Carboidrati

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Strutura del α-glucosio

I carboidrati i xé el grupo che'l tol drénto ƚe più inportanti moƚècoƚe che ƚe revarda i procesi bioƚòxeghi. I vien anca ciamadi glucidi, sùcari o sacàridi. I vien divixi in monosacàridi, disacàridi, oligosacàridi e poƚisacàridi. Infrà ƚe sóe funsion catémo queƚa prinsipal de dar energia 'ntel proceso ciamà metaboƚismo, in spesìfego in queƚa parte ciamada cataboƚismo, overosia ƚa formasion de energia co ƚa degradasion de moƚècoƚe grande. Co ƚa reasion de osidasion del glucosio

C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O

oltra che anidride carbònica, aqua e ATP otegnimo 342 kcal par moƚe (anca se, co l'imagaxenaménto in ATP, quéƚe veramente a despoxision ƚe xé 266 kcal/mol) da doparar par ƚe funsion del corpo.

I carboidrati i pol averghe altre funsion, derivae dal fato che ƚe infinide posibiƚità de combinasion infrà i monosacàridi (ƚe moƚècoƚe baxe dei altri glùcidi, come tuti i altri monòmeri par i respetivi poƚìmeri) ƚe perméte na granda varietà de moƚècoƚe desferénti. Cusì glicògeno e àmito i fa da reserve de energia (respetivamente) par anemaƚi e piante, ƚa strutura de ƚe quai ƚa ga ƚa seƚuƚoxa come moƚècoƚa baxe.

I se destingue asae dai idrocarburi, che i no contien osìgeno insieme al carbonio e al'idrògeno, anca se i ga un nome che'l ghe somégia.

Monosacàridi[canbia | canbia el còdaxe]

Sacarosio

I monosacàridi i xé i sùcari baxe, che mési insieme i dà moƚècoƚe più grande. In tèrmini chìmeghi, i xé aldèidi o chetoni che i ga grupi osidriƚi (-OH) par ogni carbonio che no'l xé ocupa dal grupo carbonìƚico (=O). I ga come formula moƚecoƚar fondamental CnH2nOn, overosia i xé formai da moƚècoƚe de aqua par ogni carbonio. I vien destinti in baxe al grupo aldeìdico o chetoso (monosacàridi aldosi e chetosi), al nùmero de carboni del schèƚetro (che i va in gènere da tre a sie, dónca se parla de monosacàridi triosi, pentosi e esosi, coi tetrosi che i ga poca inportansa) e al'orientaménto dei grupi osidriƚi (spece del quarto carbonio de ƚa caéna, se destingue cusì levogiri – a sanca - e destrogiri – a dreta -).

Magnar che i contien àmito

I monosacàridi più inportanti i xé:

  • Ribosio: (C5H10O5) pentoso, aldoso, destrogiro in gènere, catà 'ntel RNA e 'ntel ATP.
  • Ribulosio: (C5H10O5) pentoso, chetoso, destrogiro o levogiro.
  • Glucosio: (C6H12O6) esoso, aldoso. El xé el sacàride più comun, oltra che el prodoto final de ƚa degestion di tuti i sùcari sénplisi o conplesi. El vien imagaxenà 'ntel figà e strasportà 'ntel sangue, indole ƚa sóa prexénsa ƚa xé regoƚada da dó ormóni ciamadi insuƚina e glucagon. Un liveƚo (glicemia) masa alto de glucosio 'ntel sangue el porta al diabete.
  • Galatosio: (C6H12O6) esoso, aldoso, el se destingue dal glucosio par ƚa poxision del –OH del quarto carbonio.
  • Frutosio: (C6H12O6) esoso, chetoso, có el xé levogiro el vien ciamà levulosio. Comun 'nte ƚa fruta e 'ntel mièl, el ga n'alto poder dolsifegante. Có el se inròdoƚa el forma na moƚècoƚa a forma pentagonal col osìgeno che'l xé el vèrtexe alto.

Disacàridi[canbia | canbia el còdaxe]

I disacàridi i xé el rexultà del union de dó monosacàridi. Ƚa reasion che ƚa porta a ƚa formasion de un legame glicosìdico ƚa xé de condensasion in quanto ƚa porta ƚa formasion de na moƚècoƚa de aqua par ogni legame formà. El sacarosio el xé el sùcaro più cognosuo infrà tuti e'l se cata in tute ƚe toƚe daspò che'l vien cavà dal'erbetarava o da ƚa cana da sùcaro; el xé formà da na moƚècoƚa de glucosio a ƚa qual ghe vien tacada na de frutosio, ƚa fòrmuƚa dónca ƚa xé C12H22O11. El latosio el xé dà dal'union de glucosio e galatosio e'l xé el sùcaro de ƚa late; el maltosio el xé dà dal union de dó glucosi.

I oligosacàridi (dei quai i fa parte anca i disacàridi, ma sti ùltimi i vien squaxi sénpre considerai da soƚi par via de ƚa maxor inportansa) i xé formai da un nùmero de monosacàridi che'l va da dó a sinque.

Poƚisacàridi[canbia | canbia el còdaxe]

Anca diti sùcari conplesi, perché i riva a averghe mière de monosacàridi, i poƚisacàridi i ga na strutura cusì ramifegada e granda che no ƚa perméte de degerirli sùbito, ma i ga bixogno de èser frasionai in tochi pìcoƚi prima de intrar 'nte ƚa circoƚasion sanguìgnea. Altre caraterìsteghe che i fa desferénti dai altri sùcari ƚe xé el saor (anca se tegnéndo in boca par un fià un toco de pan se scoménsa a sentir un saor dolse par l'ativasion del'enzima amilasi contegnùo 'nte ƚa saƚiva) e'l fato che i no se desfa in aqua.

I poƚisacàridi i pol èser divixi in dó grupi. El primo el xé queƚo dei poƚisacàridi de reserva e i più inportanti de sti qua i xé l'àmito (reserva de sùcari par ƚe piante, catà soratuto in magnar come cereaƚi, patate e derivai) e'l glicògeno (reserva de sùcari par i anemaƚi, indove ƚa vien imagaxenada 'ntel figà). El secóndo el xé queƚo dei poƚisacàridi de strutura e i più inportanti de sti qua i xé ƚa seƚuƚoxa (costituénte fondamental de ƚa parete seƚuƚar, escluxiva de ƚe sèƚuƚe vegetaƚi) e ƚa chitina (catada 'ntel exoschèƚetro de particoƚari inseti).

Controło de autoritàLCCN (ENsh85020080 · GND (DE4164517-0 · NDL (ENJA00572696
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Carboidrati&oldid=849785"