Gàłes

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Gàłes
(CY) Cymru, (EN) Wales
nasion costitutiva
Gàłes – Stema Gàłes – Bandiera
Imaxene da satelite
Imaxene da satelite
Dati aministrativi
Stato bandiera Regno Unìo
Cavedal Cardiff Caerdydd
Aministrador locałe Carwyn Jones (WL) dal 2009
Lengue ufisiałi gałéxe, inglexe
Data de istitusion 1055[1]
1535[2]
1999[3]
Teritorio
Coordinae
de ła Cavedal
52°19′00″N 3°46′00″W / 52.316667, -3.766667Coordinate: 52°19′00″N 3°46′00″W / 52.316667, -3.766667
Superfise 20 779 km²
Abitanti 3 063 456 (2011)
Densità 147,43 ab./km²
Altre informasion
ISO 3166-2 WLS
Nome abitanti gałéxi
Patrono San David de Menevia
Ino 'Hen Wlad Fy Nhadau, (Vecio paéxe dei nostri pàri)
Bomò (CY) Y ddraig goch ddyry cychwyn[4], (El dragon róso el dà el slancio)
(CY) Cymru am byth[5], (Gàłes par senpre)
Locałixasion

Gàłes – locałixasion

Gàłes – Mapa

El Gàłes (in gałéxe: Cymru; pronuncià IPA: /ˈkəmrɨ/, aprosimativamente "comri") el xe una de łe quatro "naçion costituenti" el Regno Unìo. El se troa inte'l sud-ovest de ła Gran Bretagna e el confina co łe contee ingléxi del Cheshire, del Shropshire, del Herefordshire e del Gloucestershire a est, el Canal de Bristol a sud, el Canal de San Xorxi a sud-ovest e el Mar d'Irlanda a ovest e a nord.

ła superficie del Gàłes ła xe de 20 779 km² e ła popołaçion ła sùpera i 3 miłioni de abitanti. ła popołaçion no ła xe distribuìa equamente sul teritorio. Inte-la xona montagnera, ła densità ła xe de pena 10 ab/km². El 75% de ła popołaçion ła se conçentra inveçe inte i distreti ex carbonìfari del sud e inte ła val del Glamorgan.

El Gàłes el ga na propia łéngua Cymraeg, el çimrico o gałéxe (welsh, che però el significa "foresto" inte łe łéngue xermàneghe), che el deriva (cofà el còrnico de ła Cornovałia e el brèton de ła Bretagna) da l'antico brìtico.

El sport pi popołar, che ła squadra naçionałe ła ga riportà pi sucesi, el xe el rugby. El ga anca na propia naçionałe de Bałon.

ła major parte de ła popołaçion ła xe de rełijon cristiana metodista. El santo patrono del Gàłes el xe San David Dewi Sant, çełebrà el 1 de março.

Derivasion del nome[canbia | canbia sorxente]

El nome de Gàłes el deriva da ła paroła xermànega Walha, che ła vołéa dir "foresto o no-xermànego", probabilmente derivà dal nome volcae e dovùo al fato che inte l'atuałe Gałes si ga dovest ritirar łe orixinarie popołaçion britàneghe quando che i anglosàsoni łi ga invàdest ła britania. Co ła romanixaçion dei çelti de ła Gałia, ła paroła ła ga canbià el so significà in xente romànega, come che ancora ła xe mantegnesta inte'l nome dei vałoni (walloons) del Belgio e in qûel-łà de ła Vałàchia Wallachia in Romanìa e come anca el -wall de ła Cornovałia. I gałéxi i ciama el so paéxe Cymru, nome che, se pensa, el stìe par conterànei in antico gałéxe, ma che el deriva anca da quel del primo sovran de Cymru, Camber, fioło de Bruto, primo sovran de ła Britania. Parte de ła paroła Cymru ła xe evidente inte'l Cum- de Cumberland e Cumbria.

Storia[canbia | canbia sorxente]

el casteło de Caernarfon, costruìo da Edoardo I de Inghiltera dopo de ła conquista ingléxe del Gałes inte'l 1282.
Ła spiaja de Rhossili in Gałes.
Tramonto su Rhossili Beach.

El Gàłes el xe stà l'ùltimo rexiduo insułar de l'antica Britania a èsar pasà via da łe invaxion anglo-sàsone. El ga perdest la so indipendença inte'l 1282, quando el Re Edoardo I de Inghiltera el ga batuo el sovran gałéxe Llywelyn Ein Llyw Olaf ap Gruffydd (Llywelyn II) inte ła Batałia de Cilmeri, seben che ła lejislaçion gałéxe no ła sìe stà rinpiaçada da qûeła ingléxe fin ai Ati de Union (1535 - 1542). Dal 1955 ła so capital ła xe Cardiff, seben che el sìe Caernarfon el posto onde che el vien investìo el Prìnçipe del Gałes e Machynlleth ła sede de un parlamento nominà da Owain Glyndŵr durante ła so rivolta inte'l sècoło quìndexe. Inte'l 1999 xe stà formada l'Asenblea naçionałe, che ła ga sol poderi łocałi, che i sarà incrementai inte'l 2007.

Altre robe[canbia | canbia sorxente]

Ła monéda ła xe ła sterlina (£) (GBP).

El fior naçional el xe el poro (Narcissus pseudo-narcissus).

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. concuista de tuti li regni de el Gàles da parte de el re Gruffydd ap Llywelyn
  2. estension de la giurisdision inglexe
  3. devolusion de poderi da parte de el parlamento de el Regno Unìo
  4. moto real
  5. moto real

Łigadure esterni[canbia | canbia sorxente]