Bastia (Fransa)

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Bastia
comun
Bastia – Stema
El vecio porto e ła céxa San Zuane Batista
El vecio porto e ła céxa San Zuane Batista
Dati aministrativi
Stato Flag of France.svg Fransa
Rejon Còrsega – stema Còrsega
Dipartimento Alta Còrsega
Arrondissement Bastia
Canton Cantoni de Bastia
Sìndico Émile Zuccarelli (PRG) dal 2008
Teritorio
Coordinae 42°42′03″N 9°27′01″E / 42.700833, 9.450278Coordinate: 42°42′03″N 9°27′01″E / 42.700833, 9.450278
Altitudine 30 m s.l.m.
Superfise 19,38 km²
Abitanti 44 165[1] (2009)
Densità 2 278,9 ab./km²
Altre informasion
Còd. postałe 20200, 20600
Fuxo orario UTC+1
Còdexe INSEE 2B033
Locałixasion
France location map-Regions and departements.svg
Bastia
France relief location map.jpg
Bastia
Poxision de Bastia inte ła Còrsega
Poxision de Bastia inte ła Còrsega
Sito istitusionałe

Bastia xe un comun fransexe, prefetura del dipartimento de l'Alta-Corsica, ne ła rejon Corsica.

I so abitanti xe ciamai "Les Bastiais" in fransese e "Bastiacci" ne ła łengua corsa.

Giografia[canbia | canbia sorxente]

Situà 'ntel nord de ła Corsica, intra mar e montagna, Bastia xe el prinsìpal porto de l' ìsoła e ła so prìnsipałe sità comerciałe.

Urbanixasion[canbia | canbia sorxente]

Logà drìo muri e bastioni, co' datorno el so pałaso dei Governadori, che unco' xe un muxeo, Terra-Nova (Tera-Nova) veja so'l vecio porto. La xe parcorsa da 'na rede de strete całexèłe.

La çità basa, Terra-Vecchia (Tera Vecia), conquistà un tenpo dai Xenoexi, se gà destirà lóngo ła còsta. Anca se xe stài costruìi dei edifici moderni un fià invadenti, gà conservà el porto cofà modeło mediteraneo orixinàl. La sità gà un mucio de stradèłe picenine dal cołor pitoresco e 'ntel so cuór San Nicòło che xe 'na longa piasa onbrixà indove xe stàda costruìa 'na statua in màlmaro de Napołeon in toga 'ntel 1853.

In sti ultimi deceni Bastia se gà sviłupà atraverso 'na forte cresìta demografega, che spenze oramai fora da łimiti comunałi, a cauxa de ła pòsta masa ristreta del sentro sità.

Clima[canbia | canbia sorxente]

Bastia gà un clima mediteraneo. La tenperadura anuałe se alsa a 15,5 °C e se conta sirca sinque xorni de xèło a l'ano.

Storia[canbia | canbia sorxente]

In orìxene Cardo[canbia | canbia sorxente]

Prima de l'ocupasion de ła Corsica che gaveva fato i Xenovexi, Carlo xera un paexe imenso. Ai so pìe, ghe gera 'na picoła frasion indove abitava i pescaori de Cardo. Sto porto cèo se ciama Porto Cardo che vol dir "el porto de Cardo".

Longo i ultimi sinquant'ani, Cardo xe stà ła rexidensa secondaria dei abitanti de Bastia. Ancùo, Cardo xe un quartièr de Bastia, in sima al Pigno. Atira senpre un mucio de persone che vołe istałarse parchè sto logo gà tuti i vantagi de un paexe de canpagna e 'l gà ła carateristega de eser visin patòco a ła sità.

L'epoca xenovexe[canbia | canbia sorxente]

I xenovexi gaveva sentìo vełocemente el bixogno de meterse in paràda da łe invaxion che rivava dal mar e i gà tacà a costruìr, co' ghe gera el governador Leonello Lomellini, 'na bastiłia (dal fransexe bastille), che sarìa 'na sitadeła.

Co'l tenpo, bastiłia se gà sviłupà, xe deventàda prosperoxa e pì inportante de Cardo.

Tuta ła so storia xe conprexa ne ła so "bastiłia", ła sitadina orixinàl che costituise ła sità seràda. Xe el mar e ła montagna qua che decide dove istałar i loghi de abitasion. Bastìa, soto ła dominasion zenovexe, xe stàda anca cavedałe. Co' un fià de tenpo se gà ben destirà, se gà sviłupà anca so'l mar co' ła piasa de San Nicòło.

Esendo 'na marina sàvia e deventando donca el porto de comercio che xe deventà, ła so storia xe stà segnà da łe glorie e da łe visisitudini che conoseva tuta ła sità fortificà.

Ełeta dal patrisio xenovexe Leonello Lomellini, 'ntel 1353, par seguràr el cołegamento co' Xenova, ła xera nata par cussì dir da ła so cròda indove xe stà istałà un mas-cio (bastiłia da cui el so nome) e sento ani pì tardi, vegnarà tirà su dei bastioni.

Epoca contenporanea[canbia | canbia sorxente]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Liberasion de ła Corsica.

La carega costituìse el quartièr novo, mentre Teravecia vive del so łavora. A l'inisio del XVIII° secoło, ghe xe stài nùmaroxe sistemasion indove se cata ła Ponta, e cussì nase un gran nùmaro de boteghe.

Fransexe da questo secoło, Bastia gà subìo un mucio de dani durante ła Seconda Guera Mondiałe. L'ocupasion itałiana gà copà ła parte pì antiga de ła çità, però ła Corsica xe stà anca el 1° dipartimento łibarà patòco el 4 otobre del 1943 grasie a ła rexistensa corsa, a ła mision segreta Pearl Harbour (mandà dai servisi segreti de ła Defexa miłitàr stabiłìa in Algeria, e al glorioxo sotomarìn Caxabianca.

El comando de ła mision segreta Pearl Harbour (Roger de Saule, Laurent Preziosi e i cuxini Toussaint e Pierre Griffi) xe stà depoxità ne ła note dal 13 al 14 disenbre 1942dal sotomarìn Caxabianca ne ła baia de Topiti.

Dopo aver organixà 'na rede so sta region (Piana), xe rivà po' a Corte par organixàr 'na segonda rede direta localmente da Pascal Valentini, quindi gà raxonto Bastia par la 3° rede de ła region de Bastia e del Cap Corse. El movimento se gà organixa datorno a Hyacinthe de Montera, al 35° del Boulevard Paoli. Laurent Preziosi partisipava za a łe prime riunion 'ntel 1941 prima de tornàr ad Algeri e esare reclutà par la mision. El movimento s'avea donca organixà ne l'anbito del Fronte Nasionałe. Ad Ajacio purtropo xe stà fermà ła radio Pierre Griffi, atrocemente torturà el 18 agosto 1943 e fuxiłà a Bastia, sensa aver parlà.

El torexìn del sotomarin Caxabianca xe esposto in canton de ła Piasa San Nicòło, darénte el mar. Al Boulevard 35 Paoli (sora ła porta de intràda) xe logà 'na stełe comemorativa de sta 1° riunion.

Drìo el periodo de guera, Bastia se gà inponesto cofà un polmon economego esensiałe de ła Corsica. El çentro abità de Bastia xe anca el pì estexo de tuta l'ìxoła.

Economia[canbia | canbia sorxente]

Bastia ingruma ła mazor parte de łe rare industrie che conta ła Corsica. Xe ła sede de ła Camara de comercio e de l'industria de Bastia e de l'Alta Corsica. La gestise so'l teritorio del comùn: el porto del comercio che pol risevèr 6 navi co' pasegeri e 2 de altro, i pì i remùrci e łe piłotine) e l'aereoporto de Bastia Poretta.

La sede de ła CCI regionałe (che riva da ła fusion dei CCI dei do dipartimenti corsi) sarà istałà a Bastia, uficiałixando in un certo modo ła so costitusion de capitałe economica de l'ìsoła.

Trasporti[canbia | canbia sorxente]

Stradałi[canbia | canbia sorxente]

Ghe xe tre strade prinsipałi che parmete de intràr a Bastia :

  • Da Sud, co' ła RN 193 (Strada Nasionałe 193) Corsica, de cui 'na rasion de sìrca 14 km xe a 2 x 2 corsie fin a Borgo.

Xe par sto fato che i abitanti de Bastia ciama sta strada "la quatre-voies". Xe l'aso stradal maxor de ła region de Bastia parchè ła cołega a valìo o indiretamente ła sità de Bastia ałe altre sità corse (Ajaccio, Corte, Porto Vecchio, Calvi...) pasando par le prinsipałi sità periferiche deła region bastiexe cofà Furiani, Biguglia, Borgo et Lucciana indove se cata el reoporto de Bastia Poretta. Stra strada vien anca ciamà "la Route du front de mer" (ła strada danansi al mar) a partir dal quartièr de Monteroso parchè ła costegia el bordo del màr, fìn al tunel del Porto Vècio (Vieux Port) che pasa soto ła sitadèła e 'l porto vècio. Sta strada finise ad Ajaccio.

  • Da Ovest, co' ła D81, ła strada che mena a Saint-Florent atraverso el còl de Teghime.
  • Da Nord, co' ła D80, che parcore ła sanca de Cap Corse.

Feroviari[canbia | canbia sorxente]

La stasion de Bastia, che apartien ai "Chemins de fer de Corse" (Rotaie de ła Corsica), se cata in centro sità, e permete dei cołegamenti verso Ajacio e Calvi. So' Bastia ghe xe anca altre 9 interusion par i cołegamenti suburbani verso Casamozza.

Maritime[canbia | canbia sorxente]

Co' 2 531 750 pasegeri 'ntel 2010[2], overosìpia el 53% del trafego globałe de ła Corsica, el porto de Bastia par el secondo ano consecutivo el sorpasa 2 500 000 pasegeri e conforta ła so leadership al palmaresi dei porti fransexi del Mediteraneo. Xe el secondo porto fransexe dadrìo Calais (15 miłioni de pasegeri). I prinsipałi porti servìi xe Tołon, Nisa e Marsegia par la Fransa e Livorno, Xenova e Savona par l'Itałia. El trafico nasionałe crese al 52% contro el 48% par queło internasionałe (esensialmente co' l'Itałia).

Aeree[canbia | canbia sorxente]

Exquisite-kfind.png Par saverghene de pì, varda ła pajina Aeroporto de Bastia Poretta.


L'aereoporto xe situà a 16 km a sud de ła sità, 'ntel comùn de Lucciana. El serve a diverse sità eoropee. Xe el secondo aeroporto Corso in termini de pasegeri dopo Ajacio Napołeon Bonaparte.

Aministrasion[canbia | canbia sorxente]

Intercomunałità[canbia | canbia sorxente]

La Comunità d'aglomerasion de Bastia ragrupa 5 comuni, de cui Bastia, par 'na popołasión totałe stimà a 55 483 abitanti 'ntel

Comuni łimitrofi[canbia | canbia sorxente]

Cantoni[canbia | canbia sorxente]

Bastia xe divixa in 6 cantoni :

Demografia[canbia | canbia sorxente]

Cultura[canbia | canbia sorxente]

Personaxi çełebri[canbia | canbia sorxente]

Storia: El sindìco de Bastia e ła Squadra del Mediteraneo, 'ntel 1982[canbia | canbia sorxente]

La Squadra in Corsica (del nostro corispondente particołàr) Stanpa Nasionałe [Rif. necesario]:

  • Bastia, el 12 xugno 1892. Partìa el luni sera dal Golfo-Juan, ła squadra del Mediteraneo, soto i ordeni del vice-amiràgio Henry Rieunier, se ancorava el matin dopo verso łe 8 davanti a Bastia. I avisi siłuranti xe intrài nel novo porto, i siłuranti dal mar nel vecio porto. Le corasàe e i incroxadori xe andài a scontrarse contro el pało semaforico del novo porto e l'inbocaùra del stagno de Biguglia. La squadra jera al gran conpleto.. In matinàda, el Sior Xeneràl Couston, governador de ła Corsica, conpagnà dal so cao de stado-mazor e dei so oficiałi de ordenansa, gà avùo aceso so'l vasèło-amiràgio. Alcuni momenti dopo, el Siòr vice-amiràgio Henri-Reunier riseveva ła vixita del sìndico MM. Gaudin; soto-prefeto, Moussard; Comandante de ła marina in Corsica, Magnon-Pujo, primo prexidente, Candelié Bayle e cussì via. Nel pomerigio, el Siòr amiràgio Henry Rieunier ghe gà fato visite regołamentari a łe autorità de Bastia. Durante tuta ła seràda ła foła gà ocupà łe banchine e ła Piasa San Nicòło indove se faseva scoltàre ła eçełénte musica del 61°. Le navi de ła squadra fasea par un momento de łe prove de łuxe ełetrica.

Mercore sera ne ła sała de łe feste del teatro munisipal s'a desvolto el risevimento oferto da ła sità de Bastia a l'amiràgio Henri Rieunier cussì come ai uficiałi de ła squadra. Ałe 9, l'amiràgio cào conpagnà da MM. i contro-amiràgi Dordollot des Essarts e Buge, seguìi dal so stado mazor cussì come da ła mazor parte dei uficiałi de ła squadra faseva ła so intràda a teatro. A sto briłante risevimento asisteva nùmaroxi invidài, infra i quałi M.Couston governador de ła Corsica e tuti i uficiałi del presidio. In seguito, M. Gaudini, sìndico de Bastia, ghe gà augurà el bievegnùo a l'amiràgio e ai marineri de ła squadra. Revòlxendose a l'amiràgio Rieunier, in sti termini : Savevimo xa in quałe man navegàe e segure, gà dito M. Gaudin, l'alta fiducia del Cao de Stado Sadi Carnot gaveva sistemà ła pì inponénte de łe forse navałe che ła Fransa gabia mai avùo - ła nostra ageràsa e anca ła nostra spereansa. I so inportanti stati de servisio, łe soe notevołi quałità da marinèr che gà fato in modo che łe governa, e par risever la custodia dei cołori nasionałi ne łe aque del Mediteraneo e del Levante - Permetème, ghe gà risposto el Sior amiràgio Rieunier, de eser l'interprete dei sentimenti de tuta ła squadra par el bel risevimento che ne fè. Dopo el punch che xe fenìo ałe 10, gà tacà el bało che xe durà fin al matìn. Ła squadra se gà riunìa xobia de matina par Saint-Florent, île-Rousse e Calvi. Ła rivarà venare matìna a Ajacio e efetuarà in strada diverse manovre.

Monumenti e lioghi toristeghi[canbia | canbia sorxente]

Bastia xe clasifegà cofà Sità d'arte e de Storia.

  • El vecio pałaso dei goernadori xenovexi el ospita el muxeo d'etnołogia Corsa. Ła vecia fortésa puxàda so'ła cołonbàra e nobiłiàda de un canpaniłe del XVI° secoło, monta 'na vàrdia secołare su Tera-nova e oltra łe mure, so'l vecio porto. Ła sità se gà inpegnà ad un anbisioxo programa de rinovasion de sto pałaso, clasificà cofà monumento storico, soto ła diresion dei architeti Daniel Cléris e Jean-Michel Daubourg. Inazonta a ła rinovasion del pałaso reałixàda, i łavori gà permeso de ricostruìr un quarto del monumento che gera stà desfà 'ntel 1943 in ocaxion dei conbatimenti fati par la łiberasion de ła Corsica. Ła decixion de ricostrusion adotà dai architeti ła respeta łe trase regołari e i vołumi orixinałi ma ła se aferma cofà 'na architetura del XXI° secoło. El novo muxeo xe stà inagurà 'ntel xugno 2010. Łe cołesion del muxeo se articoła so quatro temi, nasita e cresita urbana, centro dei poteri, epicentro culturałe e 'l pałaso dei Governadori. Inaxonta ła conservasion prexenta de łe espoxision tenporanee in spasi masime destinài. El xardìn dei Governadori, ła cui intràda, se cata dove che ghe xe el muxeo, ofre 'na vista maravegioxa. 'Nte ła corte gera conservà fìn ai laori de rinovasion ła toréta de sotomarìn Casabianca.
  • Ła céxa de Santa Maria (église de Saint Marie), vecia catedràl costruìa a partìr dal, 1945, un mucio rimanixàda so'l scominsio del XVII° secoło. se trova xusto 'ntel cuor de ła sitadèła. Dadrìo de sta céxa, ła capèła Sainte-Croix conosse 'na decorasion interna comedióxa. Ła capèła gà el so texor : le Christ des Miracles (el Cristo dei Miracołi), che venera par tradision i abitanti de Bastia più pasionà, che xe stà catà 'ntel 1428 che gałixava in aqua, da do pescaori.
  • Ła céxa de San Zuane-Batista (Saint-Jean Baptiste) xe uno dei monumenti pì enblemateghi de ła sità de Bastia. Situà pròpio danànsi al porto, ła xe stà costruìa a partìr dal 1853 ma ła gà conosùo numaroxi laori reałixà in axonta durante el tenpo. Ła sfogia 'na fasàda clasega alta e nobiłe, in maxor parte scònta da łe costrusion visine e un interno baroco del XVII° secoło. Sta céxa gà in axonta un mobiłe notevołe, cofà l'organo, el bigónso e i quadri de ła cołesion del gardenàl Fesch.
  • Ła capèła de l'imacołà Concesion 1611 depenta a ła volta 'ntel XIX° secoło e dai muri incandesenti de vełùdo, riunise, 'nteła so sagrestìa muxeo, nùmaroxe òpare d'arte lerigioxe del XV° secoło e XIX° secoło che riva da santuari de ła sità.
  • El chiosco del sotomarìn Caxablanca ne ła piàsa St.Nicolas, sìnboło de ła Rexistensa corsa. Scampà da ła rada de Toulon 'ntel novenbre 1942, el gà fato donca el cołegamento infra l'ìxoła e l'Algeria ne l'anbito de ła mision secreta Pearl Harbour conosendo nùmaroxi sucesi miłitari. Ła torèta xe d'ora in po' poxisionà so un sòcoło pì in baso a ła piasa Saint-Nicolas danansi al porto de trafego e de ła marina.
  • Se cata nùmaroxi café e trafeghi so' ła piasa Saint-Nicolas, su'l Porto Vècio e su'l "Quai des Martyrs" (banchina) dei Martiri che cołega sti do lioghi.

Gastronomia[canbia | canbia sorxente]

Alcune speciałità :

  • Sardine al brocciu : Sardèłe fresche farcìe de Brocciu, formajo costituìo da late caillé de Brebis.
  • El bacałà. Xe senplicemente del merluso. Sto piato xe stà considerà par longo tenpo el piato dei poareti in Corsica parchè el so preso jera abordabiłe e che, tanto sałà, se conservava fasilménte.

Film xirà a Bastia[canbia | canbia sorxente]

Creànsa[canbia | canbia sorxente]

Modèl:…

Bastia gà sinque scòłe medie :

  • quatro publiche :
  • un privé : Collège Jeanne d'Arc

Bastia gà sinque łicei :

  • quatro łicei xenerałi o tecnołogici :
    • tre publiche :
      • Liceo Giocante de Casabianca
      • Liceo Paul Vincensini
      • Liceo Scamaroni
    • un privà : Lycée Jeanne d'Arc
  • un liceo profesionàl : Liceo Jean Nicoli

Sałute[canbia | canbia sorxente]

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. INSEE popołasion legałe totałe 2009