Anatomia

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Lesion de anatomia del dotor Tulp, pintura de Rembrandt del 1632, che'l descrive el dotor che, co na pinsa, mostra fora mùscoli e téndini del vanbraso de sanca ai so scołari. La fama de st'òpera la xe signifegadiva par l'inportansa che i progresi del'anatomia i gaveva in te'l contesto de la revolusion sientìfega che la jera drio vegnere in tel ndare de chełi segołi
El tiatro anatòmego de Pàdova, prima strutura stàbile de sto tipo, vosuda da Girolamo d'Acquapendente. Ła xe in tel palaso del Bo del'università e xe stà el sentro de sta revolusion mèdega. Łe lesion łe se faxeva co el sentro che ghe jera el profesor e i scołari che i vardava dai portexełi sora tuto torno

L'anatomia ła xe ła disiplina, rama de la biologia, che ła studia la strutura dei organismi, o sia i corpi viventi e de łe so parte.

Etimołoxia[canbia | canbia el còdaxe]

Sta parola ła salta fora dal grego anatomé che ła signìfega tajo, par via de ła di-sesion, mètodo sevità da chi che'l pràtega sta siensa.

Descrision[canbia | canbia el còdaxe]

Drento a l'anatomia se połe intravédare vari seturi de studio:

  • Prima de tuto ghe xe l'anatomia umana, ma anca l'anatomia anemale e cheła vexetałe.
  • In tuti sti ànbiti de studio se ga ła contrapoxision intrà l'anatomia macroscòpega (che ła studia i organismi par intiero, i aparati e i sistemi, i òrgani) e l'anatomia microscòpega (che la studia i tesudi e i le sèlule, in te le so ramifegasion respetivamente ciamade istologia e citologia).
  • Po ghe xe la destinsion intrà anatomia normałe (l'anatomia propiamente dita, o sia dei corpi sani) e anatomia patolòxega. St'ùltima la xe na speçałixasion mèdega co on definio roło de diàgnoxe so biopsia e autopsia, che łe se fa, respetivamente, so tochi cavai dal corpo vivo e sol corpo morto intiero.

Soradivixion de l'anatomia[canbia | canbia el còdaxe]

L'anatomia la xe n'insieme de studi conpleso che'l ìntrega informasion de siense sorele. Intrà ste cuà de połe intravédare:

  • Ła teoria del'evolusion, che ła serca de spiegar łe difarense intrà i organismi de speçe deverse
  • l'enbriołoxia, che la studia el svilupo de le parte del corpo,
  • ła fixiołoxia, che la studia la funsion de le struture descrite dal'anatomia.

L'avansamento sientìfego e tècnego el ga permesso la nàssita de siense cofà:

  • ła radiołoxia e la medexina nucleare che łe parmete de védare in tel corpo sensa tajare njente: va dito che le imàjini che vien creade sevitando i prinsipi de ste siense, no le xe la vera descrision del corpo o de na so parte. Par cuanto detajade le posa èsare, le imàjini che łe se vede in on paramento de TC o RM, no łe raprexenta ła realtà anatòmega, cuanto pitosto de on onbra che se crea al'interasion dei so tesudi co i interajise col'enerxia eletromagnètega butada fora da na sorxente e i da indrio on segnale ciapà da un rilevator. Tegnudo conto de sti lìmiti, va sotolineada l'inportansa de ste tecnologie, soratuto ciaramente pa'l studio anatòmego del vivente.

Istorego[canbia | canbia el còdaxe]

El progreso sientìfego el ga parmeso l'avansamento de łe conosense anatòmeghe in te l'ùltimo sècolo, co invese prima la disesion, restada oncora el mètodo de referimento, la jera el ùgnoło a despoxision. L'istoria del'anatomia la spenxe indrio i primi tentativi de studio del corpo de l'omo fin a l'Antigo Ejito, dal cual ne xe rivai papiri che i descrive pràteghe de autopsia e teorie so łe funsion dei òrgani. Personaji inportanti de l'antighita che i se ga intaresà de l'anatomia e ła medexina i xe stai Ipòcrate, Aristòtele, el re Tolomeo I Soter (che'l ga fondà na scola anatòmega a Alessandria d'Egito) e Galeno. Grandi sbalsi in vanti i xe stai fati anca in tel mondo musulman, mentre quela che in tel corso del Medioevo in te l'Eoropa cristiana fusse proibie le dissession autòptiche sul corpo uman, par motivi relijosi, xe na buzia istòrega che la xe ancora bastansa difusa. Studi anatòmeghi i jera prategai anca in te'l Baso Medioevo, so łe bestie cofà so l'omo. El vero e grando sviłupo de sta disiplina el se ga vudo parò col rinasimento grasie a òmani de siensa cofà Leonardo da Vinci, Girolamo Fabrici d'Acquapendente, William Harvey (che'l ga teorixà el modeło moderno de la circolasion del sangue), Andrea Vesalio e Gabriele Falloppio. Sti ùltimi cuatro i ga goduo del'istitusion, in particolare al'Università de Pàdova. Senpre in sto posto xe sta tribuia a Gian Battista Morgagni la fondasion del'anatomia patolòxega, par nomenare n'altro inportante esponente de sta materia, va recordà in te la Germania del'800 Rudolf Virchow.

Bibliografia[canbia | canbia el còdaxe]

Alessandro Benedetti, Historia corporis humani, 1502
  • Anothomia de Mondino dei Liuzzi.
  • Anatomicae, sive de historia corporis humani de Alessandro Benedetti.
  • Atlas d'anatomie pathologique du corps humain de Jean Cruveilhier.
  • Atlas of human anatomy and surgery de Jean-Baptiste Bourgery.
  • De humani corporis fabrica de Andrea Vesalio.
  • De re anatomica de Realdo Colombo.
  • Observationes anatomicae de Gabriele Falloppia.
  • Anatomia delle piante de Marcello Malpighi.
  • Adversaria anatomica de Giovanni Battista Morgagni.
  • Anatomia generale applicata alla fisiologia e alla medicina de Marie François Xavier Bichat.
  • Icones anatomicae quotquot sunt celebriores ex optimis neoteoricum operibus summa diligentia deromptae et collectae de Leopoldo Marco Antonio Caldani e Floriano Caldani.
  • Manuel d'anatomie descriptive du corps humain de Jules Cloquet.
  • Tabulae Anatomica de Julius Casserius.

Voxe corełade[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàLCCN (ENsh85004835 · GND (DE4001895-7 · NDL (ENJA00564479
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatomia&oldid=950848"