Łéngua Groełandexa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Kalaallisut
Kalaallisut
Nome locaƚeKalaallisut
Tipolengua e łéngua viva Cànbia el vałor in Wikidata
Parlà inFlag of Greenland.svg Groenłandia, (Flag of Denmark.svg Danimarca )
Autòctono deGreenlandic Inuit people (en) Traduzi e Groenlandia Cànbia el vałor in Wikidata
Parlanti
Totałe50 000 (2007 Cànbia el vałor in Wikidata)
Caratarìsteghe
Scrituraalfabeto latino, Eskimo alphabet e Scandinavian Braille
Fameja
FiłozènezeEschimo-ałeutine
Statuto ofisałe
Lengua ofisałe inGroenłandia, (Danimarca)
Regoƚà daOqaasileriffik [1]
Còdazi
ISO 639-1kl
ISO 639-2kal
ISO 639-3kal
SILKAL
Glottologkala1399 Cànbia el vałor in Wikidata
Ethnologuekal Cànbia el vałor in Wikidata
IETFkl Cànbia el vałor in Wikidata

El kalaallisut o groenłandexe (anca ciamà groenłandexe oçidentałe, eschimo-groenłandexe o groenłandexe-inuktitut) l'è na łéngua eschimo-ałeutina parlà in Groenłandia e stretamente rełasionà con çerte łéngue canadexi come l'inuktitut. I so parlanti i'è çirca 54 000, piasè de quei de łe altre łéngue eschimo-ałeutine mese insieme. El kalaallisut l'è riconosuo come łéngua ofiçiale in Groenłandia.

Diałeti[canbia | canbia el còdaxe]

In Groenłandia ghè tri diałeti prinçipałi:

  • Groenłandexe setentrional (Inuktun o Avanersuarmiutut) - El se parla visin a ła sità de Qaanaaq (Thule) e l'è più visin a l'inuktitut canadexe;
  • Groenłandexe oçidental (Kalaallisut in senso propio) - L'è el più inportante dei diałeti;
  • Groenłandexe oriental (Tunumiit oraasiat).

Fonołogia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła fonołogia kalaallisut ła se distingue da queła de łe altre łéngue Inuit par via de na serie de asimiłasioni. Par exenpio, una de łe più famoxe parołe inuktitut, iglu (caxa), l'è illu in kalaallisut. A ła stesa maniera, el nome inkutitut, quando tradoto in kalaallisut, l'è inuttut.

Gramàtega[canbia | canbia el còdaxe]

Ła łéngua, come quełe a cui l'è inparentà, l'è fortemente połisintetica e ergativa. Manca quaxi del tuto łe parołe conposte.

El kalaallisut el distingue do clasi de parołe verte: sostantivi e verbi. Ogni categoria l'è sudivixa en parołe tranxitive e intranxitive. Se distingue cuatro persone (1ª, 2ª, 3ª, 3ª riflesiva), do numari (singołare, plurałe; no dual come in inuktitut), oto tenpi (indicativo, partiçipio, inperativo, optativo, condisional pasà, futuro condisional, condisional abituałe), diexe caxi (asołutivo, ergativo, equativo, strumentałe, łocativo, ałativo, ablativo, prołativo; par çerti nomi: nominativo, acuxativo). I verbi i ga n'inflesion bipersonałe par el sojeto e l'ojeto (distinti par persona e numaro). I sostantivi tranxitivi i ga n'inflesion posesiva.

Ortografia[canbia | canbia el còdaxe]

A difarensa de łe łéngue eschimo-ałeutine del Canada, el kalaallisut l'è scrito co l'alfabeto łatino e no col siłabario inuktitut. Fin a ła riforma del 1973 in kalaallisut vegnea uxà un caratere speçiałe, kra (ĸ), pò rinpiasà da ła łetara q.

Ligamenti de fora[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàGND (DE4158219-6
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Łéngua_Groełandexa&oldid=1061759"