Ìzoła de ła Mona
| Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |||||
| Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |||||
| Sorte | Ìzoła | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Òpara | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Epònemo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Parte de | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Ecorejon (WWF) | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rejon zeogràfega | Grandi Antille (it) | ||||
| Inte l'àrea protezesta | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Scumìsio | |||||
| Continente | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Nasion rivaresca | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Cuota inisiałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rejon aministrativa | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Pozision | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Finałe | |||||
| Cuota finałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rejon aministrativa | L'ID " invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.</span></strong>" no el xé riconosuo dal sistema. Dopara on ID de entità justo. | ||||
| Pozision | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| |||||
| Bagnà da | Mar de i Caràibi e Canale della Mona (it) | ||||
| Caena montagnoza | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rente a | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Ìzoła | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Emisàrio | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rente a | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Conca idrogràfega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Diga | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Dati e sifre | |||||
| Altitùdene | 95 m | ||||
| Prominensa | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Izołamento | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Lìnea costiera | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Prodondità | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Ciuza | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Salto | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Mezura | 7 ( | ||||
| Ponto pì baso | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||
| Ponto pì alto | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. (Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.) | ||||
| Traversa | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Parmete de far pasar | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Materiałe | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Àrea | 56,783 km² | ||||
| Superfise conca idrogràfega | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Pendensa | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| National Register of Historic Places listed place (en) | |||||
| Data | 17 de disenbre del 1993 | ||||
| Identifigadore | [Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. 93001398] | ||||
| National Natural Landmark (it) | |||||
| Data | 1975 | ||||
| Identifigadore | [Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. MOMO-PR] | ||||
| Mezure e indegadori | |||||
| Sałinità | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Portada | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Vołumi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Istòria | |||||
| Perìodo | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Data de descuerta o invension | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Prima mesion documentada | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Stato de conservasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Sci alpin | |||||
| Remontador montan | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | |||||
| Piste | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. : Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Scì de fondo | |||||
| Piste | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. : Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Atività | |||||
| Creator | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'.
| ||||
| Creasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Desołusion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Dì de vertura | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Doparasion | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Vizitanti anuałi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Budget | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Fondador | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Zestor - oparador | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Propietàrio | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rente a | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Rivar cuà | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
| Servisi | Errore Lua in mw.lua alla linea 656: invalid value (nil) at index 1 in table for 'concat'. | ||||
|
| |||||
Mona (in spagnoło Isla de Mona) ła xe na ìzoła de el arsipełago de Porto Riko. Ła se trova inte el mexo de el Kanal de ła Mona, a 61 km a est de Hispaniola e 65 km a ovest de Porto Rico. Ła someja par topografia, ekołoxia e istoria a ła ìzoła de 'Navassa[1].
Zeografia fixega
[canbia | canbia el còdaxe]De forma quaxi sircołar, łonga 10,7 km e łarga 7,37 km, Mona ła se distira so un altopian alto fin 95 m so el łivel de el mar, composto da roce dołomitege e kalcaree[2], caraterixà da ła presensa de tante grote[3], ke el digrada verso el mar par mexo de fałexie, ke łe se kata inte tute łe coste; in serte baie łe se ga formà de łe spiaje sabioxe. No ge xe sorxenti de aqua dolse.
Ła ga un clima partikołarmente arido, co na tenperadura mèdia de 27 °C e na piovoxità mèdia de 1423 mm.[4]
Ła xe koverta par 40,28 km² da foreste montane, par 11,27 km² da kaktus, par 3,77 km² da foreste kostiere e par 1,47 km² da foreste umede. In sta ìzoła ła natura ła xe skuaxi inkontaminada, e ła xe abitada da tante spece endemege de piante, anfibi, retiłi e oxei, intra łe kuałi se rikorda ła iguana terestre de Mona e el figo chumbo.
Zeografia antropega
[canbia | canbia el còdaxe]Insieme a el ìxołoto de Monito, 5 km a nordovest, e a ła ìzoła Desecheo, 40 km a nordest, ła raprexenta una de łe sirkoskrision de el komun portorikan de Mayagüez. La superfisie total de łe tre ìzołe ła xe de sirka 57 km² pari a el 28,3% de tuta ła area comunałe.
Da el 1986 tuto el teritorio de ła ìzoła[5], el xe na riserva natural. Ankuo ła xe dixabitada [6] e ła xe diventada na meta de ekoturixmo: ła se pol vixitar durante el dì in 70 par volta, rivando in aereo sol so aeroporto picenin, o pì komunemente, via mar.
Ìstoria
[canbia | canbia el còdaxe]Probabilmente i primi omeni insediai a Mona i xe stai i Arawak provenienti da Hispaniola, de i kuałi se gà katà instrumenti de sirka 5000 ani fa. Soło tanto tenpo daspò i xe rivai i Taino.
Ła xe stada deskoverta inte el 1494 da Kristoforo Kolombo ke el ga capà el nome taino de ła ìzoła: Amona[7] e el ga rivendicà el teritorio par ła korona spañoła. I spañołi da ła fin de el XV sekoło i ga provà a inpiantar na kołonia, par desfrutar ła estrasion de guano, ma vista ła poxision inadata, ła xe stada abandonada progresivamente durante i sekołi da el XVI a el XIX sia da i kołoni ke da i indixeni, diveñendo un kovo de pirati.
Da ła metà de el XIX sekoło a el 1927 ła ga de novo ospità na miniera par estrar el guano de barbastrijo. Ła xe pasada a ła aministrasion statunitense inte el 1898. Inte el 1900 el xe sta kostruio el faro, so proxeto de Gustave Eifel, ke dèso el xe iscrito a el Rexistro Nasional de i posti istoregi de el governo mèrikan.
Gałeria de someje
[canbia | canbia el còdaxe]- Grota Diamante
- Spiaja Mujeres a sudovest
- Cyclura cornuta stejnegeri, iguana terestre de Mona
- Harrisia portoricensis, figo chumbo.
- Veco faro
Note
[canbia | canbia el còdaxe]- ↑ inte el Canale de Giamaica, intra ła Xamaica e Haiti
- ↑ depositae inte el Miosene, sirca 24-25 miłioni de ani fa
- ↑ łe coverxe sin a el 2% de ła superficie e riva a 244 m de łongesa
- ↑ https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php Archivià il 28 de novenbre 2017 in Internet Archive.
- ↑ par un total de 157379 etari, conprendendo un spasio marin de 9 mija nautege tuto torno e el ìxołoto de Monito.
- ↑ co ła eċesion de i guardiaparco
- ↑ nome de un capotribù Taino
Altri projeti
[canbia | canbia el còdaxe]
Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Ixoła de ła Mona
el detien schemi gràfeghi so
| Controło de autorità | VIAF (EN) 240514343 · GND (DE) 4342261-5 · WorldCat Identities (EN) 240514343 |
|---|