Oryza sativa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Rixo
Rizo
Koeh-232.jpg
Oryza sativa
Clasifegasion sientìfega
DomìnioEukaryota
RegnoPlantae
ClaseLiliopsida
FamejaPoaceae
SotofamejaEhrhartoideae
TribùOryzae
ZènaroOryza
SpeceO. sativa
Nomenclatura binomenałe
Oryza sativa
L.


El rizo (Oryza sativa L., dal grego antigo όρυζα óryza) ła ze na pianta erbasea anuałe de ła fameja de łe Poaceae, de orìzene axiatega.

Insieme a ła Oryza glaberrima, dal pericarpo pigmentà roso, cultivada in Africa, ła ze una de łe do spece de piante dal cuało se produze el "rizo" intendesto cofà magnare. L'Oryza sativa ła costituise ła stragranda majoransa del rizo produzesto, dato che eła soła ła fa sirca el 95% de ła superfise mondiałe cultivada.

Descrision[canbia | canbia el còdaxe]

Ła ze na pianta erbàsea, alta da 120 a 195 cm (połe rivar anca ai 5 metri de altura) co raize aventìsie e enbrionałi, łe cuałe łe ga ła caratarìstega de sviłupar dei parenchìmi aerìfari, che i parmete al rizo de vìvar in anbiente acuàtego. El fusto (dito culmo) el prezenta intergropi cavi e gropi pieni e el se sviłupa in manjiera simiłara al formento.

Ła ga foje de color verdo ciaro, a forma de guàina, longhe racuanti sentìmetri e larghe do, co pełi bianchi, curti e spesi; ła ligula ła ze longa e ghe ze aurégołe pełoze.

A l'àpeze del steło el ga na panòcia (infioresensa a panìgolo) termenałe, a madurità pendente, costituia da spighete uniflore co fiori ermafrodii a sie stami e un pistiło; l'ovaja ła detien solché on òvuło. El fruto el ze na cariòside ełìtega o sfèrega co glume tanto svilupae, ła cariòside ła ze vestia (rizon), pezo 25–45 mg.

Imàzene de na spiga de rizo
Parti de na spiga de rizo. 1-spigheta, 2-ramafegasion secondària, 3-ramafegasion primària, 4-pedùncoło, 5-ràchide, 6-Neck of the panicle (EN) ??.

Distribusion e habitat[canbia | canbia el còdaxe]

Tasonomia[canbia | canbia el còdaxe]

Sotospece[canbia | canbia el còdaxe]

Samesete de łe sotospece indica e japonica in confronto

Ghe ze trè sotopece:

  • ssp. indica, tìpega dei climi tropegałi, alto valor de marcào, cariòside longa e sótiłe, produtività mèdia e cultivada in India, Cina meridionale, Fiłipine, USA meridionale, Itàlia, Braziłe;
  • ssp. japonica, tìpega dei climi tenperai, alta produsion, cariòside curta e tondada, baso vałore de marcà, cultivada in Japon, Corea, Cina setentrionale, USA, Ezito, Itàlia;
  • ssp. javanica, di minore importanza.

Da łe difarenti sotospece łe deriva le varietà (ez. Arbòrio, Carnaroli, Originario, ecc.) difondeste par difarenti dòpari [1][2].

Cultivasion[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Rizicultura.


Dòpari[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Rizo (magnare).


El rizo el ze cultivà prinsipalmente par dòparo ałimentar.[3]

Altri dòpari del rizo i ze:[4]

  • produsion del sakè, na bevida alcòłega otegnesta da ła so fermentasion
  • produsion de farina de rizo par uzo zootècnego
  • dòparo de łe roture de rizo inte ła produsion de ła bira
  • produsion de l'àmido.

Aversità[canbia | canbia el còdaxe]

Il ponteroło del rizo (Lissorhoptrus oryzophilus) el ze on inseto che el magna ła pianta del rizo sia inte łe foje che inte łe raize.

Notasion[canbia | canbia el còdaxe]

  1. https://www.risoitaliano.eu/volano/ Volano
  2. https://www.risoitaliano.eu/poseidone/ Poseidone
  3. Védar Rizo (magnare).
  4. Eror: <ref> nisun testo par el marcador trec

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]

Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]


Controło de autoritàNDL (ENJA00564118
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Oryza_sativa&oldid=1053541"