Salta al contegnùo

Biziacaria

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.


Infobox de Zeografia fìzegaBiziacaria

Panoràmega da Monfalcon
EpònemoBezjak Cànbia el vałor in Wikidata
Liogo
ContinenteEoropa

Map

 




















































Ła roca de Monfalcon

La Biziacaria (Biziacarìa in bizìaco) ła ze ła denomenasion atribuia a na zona zeogràfego-lenguìstega locada inte ła parte sud de ła provincia de Gorìsia (zeografegamente inte el Friułi, ma scrivìbiłe anca a ła istòrega Venèsia Zùlia), includesta inte un imazenàrio triàngoło che el ga par lati el golfo del Lido de Pansan, el fiume Izonso dal desboco a Sagrà e el lìmite osidentałe de l'Altipian Càrsego. Sto teritòrio el vede na so definision pì inte un contesto lenguìstego che zeogràfego esendo de fato l'àrea inte el cuało se parla el diałeto bizìaco, na partegołare variante autòctona de ła łéngua vèneta co influense de furlan e sloven. El teritòrio el entrava drento inte el Union Teritoriałe Intercomunałe del Carso Izonso Adriàtego. Tutavia el comun de Sagrà no el faria storegamente parte de ła Biziacaria (anca se oncó el ghene vien considarà parte) parché el ga ciapà particułarità lenguìsteghe bizìache soto del domìnio de ła Repùblega de Venèsia, esendo sta anca un so tèrmeno, inte ła zona che uncó ła ze inte l'atuałe confin intrà el comune de Fojan e cueło de Sagrado; andove oncora uncó da ła SR 305 se połe védar el tèrmeno austroveneto in cimento (1753) che el divideva de-fati storegamente ła Serenisima da l'Arcidogado d'Austria. El comun de Sagrado el ga de fato mantegnesto par pì secołi na conotasion lenguìstega simiłare ai arenti comuni furlanòfoni de ła drita Izonso. In pasà, el ze intaresante recordar par de pì, che intrà i veci de ła Biziacaria, el zera in dòparo el nomenadivo "cunfìn" referéndose al tèrmeno in cuestion; definindo cheło che el zera dopo el confin cofà no parte del teritòrio.

Istòrego[canbia | canbia el còdaxe]

La stòria de ła Biziacaria ła zera sta ligada par sècołi a ła istòria de ła Furlània, col cuało ła ghene ghea dividesto i avegniminti. Ła ghea fato parte del Dogado longobardo furlan (568-776 d.C.), dopo del Marchezà franco del Friułi (776-952 d.C.), e del Stato Patriarcałe furlan (1077-1420). verso nord de Monfalcon verso el 1122 ła se ghea separà dai teritori patriarcałi ła granda Contea de Gorìsia. Verso el 1411 ła Venèsia ła gheadeclarà guera al stato patriarcałe, che sconfizesto inte el 1420, el ze sta inte-ła-fin incorporà col nome de Pàtria del Friułi inte el corpo dei domini veneti de teraferma.

Dopo de l'estinsion dei Conti de Gorìsia-Tiroło (1500) łe ghe zera stae grande dèspute teritoriałi intrà Repùblega Vèneta e Caza dei Asburgo par definir ła spartision de ła rejon, inte un drioman de guere concludeste inte i primi ani del Siezento. Inte el 1521 co ła “Dieta de Worms” el teritòrio furlan el vegnea in tuti i cazi spartio in magnera che ai venesiani ghe restase el Friułi sentrałe, Monfalcon e el Friułi osidentałe mentre a l’Austria el ghe zera ndà el Friułi orientałe co Gorìsia e Acuiłeja. Monfalcon e el so teritòrio i se ghea catà de consevensa èsar na enclave venesiana totalmente sircondada da tere arcidogałi. Inte el 1797 Napołeon el ghea metesto fin a ła Repùblega de Venèsia e col Congreso de Viena del 1815, ła Biziacaria ła zera pasada a l'Austria inte l'intierior de ła contea de Gorìsia e el resto del Friułi el zera entrà inte el contesto del Regno Lonbardo-Veneto.

Inte el 1866 el Friułi sentrałe e osidentałe el zera pasà in man d'Itàlia, ła Biziacaria invese ła zera restada austrìaga finmente a ła fin de ła prima guera mondiałe.

Comuni[canbia | canbia el còdaxe]

Comun Superfise (km²) Abitanti Densità (ab./km²)
Fojan Ridipuja 7,77 3071 395,2
Monfalcon 20,52 27877 1358,5
Ronchi 16,98 12130 714,4
Sagrà 14,14 2267 160,3
San Gansian 33,58 6383 190,1
San Piero (San Pier) 9,09 2017 221,9
Staransan 18,71 7257 387,9
Turiago (Turiàc) 5,28 2756 522,0
Totale 126,10 63758 505,7

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]

Notasion[canbia | canbia el còdaxe]


Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]


Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]

Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Biziacaria&oldid=1151648"