Bruce Springsteen

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Infotaula de personaBruce Springsteen
Bruce Springsteen - Roskilde Festival 2012.jpg
Biografia
Nasimento(en) Bruce Frederick Joseph Springsteen Cànbia el vałor in Wikidata
Eror Lua: callParserFunction: function " [[Categoria" was not found. (72 ani)
Long Branch (New Jersey) (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Morte
Dati personałi
Altri nomiEror Lua: callParserFunction: function " [[Categoria" was not found.
FormasionEror Lua: callParserFunction: function " [[Categoria" was not found.
Altura1,77 m Cànbia el vałor in Wikidata
Atività
Ocupasion
Eror Lua: callParserFunction: function "

[[Categoria" was not found.

Atività1972 - in atività
Menbro de
Eror Lua: callParserFunction: function "

[[Categoria" was not found.

ZènareRock Cànbia el vałor in Wikidata
VozeBarìtono Cànbia el vałor in Wikidata

Instrumento muxegałeVoxe, chitara
Targheta discogràfega
Àlbun35
Àlbun stùdio20
Àlbun dal vivo7
Àlbun compilation8
Repertòrio
Fameja
SpoxaEror Lua: callParserFunction: function " [[Categoria" was not found.
Fiołi
Fradełi

Sito webbrucespringsteen.net Cànbia el vałor in Wikidata
IMDB: nm0819803 Rottentomatoes: celebrity/bruce_springsteen TV.com: people/bruce-springsteen IBDB: 515481
Facebook place: brucespringsteen Twitter: springsteen Instagram: springsteen MySpace: brucespringsteenestreet Youtube: UCcu7ANuD9J7hnTQCREqIc4Q Souncloud: brucespringsteen Spotify: 3eqjTLE0HfPfh78zjh6TqT iTunes: 178834 Last fm: Bruce+Springsteen Musicbrainz: 70248960-cb53-4ea4-943a-edb18f7d336f Songkick: 227030 Discogs: 219986 Allmusic: mn0000530745

Bruce Springsteen, (Long Branch, 23 de setenbre 1949), el xe un cantante, chitarista statunitense granfàto famoxo e co gran nùmaro de fans in volta par el mondo.

«The Boss», come ch'el xe senpre soranomenà, el xe uno dei artisti pì conosùi e raprexentativi inte l'anbito de ła muxega rock.[1] Conpagnà par gran parte de ła so carièra da ła E Street Band, el xe deventà famoxo soratuto par łe so coinvolxenti exibision dal vivo, raxonxendo ła sima de ła popołarità intrà ła segonda metà dei ani setanta e el desenio sucesivo.

Fra i suoi album de maxor suceso se recorda Born to Run, Darkness on the Edge of Town, The River e Born in the U.S.A., łaori enblemateghi de ła so poetega che conta – co l'imediatesa de ła mùxega rock – ła cuotidianità dei "ùltemi" d'America, inte el solco de ła tradsion dei cusìditi «storyteller», ofrendo un spacà de ła grandesa e de łe contradision de ła socetà statunitense;[2][3] col disco The Rising el xe intervegnìo anca so ła tragedai dei atentati de l'11 setenbre 2001.[4] Springsteen el xe conosùo anca par el so sostegno a nùmaroxe inisiative de carater sociałe e par el so inxegno a favor del sviłupo del so Stato d'orixene, el New Jersey. Inte i ani domiłe el ga parteçipà ativamente al dibatito połìtego inte i Stati Unii, puxando łe canpagne prexidensiałi de John Kerry e de Barack Obama.[5]

In pì de cuarant'ani di carièra el ga vendesto 65 miłion de dischi inte el so paexe e, drìo alcune stime, sìrca 120 miłion inte el mondo.[6][7] El so łaor ghe ga frutgà un muciuo de riconosimenti, ra cui vìnti Grammy, un Oscar, un Tony Award e el Kennedy Center Honor, che ghe xe stà atribuìo par el so contributo a ła difuxion de ła cultura dei Stati Unii inte el mondo; el xe stà acna insegnìo de ła medaja prexidensiałe de ła łibartà, masima onorificensa çiviłe statunitense.[8][9][10]

Biografia[canbia | canbia el còdaxe]

L'infansia e l'adołesensa[canbia | canbia el còdaxe]

Bruce Springsteen xe nasesto al Monmouth Memorial Hospital de ła łocalità balnear de Long Branch, inte el New Jersey, ma el ga pasà l'infansia e l'adołesensa inte ła visina Freehold, sitadina operaia de l'entrotera.[11][12] So pare Douglas Frederick el gaveva asendese irlandexe e ołandexe, da cui el cognome a volte eroneamente considerà d'orixene xudìa.[13] La madre, Adele Ann Zirilli (o Zerilli), ze invece di origine italiana, provegnente da na fameja emigrà inte i Stati Unii a ła fin de l'Otosento da Vico Equense, da łe bande de Napołi.[14][15] I Springsteen gavea avesto altre do fie, Virginia (dita Ginny, nasùa inte el 1950) e Pamela (dita Pam, nasùa inte el 1962), drìoman atora e fotografa de suceso.[16]

Scurso de ła South Street a Freehold

Bruce xe cresùo in una fameja de ła cusìdita working class che ła se catava de frecuente in condision conomeghe precarie. El pare, veteran de ła segonda guera mondiałe, el canbiava de frecuente łaoro: in tenpi desconpagni el xe stà inpiegà cofà tasista, conduxente de autobus, operaio e vardia carceraria, el tuto alternà a periodi de dixocupasion; ła mare ła gaveva invese un łaoro stàbiłe come segretaria in uno studio łegałe.[12][13][17] A cauxa de łe dificoltà finansiarie, el nucleo famejar xe stà costrenxesto a canbiar de frecuente ałoxo: inisialmente Doug e Adele Springsteen abitava so un picoło partamento inte el cuartier de Jerseyville, ma a ła nasita del fio i se ga trasferìi al numaro 87 de Rundolph Street inte ła caxa dei noni paterni;[18] inte el 1954 può i se ga spostà in Institute Street e inte el 1962, co xe nasesta ła tersoxenita Pam, al numaro 68 de South Street in una viłeta a do piani in afito;[19] par calche tenpo i xe stà ospitai dai noni materni, i Zirilli.[12] El raporto de Bruce col pare jera conflituałe, contradistinto da łonghi periodi de siłenzio interasi a béghe rùspie , el che xe andà a detrimento de l'armonia famejar.[20] Inte el 1969 Doug Springsteen xe emigrà infin in Całifornia co ła fameja par sercar łaor, ma el fio maxor – ormai grando – el xe restà a vivar inte ła caxa dei xenitori finmente che no'l xe stà sfratà.[21]

Bruce ga frecuentà ła scòła prima a l'istituto de ła so parochia, ła St. Rose of Lima, intrà el 1955 e el 1963, par trasferirse drìoman a ła Freehold High School indove ch'el s'a diplomà inte el 1967.[22][23] L'aprocio del toxo co ła scòła catołega no l'è stà fàçiłe: poco propenso ad adeguarse a ła rigida disiplina inponesta de łe mùneghe, el ga vivesto chel periodo co sofarensa rivando a ixołarse dai so coetanei.[18]

El primo incontro de Springsteen co ła muxica xe avegnesto a l'età de sete ani, el 6 de setenbre 1956, col gaveva asistìo a ła prima çełebre exibision de Elvis Presley all'Ed Sullivan Show, una de łe trasmision tełevixive pì popołari de l'epoca.[23] Ancora putèło, Springsteen ga deçidesto che el sarìa vołesto deventar come Elvis e a Nadałe l'a otegnesto in dono na chitara xogatoło de plastega.[24] Do ani pì tardi so mare ga tolto in afito par Bruce un strumento vero, drìo ła promesa che el toxo gavarìa ciapà łesion; a chel età parò łe so man xera masa picenine e Springsteen ga perdesto interese presto de ła chitara par dedicarse al baseball e ad altre atività.[25] Inte el 1963 el ga conprà na chitara acustica usaxa par ła cifra de 18 dołari, vadagnai grasi a picołi łaoreti inte el cuartier, e el ga scominsià a cipar łesion da un so cuxin che ghe ga insegnà i primi rudimenti.[19][26] El xovanisimo Sringsteen a scumisià cusì a pasar un mucio de tenpo serà in caxa par sercar de mejorar ła so tècnega. Colpìa da l'inpegno de so fiòło, inte el Nadałe del 1964 so mare ghe ga regałà na chitara ełetrica Kent e un anplificador: ła strumentasion xera costà 60 dołari che so mare se gaveva fata inprestar e che ła ga restituìo co regołari rate mensiłi. Ła chitara, a cui Springsteen ga dedicà drìoman ła canson The Wish, ga verxesto novi orixonti muxicałi al toxo che el ga tacà interaxir maxormente col mondo esterno.[19][27]

Da adołesente Springsteen xe stà influensà da mùxega trasmetesta de łe stasion radiofoneghe de New York e Filadelfia,[28] restando tanto colpìo dal rock e in partegołar dai esponenti de ła British invasion, cuałi i Animals, i Beatles, i Rolling Stones e i Who.[12][19][27][29] Inaxonta, inte el 1961 el ga asistìo a na exibision de Chubby Checker ad Atlantic City. El primo brano rock che Springsteen ga inparà a sonar co ła so nova chitara xe stà Twist and Shout dei Isley Brothers: ła canson xe stà sonada dal cantaudor par tuta ła so carièra come «bis» in cao dei so concerti.[28]

I primi grupi[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Steel Mill.


L'ingreso del Cafe Wha? inte el Greenwich Village a New York

Inte el 1965 el cuindexene Bruce Springsteen xera stà ameso come chitarista ritmico inte i The Rougues, un grupo de toxi de Freehold co i cuałi el ga exordìo durante na festa da bało par adołesenti.Drìoman el xe entrà far parte dei The Castiles, un altro grupo de xovanisimi co a cao el so conpagno de scòła George Theiss, el cui repertorio xera baxà sol stiłe muxcegałe dei grupi inglexi che i jera drìo scumisiar afermarse anca inte i Stati Unii. I toxi ga catà un juto inte el trentadoene Gordon "Tex" Vinyard, che łi ga risevesti inte ła so caxa e el se ga proponesto cofà so mentore riusindo a procuar al novo grupo calche ingaxo inte łe feste studentesche. I Castiles par xonta i gaveva ciapà parte ad alcune conpetision intrà grupi amatoriałi: l'è sta durante una de ste ùlteme che Springsteen ga incontrà Steven Van Zandt, un chitrrista poco pì xovane de eło che drìoman xe devegnesto uno dei so prinsipałi cołaboradori uno dei so mejo amighi.

El baterista Bart Haynes, finìa ła scòła, se ga rołà inte i Marines e inte el 1967 el xe restà copà in conbatimento in Vietnam: sto epixodio ga segnà ła vita del xovane Springsteen e de cua xe scaturìo el so interese par ła vita dei reduxi, ai cuałi, drìoman, el ga dedegà tanto inpegno anca soto el profiło conòmego. Inpetìo par ła vixita de łeva, Springsteen xe stà scartà evitando cusì el rołamento. Inte l'istà del 1968 i Castiles se ga desfà sìben i fuse riusìi a conseguir inte el fratenpo na discreta notorietà: l'ano presedente el grupo gaveva tegnùo alcuni spetacołi al Cafe Wha? de New York e el gavea rejistrà do brani, That's What You Get e Baby I (entranbi a firma Springsteen-Theiss), par un 45 xiri che anpò no xe stà mai publegà. Springsteen intanto ga intraprendesto i studi univarsitari a l'Ocean County Community College, restando iscrito par sirca un ano e mexo. Co to do toxi conosùi al campus el ga formà i Earth, un power trio sol modeło dei Cream e dei Experience de Jimi Hendrix.[30][31]

So i scominsi del 1969 Springsteen ga tacà frecuentar Asbury Park, łocałità de viłegiatura del Jersey Shore conosùa par ła so vita noturna: uno dei łocałi pì famoxi de ła sità jera l'Upstage Club che, dopo l'orario de seràda, restava a dispoxision dei muxicisti par inprovixasion e jam session. Springsteen, che gaveva abandonà ła chitara Kent par na Gibson Les Paul, ga strenxesto presto amicisia co do frecuendatori abituałi del łocałe, el baterista Vini Lopez e l'organista Danny Federici, fondando insenbre a łori un grupo che ga ciapà el nome de Child.[32] El grupo, che poco dopo ga canbià nome in Steel Mill («asiałaria»), ga fato creser in prèsa ła propia popołarità grasie al contributo de Carl "Tinker" West, un costrutore de tòłe da surf che xe devegensto el so manager. Inte el 1970 i Steel Mill, de cui Springsteen jera el frontman e el prinçipałe conpoxidor, sonava in Całifornia al Matrix de Berkeley, un łocałe hippie de propietà de Marty Balin, el cantante dei Jefferson Airplane;[33][34] l'inprexario Bill Graham ghe ga oferto a łori anca un contrato discografego, ma Springsteen e soci ga refudà. El grupo, che inte el fratenpo gaveva xontà a l'organego Steven Van Zandt al baso e po'l cantante Robbin Thompson, xe restà in atività fino al 1971 co Springsteen ga desfà el sodałisio.[35][36]

El muxicista xera intensionà a formar un novo grupo, na formasion slargà che ła sorpasase el rock chitaristego dei Steel Mill in favor de un repertorio inçentrà so łe so conpoxision e so un xenere pì visin a Van Morrison, cantaudor irlandexe del cuałe el apresava el stiłe conotà da na sintexi de rock, blues, jazz e gospel.[37] Fratanto Springsteen e soci continuava a sonar inte i łocałi del Jersey Shore e inte el marso del 1971 i ga verxesto un concerto par ła Allman Brothers Band.[38] In cuełi mexi ga ciapà forma un cołetivo numaroxo conosùo cofà Dr. Zoom and the Sonic Boom, che ga segnà el pasagio da l'heavy metal dei Steel Mill a łe sonorità che ga rendùo çełebre Springsteen drìoman;[39] inte l'isteso periodo el xovane se ga exibìo anca in altri grupi de Asbury Park che ga avùo vita breve: tra cueste se anovera ła Sundance Blues Band, guidà da Van Zandt co Southside Johnny a l'armònega, Garry Tallent al baso, Vini Lopez a ła bateria e Joe Hagstrom a ła chitara, presto sostituìo dal medexemo Springsteen.[40][41]

El łongomar de Asbury Park

Co i Sonic Boom come nucleo inisiałe, el muxicista xe riusìo a forma un grupo pì grando, componùo da dièxe ełementi conpagnai da na sesion de fiati e da un coro femenìn, co "Tinker" West come manager. Ła formsion, prima pìtosto eteroxenea, drìoman ła se ga stabiłixà intorno a un cuinteto conprendente el cao (leader), Tallent, Van Zandt, Lopez e el tastierista David Sancious.[40][41] El novo grupo ga exordìo el 10 de łujo 1971 col nome de Bruce Springsteen Band e'l xe restà, intrà alterne vicende, fin a l'apriłe sucesivo sensa parò egualiàr i rexultadi dei Steel Mill.[42]

El muxicista intanto el xera drìo mejorar łe so capaçità conpoxidive e el gaveva scominsià a exibirse regołarmente anca da so pòsta, conpagnà de norma da ła so chitara acùstega. De conseguensa el ga tacà reservar maxor atension ai testi, che se ga faxesti progresivamente pì łonghi e artegołai, popołai da personaxi senpre desconpagni e pitoreschi che xe devetani na caraterìstega partegołar de ła so proposta artistega.[43] Intrà l'atività poco remunerativa col grupo e cueła cofà cantaudor in ciàve acùstega, che ghe ga ofrìo ła posibiłità de otegner calche ingagio in te'l łocal del Greenwich Village de New York, Springsteen ga sernìo infin par sta ùltema.[44]

L'ezordio discografego[canbia | canbia el còdaxe]

Inte el novenbre del 1971 "Tinker" West ga organizà un incontro co Mike Appel e Jim Cretecos, do parolieri che vołeva espander i so afari inte el setor discografego. L'audision xe stà curta e dełudente, ma Springsteen ga domandà ad Appel na segonda oportunità. El novo provin ga avùo łogo inte el febràro del 1972 e sta volta el muxicista, che inte el fratenpo el gaveva conponesto un gran nùmaro de nove canson, ga susità l'aprovasion dei do inprexari, i cuałi ghe ga faxùo firmar un contrato e i ga fondà ła Laurel Canyon, na socetà dedicada par intièro a ła promosion de ła so carièra.

Inte ła primavera sucesiva Appel ga sercà de tor contati co Clive Davis, el prezidente de ła Columbia Records. Stante che staltro no'l jera disponibiłe, el ga ciamà John Hammond, considarà el pì àbiłe talent scout de l'industria discogràfega, cołù che gaveva descoerzesto Bob Dylan e in presedensa el gavveva ingajà artisti cofà Billie Holiday, Count Basie, Pete Seeger e ancor prima Bessie Smith e Benny Goodman. L'insistensa de Appel xe stà tałe che infin el xe riusìo a otegner un apontamento col produtor inte i primi dì del majo 1972: l'audision de Springsteen, el cuało se ga ezibio conpangà solchè da ła so chitara acùstega, ga convinsùo Hammond che ga fazesto rejistrar al muzicista alcune demo. Davis, dopo aver scoltà i nastri, el ga desidesto de métar soto contratto el zovane cantaudor, ma in realtà l'acordo el xe stà siglà co ła Laurel Canyon, daspuò che Springsteen el gaveva consedesto a ła sosietà de Appel i deriti so łe so canson e'l controło scuazi conpleto de ła so carièra.[45][46]

Na insegna so ła spiaja de Asbury Park che reciama ła coertina del primo album de Bruce Springsteen

Sostegnùo dai vertisi de ła Columbia, che i credeva de dover slansar ła carièra de na sòrta de «novo Dylan», el muzicista el se ga parecià a ła rejistrasion del so primo album e par l'ocazion el ga ciamà a racolta i conponenti de ła Bruce Springsteen Band.[47] Ła desizion de łaorar col so grupo ła jera par l'artista un fato naturałe che anpò el ga ciapà de sorpreza Appel e i esponenti de ła Columbia: el manager se spetava infati de produzer un disco in stiłe folk, domenà da ła chitara e da ła voze irochìa e patìa de Springsteen; al steso modo i discogràfeghi intendeva afiancar al muzicista na mànega de rodai turnisti par reałizar un album acustego sol modèło vinsente dei cantaudori a chel tenpo in voga, come James Taylor o l'isteso Bob Dylan. Anca grasie al puzo de Davis e contro el parér de Hammond, Springsteen xe stà autorizà a inpiegar el so grupo;[48] el soło Steve Van Zandt xera stà escludesto e el ga partesipà esclusivamente a łe prime faze de łe rejistrasion.[46]

El disco xe stà conpletà in poche sentae ai 914 Sound Studios a Blauvelt inte'l Stato de New York, studi de rejistrasion conòmeghi sernìi postatamente par contegnir al minemo łe speze.[49] El grupo ga insidesto na dezèna de canson conpreze alcune intrà cuełe che Springsteen gaveva sonà inte i so provini acusteghi, cofà It's Hard to Be a Saint in the City e For You. Davis se ga dichiarà insodisfà del rezultado, in cuanto a so dir nisuna canson gaveva el potensiałe comersiałe par afermarse cofà un sìngoło de suceso: Springsteen ałora ga conponesto rapidamente do novi brani, Blinded by the Light e Spirit in the Night, che zera stà rejistrà dopo che'l grupo jera stà conzedà. El cantante ga dovesto cuindi sonar tuti i strumenti reciamando Lopez soło par łe parte de bateria; par sti do brani el ga vołesto parò ła prezensa de Clarence Clemons, un sasofonista che'l gaveva conosùo l'ano presdente.[46]

L'album xe stà publegà inte'l zenaro 1973 co'l titoło de Greetings from Asbury Park, N.J., un omajo a ła çità indove el cantante sentiva de avere łe so raìrze.[46][50] Malgrado parte de ła critica gavese acoliesto l'ópara co favor, i riscontri de vendita xe stà netamente inferiori a łe aspetative, co sirca 25 000 copie vendue inte i primi mezi.[51] I scarsi rezultadi del disco jera dependesti da l'ecuivoco inisiałe segondo cui Springsteen jera stà prezentà come un novo artista folk: l'album invese apariva masa grezo movimentà respeto ai canoni del soft rock de matrise cantautorałe e al contenpo no'l riusiva a esprimar conpiutamente ła vena rock del muzicista.[52][53] A dispeto de l'insuceso discogràfego, Springsteen gera drio inisiar a farse conoser grasie a łe so ezibision dal vivo, vera fonte de sostentamento par el grupo.[54]

El chiosco de ła stròłega Madame Marie so'l łongomar de Asbury Park, mensonada inte ła canson 4th of July, Asbury Park (Sandy)[55]

El segondo łaoro del cantante, The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle, xe stà destribuio inte'l novenbre del steso ano.[51] Pur risevendo resension asè pozitive, el disco ga conseguìo na popołarità modesta anca parché ła caza discogràfega, che fratanto ła gaveva slontanà Davis, no ła ga investìo tante resorse inte ła so promosion.[56] Łe cansoni de l'album ga contribuìo tutavia a slargar el repertorio del grupo che sevitava a véder crésar el propio pùblego: i brani pì enerzeghi, cofà E Street Shuffe e Rosalita, xe devegnesti presto tanto aclamai inte i concerti.[51][57] Par el so segondo disco Springsteen ga conponesto e rejistrà un gran nùmaro de canson che drioamn xe restae fora da ła scałeta finałe, na pràtega che drioman ła xe devegnesta pitosto comun: tra cueste se anovara The Fever, brano zontà drento in un raro 45 ziri promosionałe e che xe stà po' insidesto da Southside Johnny inte'l 1976, primo dei tanti brani de suceso "donai" da Springsteen ad altri artisti.[51]

I primi sucesi[canbia | canbia el còdaxe]

Inte'l zenaro del 1974 el grupo se ga metesto a l'ópara so łe prime canson de un novo àlbun. A febraro Vini Lopez ze stà łiçensià par na barufa co Steve Appel, so fradeło de Mike, e'l xe stà sostituìo da Ernest Carter, un baterista amigo de David Sancious.[58] Poco dopo sti ùltmei ga łasà el grupo, che inte'l fratenpo el tacava farse ciamar E Street Band, e xe stà rinpiasai dal baterista Max Weinberg e dal pianista Roy Bittan, ingagiai mediante na insersion publegà so on jornałe.[59]

Par Springsteen ła tersa prova discografega se prospetava desiziva: un ulterior insuceso gavarìa infati ris-cià de conprometer definitivamente ła so carièra.[60] El łaoro prosedeva a riłento e co rezultadi frustranti: el grupo xe riusìo a portar a fenimento un ùgnoło brano, Born to Run, che po' gavarà dà el tìtoło a l'album. Pì volte l'artista xe stà so'l bruxo de anułar tuto e'l ga proponesto de rejistrar tute łe canson dal vivo in studio o in concerto, dal momento che l'atività live se jera dimostrà ła dimension pì conzeniałe al grupo.[61][62]

Uno dei veneti pì signifigadivi inte ła carièra del muzicante l'è avegnesto el 9 de majo 1974: a Cambridge, inte'l Massachusetts, durante un concerto de Bonnie Raitt cui Springsteen e'l so grupo fazeva da grupo spała, el pùblego ga decretà un caovolzimento dei ròłi, reciamando so'l palco l'artista del New Jersey in fenimento del spetacoło e chiedendoghe de ezibirse da novo.[63] Alcuni zorni drìoman Jon Landau, critico muzegałe de Rolling Stone, ga scrivesto so'l setemanałe The Real Paper de Boston:[64]

Zioba pasà, al teatro de Harvard Square, A go vedesto łanpizar davanti ai òci i me trascorsi rock 'n' roll. E go vedesto calcos'altro: A go vedesto el futuro del rock and roll e el so nome ze Bruce Springsteen. In una sera in cui gavea bezonjo de sentirme zovane, łu el me fa fazesto sentir come se scoltase mùzega par ła primisima volta., op. cit., Jon Landau, The Real Paper, 22 de majo 1974.

L'artìgoło de Landau, sìben publegà so na rivista łocałe, ga colpìo ła critica e i discografeghi, contribuindo inazonta a resołevar łe vendite de The Wild, the Innocent and the E Street Shuffle, che inte l'agosto del 1974 se ga aprosimà a łe 100 000 copie.[65] Dopo aver scrivesto una de łe fraze pì çełebri de ła istòria del rock,[63] el zornałista ze devenjesto amigo de Springsteen e so pì fidà cołaborador, prima cofà produtor discogràfego e drìoman – a partir dal 1978 – cofà manager. El parècio del novo album ga riprendesto donca soto ła guida de Landau, che ga poràt un metodo de łaoro pì profesionałe:[62] el grupo se ga trasferìo inte i studi Record Plant de New York indove tute łe canson zera stae rejistrae da cao.[66] Inte'l conpleso ła łaorasion del disco jera durà sìrca 18 mezi e Born to Run ze venjùo fora infin inte l'agosto 1975.[61][62]

Springsteen co ła chitara che conparise so ła coertina de Born to Run e di altri so dischi[67]

Ła publegasion ła ze stà presedùa da na inponente canpagna promosionałe, bazà so'l bomò «el futuro del rock and roll». Springsteen ga tegnùo a New York dièze spetàcołi da «tuto ezaurìo» che ga susità l'intarese dei mezi de comunicasion de masa, a tal ponto che Born to Run – ancor prima de ła so usida – ze devegnùo uno dei àlbun pì spetai de l'ano e ła canson omonema ze stà una de łe pì trasmeteste da łe radio.[61][65][68][69]

L'atension consentrà so Springsteen ze stà granda asè: el 27 de otobre Time e Newsweek, i do setemanałi statunitensi pì difuzi, ghe ga dedicà in contenporanea łe respetive covertine al novo protagonista del panorama muzicałe, ma i do artìgołi i prezentava un aprocio diametralmente oposto.[70][71] So ła covertina de Time canpegiava ła fraze «Rock's New Sensation» («ła rivełasion del rock») e l'artìgoło zera pìtosto favorevołe a Springsteen sìben l'autor Jay Crocks stigmatizase l'enfazi ecesiva che ghe zera stà dedicà.[72] Ła covertina del rivałe Newsweek recava invese un titoło pì critico, «Making of a Rock Star» («ła costrusion de na steła del rock»): ła canson scrivesta da Maureen Orth se consentrava so łe tècneghe co łe cuałe l'industria discogràfega ła plasmava i propi eroi;[73] a so dir el muzicante jera ła creasion de un gropo de manipoładori intensionà a inponer a un prodoto privo de contengnui.[71] Tanto se gaveva discutesto a l'època so ła fegura de Springsteen e, a fronte de tanti osarvadori entuziasti, ghe ze stà chi che ga parlà spacatametne de montadura.[74]

Inte'l fratenpo l'àlbun el ga razonzesto in poche setemane ła tersa pozision inte ła clasifega de Billboard.[75][76] Łe canson del disco ze devegneste momenti irinunsiabiłi de ła tournée che se ga protrazesto insin a ła fin de l'ano; in ùtuno el grupo, che gaveva ciapà ła so configurasion pì stabiłe grasie a l'insarmetno de Steve Van Zandt come chitarista ritmico, zera partìo par un curto tour europeo co do concerti a l'Hammersmith Odeon de Łondra e do spetàcołi a Stocolma e Amsterdam.[77]

Intanto i contrati cuicuenałi stipułài da Springsteen co Mike Appel se avisinava a ła scadensa: i do se acingeva cuindi a tratar l'eventuałe rinovo. Xe stà in sta sircostansa che'l cantante se ga rendesto conto del fato che Appel ezersistava un contròło scuazi totałe so ła so atività artìstega; se xe rivà presto a na rotura e Springsteen ga intentà na cauza inte i confronti de l'inpresario, el cuało el ga reazìo a so vòlta co na contrositasion.[78] El contensiozo, che ga coinvolzesto anca ła Columbia, se ga strasinà par un ano e in chel pariodo l'atività discogràfega se ga blocà conpletamente.[79][80] Inte ła verta (primavera) del 1977 se xe rivà infin a una acordo strazudisiałe che łibarava el cantaudor da ogni vincoło; Appel gavarìa contestualmente risvùo 800 000 dołari e ła metà dei deriti de łe canson publegae par ła Laurel Canyon.[81]

Infrà el 1976 e el 1977, sendo intaroto el łaor in studio, Springsteen ga svolzesto co suceso na granda atività dal vivo: el muzicante se ga convinsesto anca a sonar in anbienti pì grandi de łe sałe da concerto indove el se ezibiva pardesołito e'l ga asetà de tegner concerti inte łe grande arene sportive che'l gaveva senpre rifiutà, inisiando a Phoenix in setenbre e sevitando drìoman in otobre al Spectrum de Filadelfia, ła sità indove el gaveva major seguito.[78][82] Tutavia, a cauza de ła desputa łegałe in corso, el danaro fadigava ad rivar inte łe scarsèłe dei muzicanti: partanto serti menbri de ła E Street Band se ga metesto a ła riserca de ingagi co altri artisti. Roy Bittan e Max Weinberg, ad ezénpio, ga ciapà parte a l'insizion de Bat Out of Hell de Meat Loaf, un disco che ga otegnesto granda popołarità.[78][82]

Pochi zorni daspò ła stipuła de l'acordo, Springsteen ze entà in studio co Jon Landau e ła E Street Band par dar inisio a ła łaorasion del so cuarto àlbun.[83] In presedensa el cantante gaveva tołesto in afito na fatoria a a Holmdel, inte ła canpagna del New Jersey, dove par tuta ła durada de ła cauza el gaveva continuà in semiclandestinità a provar e a insider nove canson.[78]

Co ga scominsià łe rezistrasion ofisiałe del novo disco, inte i primi zorni de zugno del 1977, Springsteen gaveva donca za conponesta, provà o soło che abosà diezene de brani.[84]El so aprocio conpozidivo, infati, el jera radegalmente mudà: da ła brancà de canson scriveste par Born to Run, so łe cuałe el gaveva łaorà a łongo in studio, Springsteen jera pasà a conponer de geto sbosi che po' el cuzìva e riełaborava sensa sosta; framenti de mùzega e de testo pasava continuamente da na canson a l'altra fin al razonzimento del rezultado finałe, costituìo da brani dotà de na strutura pì senplise, co aranzamenti manco partegołai respeto ai dischi presedenti.[85] Inte'l conpleso łe canson rejistrae in forma pì o manco conpleta zera stà na setemana: soło dieze de st'altri zera stà po'presernìi par conponer ła scałetta finałe de l'àlbun, che paraltro ła ze stà canbià diverse volte in corso d'òpara.[86] Al contenpo non ga reduzesto ła cura par i detaji e 'l contributo de Jon Landau ze stà desizivo par jutar Springsteen a inarzerar ła so ezuberansa.[85]

Bruce Springsteen in concerto a Drammen inte'l 1981

Ła faze de post-produsion ga rezultà critica, dao che i tècneghi del son Jimmy Iovine e Toby Scott no i riusiva a efetuar el misajo segondo i dezideri del cantaudor. Landau ałora ga dimandà juto a Chuck Plotkin, un produtor de Los Angeles, che ga desidesto de aumentar el vołume del baso ełètrego e de ła grancasa, confarìndo al disco el son desideso e scuro che ne raprezenta una de łe caratarìsteghe prensipałe.[85] L'àlbun, intitołà Darkness on the Edge of Town, ze stà publegà inte'l zugno del 1978 e ga razonzesto ła cuinta pozision de ła clasifega de Billboard.[87][88]

Ła tournée promosionałe del disco, considarada una de łe pì inportanti inte ła storia del rock, ga ciapà invio uncora prima de ła publegasion de l'òpara e ła se ga concludesto el 1º de zenaro 1979 dopo 115 ezibision.[89][90][91] Ła scałeta ła ze stà rendesta pì robusta anca da l'inesto de łe numaroze canson cavàe da l'àlbun, che ze devegneste parte integrante del repertorio de Springsteen insenbre a diezene de cover e clàseghi del rock and roll: i concerti donca i se ga diłatà in mezura considerevołe fin a sfiorar speso łe tre ore, al ponto che'l spetàcoło ze stà spartìo in do parte co l'insarimento de un curto intarvało.[87][89]

Inte'l setenbre del 1979 l'artista ga ciapà parte a do de łe cuatro ezibision organizàe al Madison Square Garden de New York dal cołetivo MUSE (Musicians United for Safe Energy, «muzicisti unìi par l'enerzìa segura»). L'evento, ideà dopo l'insidente de Three Mile Island avegnesto el 28 de marso de'l steso ano, intendeva sensibiłizar l'opinion pùblega so i parìgołi de l'enerzìa nucleare.[92] I spetàcołi zera stà documentà da un film e da un triplo LP che raprezenta ła prima aparision de Bruce Springsteen e de ła E Street Band in un àlbun dal vivo.[93][94]

El disco seguente del cantaudor, The River, l'è stà publegà inte l'otobre del 1980 dopo na łonga łaorasion che gaveva avesto inisio inte'l majo del 1979.[95][96] Al prensìpio el projeto l'era bazà so i brani estromesi dal łaor presedente, co'l vełose peso rock The Ties That Bind che gavarìa dovesto dar el tìtoło a l'òpra; condemanco Springsteen sevitava a conponer nove canson e el gaveva convinsesto ła caza discogràfega a darghe a łe stanpe un àlbun dopio.[92] El brano sernìo come nova title track el zera stà prezentà in anteprima durante i concerti del MUSE e el gera dedicà a ła soreła Ginny, restada gravia a 17 ani come ła protagonista della canzone.[97] Dal ponto de vista stiłìstego, el disco sèitava el parcorso intraprendesto inte i àlbun presedenti, distinguendose tutavia da Darkness on the Edge of Town par ła prezensa de incalsanti brani rockabilly intersai a brani de saor country.[98]

The River ze stà el primo LP de Springsteen a razonzer ła sìma de ła clasìfega statunitense;[99][100] Hungry Heart, definìo da John Lennon «el mejosìngoło de rock 'n' roll dai tenpi dei Beatles»,[101] fu inoltre il primo 45 ziri del cantaudor a entrar inte ła top ten.[102] El 3 de otobre 1980 el ga inisià n'altra tournée che ga durà deboto un ano par un totałe de 140 concerti; tra l'apriłe e el zugno del 1981 el muzicista el se ga ezibìo anca a l'èstaro, inte'l só primo vero tour europeo. Nonostante ła prezensa dei novi brani, el cantante andava vanti a inserir in scałeta numaroze cover de canson de łu amàe, cofà par ezenpio serti brani dei Creedence Clearwater Revival e el clàsego del folk This Land Is Your Land de Woody Guthrie.[103]

L'apise de ła popołarità[canbia | canbia el còdaxe]

Un rezistrador a casete Tascam Portastudio 244, sucesivo ma sìmiłe asé al modeło 144 co'l cuało Springsteen el ga rezistrà łe trase de Nebraska

Termenada ła tournée de The River, Springsteen el ga insidesto da soło – servìndose de un rezistrador semiprofesionałe a cuatro piste Tascam – alcuni provini in varsion acùstega, conpanjà escluzivamente da ła chitara e da l'armònega a boca.[104] Dopo alcuni infrutuozi tentadivi de rezistrar łe nove canson co'l grupo, łe trase acùsteghe łe zera stà publegàe scuazi sensa ritochi co'l tìtoło de Nebraska: el disco, distribuìo inte'l setenbre del 1982, el ga maravejà ła crìtica e el pùblego anca par el ton fosco, a trati dołente, de łe só canson.[105]

Ła canson Born in the U.S.A., conposto par un film de Paul Schrader mai reałizà ed estrmeso anca da Nebraska, ze stà el ponto de partensa de l'àlbun sucesivo, el sètemo de ła produsion de Springsteen.[106] Ła łaorasion del disco, inisiada za inte'l zenaro 1982, ła se ga dezvolzesta in modo framentario: inte i stesi mezi Van Zandt el ga reałizà el só primo àlbun da sołista co'l pseudòmeno de Little Steven, łasando el grupo poco dopo; anca Clemons el ga rezistrà un disco in propio inte'l fratenpo tuta ła E Street Band ła ze stà coinvolzesta inte'l rełanso de ła cariera de Gary U.S. Bonds, un artista rock and roll amirà da Springsteen.[107][108] Intanto anca in 'sta sircostansa łe canson insideste – oltra sesanta – ła gavarìa podesto inpinir pì de un disco, tanto ze che a ła fin del 1983 no zera gnancora stabiłìa ła scałeta definitiva de l'àlbun. A ze stà ałora che'l muzegante el ga scrivesto Dancing in the Dark: domenà dai sintetizadori de Roy Bittan, una de łe novità de l'intiero disco, el brano el prezentava un aprocio pì comersiałe respeto ai łaori presedenti de Springsteen e A ze devegnesto uno dei pesi pì aclamài, grasia anca a un videoclip direto da Brian De Palma che'l ze stà trazmeso masisamente da tełevizion spesiałizàe.[109]

L'àlbun, intitołà Born in the U.S.A., el ze stà publegà inte'l zugno de'l 1984 e el ga susità un anpio favor popołar, vendendo 30 miłion de copie inte'l mondo de cui 15 inte i sołi Stadi Unìi: el disco el ga cresesto notevolmente ła fama de'l cantaudor e el ghe ga parmetesto de afermarse cofà uno dei pì inportanti esponenti de'l panorama muzegałe mainstream dei ani otanta.[110][111][112] Ła covertina de'l disco, che ła reporta na someja de'l muzegante ciapà de schena co'l sfondo de ła bandiera a stełe e strise, ła ze anoverada fra łe icone pì distintive de cuełi ani. Seben Born in the U.S.A., cofà el presedente Nebraska, el sia na esplorasion de'l łado scuro del «sogno merican», parte de'l pùblego ło ga percepì cofà un vigorozo ino patriòtego.[111] In tałe contesto el presidente dei Stadi Unìi, el republegan Ronald Reagan, el ga provà de coinvolzer Springsteen inte ła propaganda połìtega par ła só riełesion, ma el cantante el ga reazìo co duresa respenzendo anca łe presure che ghe provegniva da parte democràtega.[109]

Ła trasa che ghe da el titoło a l'àlbun, in partegołar, ła se conota come na amara reflesion so'l destin dei veterani de ła guera de'l Vietnam; tutavia el ritorneło reciabiłe, el titoło e ła covertina de'l disco ga induzesto tanti a łèzarla cofà na canson gingoista ansiché cofà na esplisita denunsia, malgrado el testo pitosto ciaro in tal senso.[113] Ani drio, par contrastar l'intarpretasion sparpagnada e fałada che ła zera stà da al brano, Springsteen el ze tornà a sonarlo int'una varsion acùstega de'l tuto sìmiłe a come el brano el zera stà al prensìpio concepìo ai tenpi dei provini de Nebraska.[114]

El sucesivo tour mondiałe co ła E Street Band, inte ła cuała A zera entrà inte'l fratenpo ła corista Patti Scialfa e el chitarista Nils Lofgren in sostitusion de Steven Van Zandt, el ga otegnesto dapartuto un gran suceso;[115] in alcuni cazi, cofà in Japon e in Austrałia, A se ga razonzesto łivełi de fanatismo che i zera stà reservài soło ai Beatles inte i ani sesanta.[109][116] Inte'l 1985, insenbre a nantri conponenti muzeganti, el cantaudor l'à ciapà parte al projeto Artists United Against Apartheid e a l'inisiadiva USA for Africa, dazendo el propio aporto a ła rezistrasion de'l singoło benefico We Are the World.[117][118] Inte'l majo de l'isteso ano, durante na pauza de ła tournée, el ga spozà de scondon l'atora e modeła Julianne Phillips, conosùa pochi mezi prima.[111]

Springsteen durante el concerto de'l 19 de łujo 1988 a Berlino Est

Inte'l novenbre de'l 1986 A ze stà distribuìo Live/1975-85, el primo àlbun da'l vivo de'l cantante, un cofaneto costituìo da sincue dischi in viniłe – disponibiłe anca in tre CD – che'l documenta dieze ani de concerti co ła E Street Band, par ła prima volta mensonada espresamente so ła covertina de na publegasion discogràfega de l'artista statunitense.[111] L'òpara ła ga ezordìo in prima pozision inte ła clasifega Billboard 200, contribuìndo a far crésar ultariormente ła reputasion de Springsteen come «performer» e ła só vizibiłità inte i mezi de comunegasion de masa.[111]

Notasion[canbia | canbia el còdaxe]

  1. William Ruhlmann, Bruce Springsteen – Artist BiographyAllMusic. entrada l'11 novembre 2015 (archivià il 31 novembre 2014).
  2. Maurizio Iorio, Quarant'anni fa esce "Born to Run" e comincia l'epopea musicale di Bruce SpringsteenRainews, 25 agosto 2015. entrada il 19 febbraio 2016 (archivià il 19 febbraio 2016).
  3. Cristian Degano, Bruce Springsteen – Il menestrello dell'AltramericaOndarock. entrada l'11 novembre 2015 (archivià dal URL orizenałe il 31 ottobre 2014).
  4. (EN) Bruce Springsteen – The Risingmusicbox-online.com. entrada l'11 novembre 2015 (archivià dal URL orizenałe l'11 aprile 2018).
  5. (EN) Rachel Sklar, The Boss Picks A Boss: Bruce Springsteen Endorses Obama, HuffPost, 16 aprile 2008. entrada l'11 novembre 2015 (archivià l'11 aprile 2018).
  6. (EN) Gold & Platinum – Top Selling ArtistsRIAA.com, Recording Industry Association of America. entrada il 13 gennaio 2016 (archivià il 13 gennaio 2016).
  7. (EN) Top Selling Music Artists of All TimeStatistic Brain Research Institute. entrada il 13 gennaio 2016 (archivià dal URL orizenałe il 13 gennaio 2016).
  8. Labianca, 2002, op. cit., p. 172.
  9. (EN) Bruce Springsteen, The Kennedy Center, 9 settembre 2009. entrada l'11 novembre 2015 (archivià l'11 novembre 2015).
  10. (EN) President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of FreedomThe White House. entrada il 22 novembre 2016 (archivià il 22 novembre 2016).
  11. (EN) Chris Epting, The Birthplace Book, Stackpole Books, 2009, p. 49, ISBN 978-0-8117-4018-0. entrada l'11 novembre 2015.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Kirkpatrick, op. cit., pp. 23-24.
  13. 13,0 13,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 21-22.
  14. Samuele F.S. Pardini, Bruce Zirilli: the italian sides of Bruce Springsteen. in Womack, op. cit., p. 97.
  15. El nome de ła fameja materna de Springsteen el xe indicà a volte come «Zirilli» e altre come «Zerilli». El nome famejar jera in efeti Zerilli, ma el canbio de vocałe l'è stà probabilmente fruto de na trascrision sbalià dovùa a ła deformasion de pronunsia tra ła łengua itałiana e cheła inglexa, come de frecuente xe avegnesto par i imigrai itałiani registrai a Ellis Island. El steso Springsteen l'a confermà in pì ocaxion de aver orixeni itałiane (v. Valerio Bruner, Come Bruce Springsteen ze diventato "Paisà": intervista all'Associazione Culturale Pink Cadillac Music, in Il Levante, 4 maggio 2013. entrada l'11 novembre 2015 (archivià dal URL orizenałe il 13 maggio 2013).).
  16. Colombati, op. cit., p. 532.
  17. Colombati, op. cit., p. 474.
  18. 18,0 18,1 Carlin, op. cit., cap. 1.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 Colombati, op. cit., p. 608.
  20. Carlin, op. cit., cap. 3.
  21. Marsh, 2004, op. cit., p. 49.
  22. Kirkpatrick, op. cit., p. 25.
  23. 23,0 23,1 Labianca, 2002, op. cit., p. 11.
  24. Masur, op. cit., p. 17.
  25. Colombati, op. cit., p. 607.
  26. Labianca, 2002, op. cit., pp. 8-9.
  27. 27,0 27,1 Masur, op. cit., p. 23.
  28. 28,0 28,1 Carlin, op. cit., cap. 2.
  29. Marsh, 2004, op. cit., p.23.
  30. Marsh, 2004, op. cit., p. 41.
  31. Carlin, op. cit., cap. 4.
  32. Marsh, 2004, op. cit., pp. 41-44.
  33. Carlin, op. cit., cap. 5.
  34. (EN) Joel Selvin, PHIL ELWOOD: 1926-2006 / Beloved Bay Area jazz and blues critic, in San Francisco Chronicle, Hearst Communications Inc., 11 gennaio 2006. entrada il 12 febbraio 2016 (archivià dal URL orizenałe il 16 maggio 2013).
  35. Marsh, 2004, op. cit., pp. 46-47.
  36. Wien, op. cit., pp. 41-43.
  37. Carlin, op. cit., cap. 6.
  38. Colombati, op. cit., p. 615.
  39. Wien, op. cit., pp. 62-64.
  40. 40,0 40,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 48-49.
  41. 41,0 41,1 Colombati, op. cit., p. 616.
  42. Colombati, op. cit., p. 657.
  43. Colombati, op. cit., p. 479.
  44. Carlin, op. cit., cap. 7.
  45. Marsh, 2004, op. cit., pp. 51-55.
  46. 46,0 46,1 46,2 46,3 Carlin, op. cit., cap. 8.
  47. Marsh, 2004, op. cit., p. 56.
  48. Marsh, 2004, op. cit., pp. 56-58.
  49. Heylin, 2012, op. cit., Appendice: A Selective Bootleg CD Discography.
  50. Colombati, op. cit., p. 478.
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 Carlin, op. cit., cap. 10.
  52. Marsh, 2004, op. cit., pp. 74-78.
  53. Kirkpatrick, op. cit., pp. 52-56.
  54. Carlin, op. cit., cap. 9.
  55. (EN) William Vitka, Madame Marie Is Back, CBSNews, 17 zugno 2004. entrada il 12 febbraio 2016 (archivià dal URL orizenałe il 30 settembre 2014).
  56. Marsh, 2004, op. cit., p. 82.
  57. Marsh, 2004, op. cit., p. 97.
  58. Carlin, op. cit., cap. 11.
  59. Labianca, 2002, op. cit., p. 42.
  60. Thom Zimny, Wings for Wheels in Modeło:Cita disco
  61. 61,0 61,1 61,2 Labianca, 2002, op. cit., p. 45.
  62. 62,0 62,1 62,2 Carlin, op. cit., cap. 12.
  63. 63,0 63,1 Marsh, 2004, op. cit., p. 115.
  64. Campbell, op. cit., p. 326.
  65. 65,0 65,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 117-118.
  66. Marsh, 2004, op. cit., pp. 123-138.
  67. Ła chitara, divenjesta uno dei sìnbołi pì reconosibiłi del cantaudor, ze un ibrido tra na Fender Telecaster e una manco conosùa Fender Esquire, modeło sostensialmente conpanjo, ma dotà de un soło pick-up. Springsteen ła ga acuistada inte'l 1973 in un negosio de strumenti del New Jersey par 185 dołari. Se tratava de na Telecaster del 1953 restaurada co ła zonta del mànengo de na Esquire de l'isteso pariodo. Segondo Springsteen «ła ze na Telecaster, ma no ła ze del tuto coreto. Ła ze na mezosangue, se vołemo» (v. Carlin, op. cit., cap. 8).
  68. (EN) Inside Track, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 9 agosto 1975, p. 78. entrada il 12 febbraio 2016.
  69. Inte'l 2004 ła rivista muzegałe Rolling Stone ga includesto i concerti tra i «50 momenti che ga canbià el rock and roll» (v. (EN) The Moments, in Rolling Stone, 24 luglio 2004. entrada il 12 febbraio 2016 (archivià dal URL orizenałe il 4 dicembre 2007).).
  70. Carlin, op. cit., cap. 13.
  71. 71,0 71,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 153-154.
  72. (EN) Jay Cocks, The Backstreet Phantom of Rock, in Time, Time Inc., 27 ottobre 1975, p. 62. entrada il 12 febbraio 2016.
  73. (EN) Maureen Orth, Janet Huck, Peter S. Greenberg, Making of a Rock Star, in Newsweek, 27 ottobre 1975.
  74. (EN) Nik Cohn, Ventilating the Hype, in New York Magazine, New York Magazine Co. Inc., 20 ottobre 1975, p. 75. entrada il 12 febbraio 2016.
  75. (EN) Top Lps & Tape, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 13 settembre 1975, p. 74. entrada il 12 febbraio 2016.
  76. Colombati, op. cit., p. 665.
  77. Labianca, 2002, op. cit., p. 80.
  78. 78,0 78,1 78,2 78,3 Carlin, op. cit., cap. 14.
  79. Marsh, 2004, op. cit., pp. 183-184.
  80. Colombati, op. cit., pp. 623-624.
  81. Eliot, op. cit., cap. 12-13.
  82. 82,0 82,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 178-179.
  83. Marsh, 2004, op. cit., p. 167.
  84. Labianca, 2002, op. cit., pp. 66-72.
  85. 85,0 85,1 85,2 Modeło:Cita disco
  86. Drìoman Springsteen ga publegà tante de łe altre canson rejistrae o almanco sbosae durante łe sesion del 1977-1978: sincue ze stà inserìe in Tracks (1998) e vinti in The Promise (2010); altre sìe canson del steso pariodo ze stà reinsidesti par el sucesivo àlbun The River del 1980, par un totałe de 41 canson a łe cuałe e ga da zontar canson soło abosae che łe ze stà rendeste disponibiłi, in varie forme, traverso dischi iłegałi.
  87. 87,0 87,1 Carlin, op. cit., cap. 16.
  88. (EN) Billboard Top Lps & Tape, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 29 luglio 1978, p. 86. entrada il 12 febbraio 2016.
  89. 89,0 89,1 Labianca, 2002, op. cit., pp. 84-88.
  90. Marsh, 2004, op. cit., p. 264.
  91. Guaitamacchi, op. cit., cap. Bruce Springsteen & the E Street Band – Nasce il mito della banda del Boss.
  92. 92,0 92,1 Marsh, 2004, op. cit., pp. 208, 221-225.
  93. Pa'ła prima volta el grupo ze stà acredità so disco come «Bruce Springsteen & the E Street Band».
  94. Modeło:Cita album
  95. Marsh, 2004, op. cit., p. 209.
  96. Labianca, 2002, op. cit., p. 48.
  97. Wiersema, op. cit., p. 19.
  98. Carlin, op. cit., cap. 17.
  99. (EN) Top LPs & Tape, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 1º novembre 1980, p. 95. entrada il 12 febbraio 2016.
  100. (EN) Top LPs & Tape, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 8 novembre 1980, p. 67. entrada il 12 febbraio 2016.
  101. Colombati, op. cit., p. 628.
  102. (EN) Hot 100, in Billboard, Billboard Publications, Inc., 27 dicembre 1980, p. 95. entrada il 12 febbraio 2016.
  103. Labianca, 2002, op. cit., p. 90.
  104. Labianca, 2002, op. cit., pp. 101-109.
  105. Carlin, op. cit., cap. 18.
  106. Colombati, op. cit., p. 570.
  107. Labianca, 2002, op. cit., p. 101.
  108. Colombati, op. cit., p. 627.
  109. 109,0 109,1 109,2 Carlin, op. cit., cap. 19.
  110. Labianca, 2002, op. cit., p. 102.
  111. 111,0 111,1 111,2 111,3 111,4 Carlin, op. cit., cap. 20.
  112. Petrillo, op. cit., p. 81.
  113. Colombati, op. cit., p. 83.
  114. Ła varsion orizenałe de'l brano, par soła chitara acùstega, drìoman ła ze stà includesta inte ła rancura de inediti Tracks.
  115. Labianca, 2002, op. cit., pp. 118-124.
  116. Guaitamacchi, op. cit., cap. Bruce Springsteen & the E Street Band – L'Italia e il Boss: amore a prima vista.
  117. Colombati, op. cit., p. 632.
  118. Marsh, 2004, op. cit., p. 451.
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruce_Springsteen&oldid=1099427"