 Springsteen ga tacà frecuentar Asbury Park, łocałità de viłegiatura del Jersey Shore conosùa par ła so vita noturna: uno dei łocałi pì famoxi de ła sità jera l'Upstage Club che, dopo l'orario de seràda, restava a dispoxision dei muxicisti par inprovixasion e jam session. Springsteen, che gaveva abandonà ła chitara Kent par na Gibson Les Paul, ga strenxesto presto amicisia co do frecuendatori abituałi del łocałe, el baterista Vini Lopez e l'organista Danny Federici, fondando insenbre a łori un grupo che ga ciapà el nome de Child.[32] El grupo, che poco dopo ga canbià nome in Steel Mill («asiałaria»), ga fato creser in prèsa ła propia popołarità grasie al contributo de Carl "Tinker" West, un costrutore de tòłe da surf che xe devegensto el so manager. Inte el 1970 i Steel Mill, de cui Springsteen jera el frontman e el prinçipałe conpoxidor, sonava in Całifornia al Matrix de Berkeley, un łocałe hippie de propietà de Marty Balin, el cantante dei Jefferson Airplane;[33][34] l'inprexario Bill Graham ghe ga oferto a łori anca un contrato discografego, ma Springsteen e soci ga refudà. El grupo, che inte el fratenpo gaveva xontà a l'organego Steven Van Zandt al baso e po'l cantante Robbin Thompson, xe restà in atività fino al 1971 co Springsteen ga desfà el sodałisio.[35][36]

El muxicista xera intensionà a formar un novo grupo, na formasion slargà che ła sorpasase el rock chitaristego dei Steel Mill in favor de un repertorio inçentrà so łe so conpoxision e so un xenere pì visin a Van Morrison, cantaudor irlandexe del cuałe el apresava el stiłe conotà da na sintexi de rock, blues, jazz e gospel.[37] Fratanto Springsteen e soci continuava a sonar in te i łocałi del Jersey Shore e inte el marso del 1971 i ga verxesto un concerto par ła Allman Brothers Band.[38] In cuełi mexi ga ciapà forma un cołetivo numaroxo conosùo cofà Dr. Zoom and the Sonic Boom, che ga segnà el pasagio da l'heavy metal dei Steel Mill a łe sonorità che ga rendùo çełebre Springsteen drìoman;[39] in te l'isteso periodo el xovane se ga exibìo anca in altri grupi de Asbury Park che ga avùo vita breve: tra cueste se anovera ła Sundance Blues Band, guidà da Van Zandt co Southside Johnny a l'armònega, Garry Tallent al baso, Vini Lopez a ła bateria e Joe Hagstrom a ła chitara, presto sostituìo dal medexemo Springsteen.[40][41]

El łongomar de Asbury Park

Co i Sonic Boom come nucleo inisiałe, el muxicista xe riusìo a forma un grupo pì grando, componùo da dièxe ełementi conpagnai da na sesion de fiati e da un coro femenìn, co "Tinker" West come manager. Ła formsion, prima pìtosto eteroxenea, drìoman ła se ga stabiłixà intorno a un cuinteto conprendente el cao (leader), Tallent, Van Zandt, Lopez e el tastierista David Sancious.[40][41] El novo grupo ga exordìo el 10 de łujo 1971 col nome de Bruce Springsteen Band e'l xe restà, intrà alterne vicende, fin a l'apriłe sucesivo sensa però egualiàr i rexultadi dei Steel Mill.[42]

El muxicista intanto el xera drìo mejorar łe so capaçità conpoxidive e el gaveva scominsià a exibirse regołarmente anca da so pòsta, conpagnà de norma da ła so chitara acùstega. De conseguensa el ga tacà reservar maxor atension ai testi, che se ga faxesti progresivamente pì łonghi e artegołai, popołai da personaxi senpre desconpagni e pitoreschi che xe devetani na caraterìstega partegołar de ła so proposta artistega.[43] Intrà l'atività poco remunerativa col grupo e cueła cofà cantaudor in ciàve acùstega, che ghe ga ofrìo ła posibiłità de otegner calche ingagio in te'l łocal del Greenwich Village de New York, Springsteen ga sernìo infin par sta ùltema.[44]

L'ezordio discografego[canbia | canbia el còdaxe]

Inte el novenbre del 1971 "Tinker" West ga organizà un incontro co Mike Appel e Jim Cretecos, do parolieri che vołeva espander i so afari inte el setor discografego. L'audision xe stà curta e dełudente, ma Springsteen ga domandà ad Appel na segonda oportunità. El novo provin ga avùo łogo inte el febràro del 1972 e sta volta el muxicista, che inte el fratenpo el gaveva conponesto un gran nùmaro de nove canson, ga susità l'aprovasion dei do inprexari, i cuałi ghe ga faxùo firmar un contrato e i ga fondà ła Laurel Canyon, na soçietà dedicada par intièro a ła promosion de ła so carièra.

Inte ła primavera sucesiva Appel ga sercà de tor contati co Clive Davis, el prezidente de ła Columbia Records. Stante che staltro no'l jera disponibiłe, el ga ciamà John Hammond, considarà el pì àbiłe talent scout de l'industria discogràfega, cołù che gaveva descoerzesto Bob Dylan e in presedensa el gavveva ingajà artisti cofà Billie Holiday, Count Basie, Pete Seeger e ancor prima Bessie Smith e Benny Goodman. L'insistensa de Appel xe stà tałe che infin el xe riusìo a otegner un apontamento col produtor inte i primi dì del majo 1972: l'audision de Springsteen, el cuało se ga ezibio conpangà solchè da ła so chitara acùstega, ga convinsùo Hammond che ga fazesto rejistrar al muzicista alcune demo. Davis, dopo aver scoltà i nastri, el ga desidesto de métar soto contratto el zovane cantaudor, ma in realtà l'acordo el xe stà siglà co ła Laurel Canyon, daspuò che Springsteen el gaveva consedesto a ła sosietà de Appel i deriti so łe so canson e'l controło scuazi conpleto de ła so carièra.[45][46]

Na insegna so ła spiaja de Asbury Park che reciama ła coertina del primo album de Bruce Springsteen

Sostegnùo dai vertisi de ła Columbia, che i credeva de dover slansar ła carièra de na sòrta de «novo Dylan», el muzicista el se ga parecià a ła rejistrasion del so primo album e par l'ocazion el ga ciamà a racolta i conponenti de ła Bruce Springsteen Band.[47] Ła desizion de łaorar col so grupo ła jera par l'artista un fato naturałe che anpò el ga ciapà de sorpreza Appel e i esponenti de ła Columbia: el manager se spetava infati de produzer un disco in stiłe folk, domenà da ła chitara e da ła voze irochìa e patìa de Springsteen; al steso modo i discogràfeghi intendeva afiancar al muzicista na mànega de rodai turnisti par reałizar un album acustego sol modèło vinsente dei cantaudori a chel tenpo in voga, come James Taylor o l'isteso Bob Dylan. Anca grasie al puzo de Davis e contro el parér de Hammond, Springsteen xe stà autorizà a inpiegar el so grupo;[48] el soło Steve Van Zandt xera stà escludesto e el ga partesipà esclusivamente a łe prime faze de łe rejistrasion.[46]

El disco xe stà conpletà in poche sentae ai 914 Sound Studios a Blauvelt inte'l Stato de New York, studi de rejistrasion conòmeghi sernìi postatamente par contegnir al minemo łe speze.[49] El grupo ga insidesto na dezèna de canson conpreze alcune fra cuełe che Springsteen gaveva sonà inte i so provini acusteghi, cofà It's Hard to Be a Saint in the City e For You. Davis se ga dichiarà insodisfà del rezultado, in cuanto a so dir nisuna canson gaveva el potensiałe comersiałe par afermarse cofà un sìngoło de suceso: Springsteen ałora ga conponesto rapidamente do novi brani, Blinded by the Light e Spirit in the Night, che zera stà rejistrà dopo che'l grupo jera stà conzedà. El cantante ga dovesto cuindi sonar tuti i strumenti reciamando Lopez soło par łe parte de bateria; par sti do brani el ga vołesto parò ła prezensa de Clarence Clemons, un sasofonista che'l gaveva conosùo l'ano presdente.[46]

L'album xe stà publegà inte'l zenaro 1973 co'l titoło de Greetings from Asbury Park, N.J., un omajo a ła çità indove el cantante sentiva de avere łe so raìrze.[46][50] Malgrado parte de ła critica gavese acoliesto l'ópara co favor, i riscontri de vendita xe stà netamente inferiori a łe aspetative, co sirca 25 000 copie vendue inte i primi mezi.[51] I scarsi rezultadi del disco jera dependesti da l'ecuivoco inisiałe segondo cui Springsteen jera stà prezentà come un novo artista folk: l'album invese apariva masa grezo movimentà respeto ai canoni del soft rock de matrise cantautorałe e al contenpo no'l riusiva a esprimar conpiutamente ła vena rock del muzicista.[52][53] A dispeto de l'insuceso discogràfego, Springsteen gera drio inisiar a farse conoser grasie a łe so ezibision dal vivo, vera fonte de sostentamento par el grupo.[54]

El chiosco de ła stròłega Madame Marie so'l łongomar de Asbury Park, mensonada inte ła canson 4th of July, Asbury Park (Sandy)[55]

El segondo łaoro del cantante, The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle, xe stà destribuio inte'l novenbre del steso ano.[51] Pur risevendo resension asè pozitive, el disco ga conseguìo na popołarità modesta anca parché ła caza discogràfega, che fratanto ła gaveva slontanà Davis, no ła ga investìo tante resorse inte ła so promosion.[56] Łe cansoni de l'album ga contribuìo tutavia a slargar el repertorio del grupo che sevitava a véder crésar el propio pùblego: i brani pì enerzeghi, cofà E Street Shuffe e Rosalita, xe devegnesti presto tanto aclamai inte i concerti.[51][57] Per el so segondo disco Springsteen ga conponesto e rejistrà un gran nùmaro de canson che drioamn xe restae fora da ła scałeta finałe, na pràtega che drioman ła xe devegnesta pitosto comun: tra cueste se anovara The Fever, brano zontà drento in un raro 45 ziri promosionałe e che xe stà po' insidesto da Southside Johnny inte'l 1976, primo dei tanti brani de suceso "donai" da Springsteen ad altri artisti.[51]

Notasion[canbia | canbia el còdaxe]

  1. William Ruhlmann. [ Bruce Springsteen – Artist Biography]. Lingambo vardà el 11 novembre 2015(archiviato n'te ła data: 31 novembre 2014)
  2. Maurizio Iorio. Quarant'anni fa esce "Born to Run" e comincia l'epopea musicale di Bruce Springsteen. 25 agosto 2015. Lingambo vardà el 19 febbraio 2016(archiviato n'te ła data: 19 febbraio 2016)
  3. Cristian Degano. Bruce Springsteen – Il menestrello dell'Altramerica. Lingambo vardà el 11 novembre 2015(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 31 ottobre 2014)
  4. (EN) Bruce Springsteen – The Rising. Lingambo vardà el 11 novembre 2015(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 11 aprile 2018)
  5. Rachel Sklar. (EN) The Boss Picks A Boss: Bruce Springsteen Endorses Obama. HuffPost, 16 aprile 2008. Lingambo vardà el 11 novembre 2015(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 11 aprile 2018)
  6. (EN) Gold & Platinum – Top Selling Artists. Recording Industry Association of America. Lingambo vardà el 13 gennaio 2016(archiviato n'te ła data: 13 gennaio 2016)
  7. (EN) Top Selling Music Artists of All Time. Lingambo vardà el 13 gennaio 2016(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 13 gennaio 2016)
  8. Labianca, 2002, op. cit., p. 172.
  9. (EN) Bruce Springsteen. The Kennedy Center, 9 settembre 2009. Lingambo vardà el 11 novembre 2015(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 11 novembre 2015)
  10. (EN) President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom. Lingambo vardà el 22 novembre 2016(archiviato n'te ła data: 22 novembre 2016)
  11. Chris Epting, The Birthplace Book , (in inglese) Stackpole Books, 2009.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Kirkpatrick, op. cit., pp. 23-24.
  13. 13,0 13,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 21-22.
  14. Samuele F.S. Pardini, Bruce Zirilli: the italian sides of Bruce Springsteen, in Womack, op. cit., p. 97.
  15. El nome de ła fameja materna de Springsteen el xe indicà a volte come «Zirilli» e altre come «Zerilli». El nome famejar jera in efeti Zerilli, ma el canbio de vocałe l'è stà probabilmente fruto de na trascrision sbalià dovùa a ła deformasion de pronunsia tra ła łengua itałiana e cheła inglexa, come speso xe avegnesto par i imigrai itałiani registrai a Ellis Island. El steso Springsteen l'a confermà in pì ocaxion de aver orixeni itałiane (v. Valerio Bruner. «Come Bruce Springsteen ze diventato "Paisà": intervista all'Associazione Culturale Pink Cadillac Music». Il Levante, 4 maggio 2013. URL verto in data 11 novembre 2015.).
  16. Colombati, op. cit., p. 532.
  17. Colombati, op. cit., p. 474.
  18. 18,0 18,1 Carlin, op. cit., cap. 1.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Colombati, op. cit., p. 608.
  20. Carlin, op. cit., cap. 3.
  21. Marsh, 2004, op. cit., p. 49.
  22. Kirkpatrick, op. cit., p. 25.
  23. 23,0 23,1 Labianca, 2002, op. cit., p. 11.
  24. Masur, op. cit., p. 17.
  25. Colombati, op. cit., p. 607.
  26. Labianca, 2002, op. cit., pp. 8-9.
  27. 27,0 27,1 Masur, op. cit., p. 23.
  28. 28,0 28,1 Carlin, op. cit., cap. 2.
  29. Marsh, 2004, op. cit., p.23.
  30. Marsh, 2004, op. cit., p. 41.
  31. Carlin, op. cit., cap. 4.
  32. Marsh, 2004, op. cit., pp. 41-44.
  33. Carlin, op. cit., cap. 5.
  34. (EN) Joel Selvin. «PHIL ELWOOD: 1926-2006 / Beloved Bay Area jazz and blues critic». San Francisco Chronicle, Hearst Communications Inc., 11 gennaio 2006. URL verto in data 12 febbraio 2016.
  35. Marsh, 2004, op. cit., pp. 46-47.
  36. Wien, op. cit., pp. 41-43.
  37. Carlin, op. cit., cap. 6.
  38. Colombati, op. cit., p. 615.
  39. Wien, op. cit., pp. 62-64.
  40. 40,0 40,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 48-49.
  41. 41,0 41,1 Colombati, op. cit., p. 616.
  42. Colombati, op. cit., p. 657.
  43. Colombati, op. cit., p. 479.
  44. Carlin, op. cit., cap. 7.
  45. Marsh, 2004, op. cit., pp. 51-55.
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 Carlin, op. cit., cap. 8.
  47. Marsh, 2004, op. cit., p. 56.
  48. Marsh, 2004, op. cit., pp. 56-58.
  49. Heylin, 2012, op. cit., Appendice: A Selective Bootleg CD Discography.
  50. Colombati, op. cit., p. 478.
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 Carlin, op. cit., cap. 10.
  52. Marsh, 2004, op. cit., pp. 74-78.
  53. Kirkpatrick, op. cit., pp. 52-56.
  54. Carlin, op. cit., cap. 9.
  55. William Vitka. (EN) Madame Marie Is Back. CBSNews, 17 giugno 2004. Lingambo vardà el 12 febbraio 2016(archivià dal lingambo del prinsipio n'te ła data: 30 settembre 2014)
  56. Marsh, 2004, op. cit., p. 82.
  57. Marsh, 2004, op. cit., p. 97.
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruce_Springsteen&oldid=1027778"