Kalaallisut

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Kalaallisut (Groenłandexe)
Creà da: {{{creatore}}} nel {{{anno}}}
Contesto: {{{contesto}}}
Parlà in: Flag of Greenland.svg Groenłandia, (Flag of Denmark.svg Danimarca )
Regioni:Rejon: {{{regione}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Persone: 50 000
Clasifica: non in top 100
Scritura: {{{scrittura}}}
Tipołogia: {{{tipologia}}}
Fiłogenexi:

Eschimo-ałeutine
 Inuit
  Kalaallisut
   
    
     
      
       
        
         
          
           
            
             
              

Statuto ofiçiałe
Stato: Groenłandia, (Danimarca)
Regolà da: Oqaasileriffik [1]
Codexe de clasificassion
ISO 639-1 kl
ISO 639-2 kal
ISO 639-3 kal
SIL KAL  (EN)
SIL {{{sil2}}}
Estrato en lengoa
Dichiarassion Universałe de i Diriti de l'Omo - Art.1
{{{estratto}}}
El Pare Nostro
{{{estratto}}}
Trasliterassion
{{{traslitterazione}}}
Łengoa - Elenco de łe łengoe - Łenguìstega
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice2}}}:|in {{{nome2}}}]]!
El łogo de Wikipedia Vixita ła Wikipedia [[:{{{codice3}}}:|in {{{nome3}}}]]!
{{{mappa}}}
Pilcrow.png Sta paxena podaria contegnere carateri Unicode.

El kalaallisut o groenłandexe (anca ciamà groenłandexe oçidentałe, eschimo-groenłandexe o groenłandexe-inuktitut) l'è na łéngoa eschimo-ałeutina parlà in Groenłandia e stretamente rełasionà con çerte łéngoe canadexi come l'inuktitut. I so parlanti i'è çirca 54 000, piasè de quei de łe altre łéngoe eschimo-ałeutine mese insieme. El kalaallisut l'è riconosuo come łéngoa ofiçiale in Groenłandia.

Diałeti[canbia | canbia sorxente]

In Groenłandia ghè tri diałeti prinçipałi:

  • Groenłandexe setentrional (Inuktun o Avanersuarmiutut) - El se parla visin a ła çità de Qaanaaq (Thule) e l'è più visin a l'inuktitut canadexe;
  • Groenłandexe oçidental (Kalaallisut in senso propio) - L'è el più inportante dei diałeti;
  • Groenłandexe oriental (Tunumiit oraasiat).

Fonołogia[canbia | canbia sorxente]

Ła fonołogia kalaallisut ła se distingue da queła de łe altre łéngoe Inuit par via de na serie de asimiłasioni. Par exenpio, una de łe più famoxe parołe inuktitut, iglu (caxa), l'è illu in kalaallisut. A ła stesa maniera, el nome inkutitut, quando tradoto in kalaallisut, l'è inuttut.

Gramatica[canbia | canbia sorxente]

Ła łéngoa, come quełe a cui l'è inparentà, l'è fortemente połisintetica e ergativa. Manca quaxi del tuto łe parołe conposte.

El kalaallisut el distingue do clasi de parołe verte: sostantivi e verbi. Ogni categoria l'è sudivixa en parołe tranxitive e intranxitive. Se distingue cuatro persone (1ª, 2ª, 3ª, 3ª riflesiva), do numari (singołare, plurałe; no dual come in inuktitut), oto tenpi (indicativo, partiçipio, inperativo, optativo, condisional pasà, futuro condisional, condisional abituałe), diexe caxi (asołutivo, ergativo, equativo, strumentałe, łocativo, ałativo, ablativo, prołativo; par çerti nomi: nominativo, acuxativo). I verbi i ga n'inflesion bipersonałe par el sojeto e l'ojeto (distinti par persona e numaro). I sostantivi tranxitivi i ga n'inflesion posesiva.

Ortografia[canbia | canbia sorxente]

A difarensa de łe łéngoe eschimo-ałeutine del Canada, el kalaallisut l'è scrito co l'alfabeto łatino e no col siłabario inuktitut. Fin a ła riforma del 1973 in kalaallisut vegnea uxà un caratere speçiałe, kra (ĸ), pò rinpiasà da ła łetara q.

Ligamenti de fora[canbia | canbia sorxente]