Pałaso Dogal

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
El Pałaso Dogal

El Pałaso Dogal, un dei sìnbołi de ła sità de Venesia e caołavoro del gòtego venesian, el se cata 'nte ła xona monumental de piasa San Marco, infrà ła Piaseta e el Moło. Antiga sede del Doxe e de łe magistradure venesiane, el ghe ga seguìo ła storia, dai prinsipi fin a ła fin, e ancuo el xé ła sede del Muxeo Sìvico de Pałaso Dogal (Museo Civico di Palazzo Ducale).

'Ntel 2010 el xé stà vixità da 1.358.186 persone.[1]

Storia[canbia | canbia sorxente]

Ła costrusion del pałaso ła xé scomensada, pol darse, 'ntel IX sècoło, daspò chei ga spostà ła sede dogal da Małamoco a Venesia, fato ufisiałixà 'ntel'812 durante el dogado de Angelo Partecipazio.

Soto Pietro I Orseolo (976-979) el xé sta modifegà: el gera formà da un séntro fortifegà fato de un corpo prinsipal e da tore angołare, sircondà dal'aqua. Se pol ancor véder st'antiga pianta 'nte ła costrusion del edifisio de ancuo, spece del pian logià.

El conpleso el ga subio na prima granda consada, che ła ga desformà ła fortesa de łe orìxene in un ełegante pałaso sénsa fortifegasion, 'ntel XII sècoło durante el dogado de Sebastiano Ziani. Un novo sgrandimento el xé stà fatp intrà ła fin del XIII sècoło e i primi del Tresénto, per łe exigénse de spasio del stato republican daspò ła Serada del Magior Consegio, chel ga vosùo che ła soa stansa. 'Ntel 1310 el xé stà sopia n'agresion provada contro el pałaso 'ntel corso de na congiura co Baiamonte Tiepolo a cao.

A partir dal 1340, soto el dogado de Bartolomeo Gradenigo, el pałaso el gà scomensà a subir na profonda strasformasion, che ła eo gà portà a èser bastansa sìmiłe a queło de ancuo. 'Ntel 1404 ła xè stada finia ła fasada sul moło, 'ntel 1423, i xé stai scomensai i łavóri sul lai verso ła piaseta e ła baxéłega, 'ntel 1439 i xé tacai anca i łavori per ła Porta de ła Carta. Daspò el grando incendio del 1483 ła parte drénto, quea sul lai del rio de Pałaso che ła finise col Ponte de ła Pagia, ła xé stada fata de novo, co łavóri chei xé 'ndai vanti fin al 1492, e ła costrusion de ła Scała dei Giganti.

L'11 de magio 1574 un incendio el ga ardio qualche stansa de rapresentansa al pian nòbiłe. I ga stabiłio subito de tirar su tuto de novo, e i ga fidà sto progeto al proto Antonio da Ponte, asieme a Andrea Palladio

Ła prexénsa de Palladio a Pałaso Dogal ła ga testimoniansa anca intrà el 1577 e'l 1578, per el restoro del'edifisio danexà da un secondo incendio inportante (20 de disenbre 1577) 'ntel qual i xé bruxai anca bełe òpere de pitura. Anca in sto caxo qua, łe ipòtexe che łe vol el Palladio a cao del'òpera łe xé dubioxe. Intrà el 1575 e'l 1580 Tiziano e Veronese i xé stai ciamai a parar el drénto del pałaso e ła łora òpera ła xé finia anca 'nte ła reconpoxision de łe stanse del'ała meridional daspò l'incendio del 20 de disenbre 1577.

Ai prinsipi del XVII sècoło i ga xonta łe Prexon Nove, dal'altra parte del rio, per òpera del'architeto Antonio Contin. Sto novo edifisio, sede dei Sióri de ła Note, magistrati incargai de prevegnir e condanar criminałi, el vien cołigà al Pałaso traverso el Ponte dei Sospiri, percorso dai danai portai dal Pałaso, sede dei tribunałi, a łe prexon.

Daspò ła caxua de ła Repùblica de Venesia, ła fin de ła qual ła xé stada dita dal Magior Consegio del 12 de magio 1797, el Pałaso no'l xé stà più doperà come sede del prìnsipe e de łe magistradure, ma'l xé stà fato sede de ufisi de governo dei inperi napołeònico e asbùrgico. Łe prexon, ciamae Pionbi, łe se ga tegnuo ła łora funsion e ghe parla anca Silvio Pellico. Col'anesion de Venesia al Regno d'Italia el Pałaso el ga subio inportante consade e 'ntel 1923 el xé deventà un muxeo, come chel xé ancuo.

Fonte[canbia | canbia sorxente]

  1. Touring Club Itałian - Dossier Muxei 2009