Céxa de Santa Maria de ła Vixita

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Sto articoło el xe scrito in venesian
Cexa de Santa Maria de ła Vixita
Ła fasada
Ła fasada
Locałità Venesia
Rełijon Catołéga
Tipo Céxa
Diocexi Patriarcà de Venesia
Ano consacrasion 1524
Inisio costrusion 1494


Ła Céxa de Santa Maria de ła Visita (dita anca dei Artixanełi o San Gerołamo dei Gesuati) xe un edificio lerigioxo de ła çità de Venesia, situà 'ntel sestièr de Dorsoduro.


Storia[canbia | canbia el còdexe]

Sto edificio de ùsma rełigioxa xe el primo exenpio de céxa rinasimentàl a Venesia. Co' fasàda so'łe fondamenta de łe Zàtare ai Gesuati, xe stàda costruìa a partìr dal 1494 da un grupeto de frari che rivava da ła Toscana, diti Gesuati che se vałeva de maestranse comacine. Gera stà nominà architeto Francesco Mandello, de orìxene łonbarda. El rivestimento de ła fasàda xe stà fidà a Francesco Lurano da Castiglione, che ło gà fenìo 'ntel 1504 [1].

'Ntel 1669 xe pasà ai frari Domenegani che xa gera prexenti in sità i quałi, costruìa par òpara de Giorgio Massari ła nòva céxa de Santa Maria del Roxario, risevendo ła racòlta de łibri de gran vałor oferta in dono da Apostolo Zeno, 'ntel 175 i ła gà trasformàda in biblioteca 'verta al publico. I armèri de ła biblioteca, dexegnài anca quèłi da Massari, xe ancùo conservài nei locàłi de l'Academia de łe Bełe Arti (1). 'Ntel 1810 Napołeon Bonaparte gà slontanà i frari. Ła céxa depreàda dei so łibri, ła xe restàda sbandonàda par diversi ani durante i quałi xe crołàda ła picòła cùboła e i so afreschi xe cussì andai persi sensa remedio. A l'insìca a ła metà del miłeotosento ła xe tornàda a funsionàr cofà céxa par i orfanèłi rancurài ne l' ex convento visin. Dopo che xe stàda pròpietà par varie volte e avendo avùo diversi pasagi de cambio de propietà ła xe stàda precavàda 'ntel 1923 da San Luigi Orione che gà continuà ad uxarla ancora pa'l culto lerigioxo dei so orfani, ciamài "Artixanèłi". Un inportante restauro de l'edificio sacro xe stà reałixà nei ani 1994-1995 dai finansiamenti erogà dal Magistrà de łe Aque de Venesia, da ła Region Veneto e dai Comitati Internasionàłi tramite l'IRE.

Atualmente l'edifcio xe adibìo a céxa de ła Comunità lerigioxa de San Luigi Orione e vien uxà co' ghe xe mostre d'arte o concerti.

'Rente ła céxa, e cołegài a ła stesa da un giostro quatrosentesco, xe stà costruìo 'ntel Setesento senpre so dexegno de Giorgio Massari un gran convento, formà da do giostri e do fabricati: uno fenìo patòco e l'altro restà no fenìo a cauxa de ła morte del medemo architeto, capitàda el 20 disenbre 1766. I do fabricati monasteghi comunica fra de łori co' 'na scała ovàłe, senpre orìxinal del Setesento, senpre del Massari, restoràda so'l scominsio del 2011. 'Ntel 1996 sto conpleso vien trasformà, mantegnìndo però ła strutura monastega che gaveva, in Caxa Lerigioxa de ospitałità e de Centro Congresi. L'intràda de ła Caxa rełigioxa e del Centro Congresi, che 'na volta se catava so ła drèta de ła Cèxa de ła Vixita, deso se trova in Canpo Sant'Agnexe, danànsi a ła céxa omonema.

Se pol vixitàr l'antiga céxa dei Gexuati e l'ex convento co' ła scała ovoidałe del Massari risałente al setesento, revòlxendose al personàl de ła reception del Centro Culturàl Don Orione Artigianelli.

Descrisión[canbia | canbia el còdexe]

Ła fasàda de ła céxa xe stàda inauguràda 'ntel 1504, drìoman l'intièro edificio de ła céxa xe stà tuto consacrà el 21 disenbre 1524 da Giovanni vescovo de Tiberiade (come che riporta ła tavèła drento al giostro tacà a ła céxa), se prexenta descónsa, soratuto a l'interno. Tante òpare che se trovava a l'interno xe stàe cavàe drìo el 1750 (tanto da farghe dìr al storico Francesco Sansovino, so fìo del gran architeto Jacopo Sansovino, che no ghe gera spasio in sta céxa) e trasferìe 'rente łe Gałerie de l'Academia de łe Bełe Arti in Venesia (ła pała de Francesco Rizzo) o in altre céxe, come nel caxo de ła pała de ła Crocifissione del Tintoretto che xe stàda menàda ne ła céxa drìo dei Gesuati (terso altàr a sànca), o łe portèłe d'organo del Tiziano finìe a New York, da un cołesionista privà, e de łe quałe deso s'a perso łe tràse (da ła "Rełasion" xa sità. Però ła céxa de ła Vixita conserva ancora de łe òpare de pregevołe reałixasion, come ła Pentecoste del Padovanino, che se pol véder drìo l'alter maxor e ła Crocifissione atribuìa a Nicolò Renieri (el cui nome reàl xe Nicola Régnier, pentór de orìxene fiaminga posta so l'altàr de sànca. Altre òpare da no despresàr xe i do dipinti sinquesenteschi monocromi de ignoto, che retrae do vescovi (che se trova sora łe do porte, in banda a l'altèr çentràl); i quatro afreschi nei tondi ai pìe de ła cùboła e restorà de recente, de data risałente so'l scominsio del Sinquesento, che raprexenta i quatro evangełisti. Su l'altèr lateràn drito ghe xe ła tèła de Alessandro Revera (sìrca del 1850) indove xe rafegurà el santo venesian Girolamo Emiliani (o Miani) che ghe fida a ła Beata Verxene i so orfanèłi.

Ne l'ex sagrestìa, dadrìo l'altèr maxor, ghe xe 'na icona marmorea de scominsio Sinquesento (atribuìa a ła Scòła dei Lombardo), co' l'imaxene de Dio padre che sorregge il figlio Gesù morente in croce 'na scàfa senpre del Sinquesento in marmàro roso de Verona e do formèłe del Sìesento che rafegura l'Addolorata e il Cristo flagellato.

Ła parte pì significativa e pregevołe xe el sofito che rancura 58 tòłe (exenpio daseno raro a Venesia) ognuna de metri 1,30 par ogni banda, co' ritrati de santi dell'Antico e del Nuovo Testamento e un tondo central (del diametro de metri 2,50) rafegurante l'incontro tra la giovane Vergine Maria e sua cugina Elisabetta. I dipinti risałe ai scominsi del Sinquesento e i xe òpare de Pietro Paolo Agabiti (o Agapiti, 1470 sìrca - 1539) e de ła so botega che òparava tra łe Marche e ła Toscana. Alcune tòłe revèła influsi de łe scòłe de Leonardo da Vinci e de Luca Signorelli.

Da l'otobre 2008 ła céxa xe stàda richìa da 'na nòva Via Crucis (ispirà a ła Via Crucis de Giambattista Tiepolo che se trova ne ła sagrestìa de ła céxa de San Poło e altri do quadri a sogèto lerigióxo, piturài su tèła da Maurizio Favaretto (disendente del Veronese e al dì d'ancùo insegnante in un liceo artistico venesian), co' ła cołaborasion ad òpara de alcuni so arlèvi (puti) e da un grupo de artisti so amighi.[2].

Dal setenbre 2009 al Zenaro 2013 i 58 dipinti del sofito łigneo xe stài rigoroxaménte restorài.

Curioxità[canbia | canbia el còdexe]

Ła Céxa de Santa Maria de ła Vixita apare anca nel videoxogo Assasin's Card. El protagonista Ezio Auditore, perlustrando i soteranei de ła Céxa se catarà un caramàl xigange che nua ne l'aqua dopo aver strucà so un mecanismo.

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. Da documenti conservati presso l'Archivio Vaticano a Roma e riferiti nella relazione storico-archivistica del 26 gennaio 2001, intitolata L'ex monastero dei Gesuati a Venezia. Storia ed evoluzione a cura della dottoressa Martina Minini. Copia della relazione è consultabile presso il Centro Culturale Don Orione-Artigianelli situato a lato della chiesa stessa.
  2. Notizie provenienti dai documenti conservati presso il Centro culturale degli Artigianelli-Don Orione, Venezia

Altri projeti[canbia | canbia el còdexe]

  • Collabora a Commons Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Céxa de Santa Maria de ła Vixita