Łéngua Groełandexa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Kalaallisut
Nome locaƚeKalaallisut
Parlà inFlag of Greenland.svg Groenłandia, (Flag of Denmark.svg Danimarca )
Parlanti
Totaƚe50 000
Altre informasion
Scrituraalfabeto latino, Eskimo alphabet e Scandinavian Braille
Fameja
FiƚojenexiEschimo-ałeutine
 Inuit
  Kalaallisut
Statuto ofiçiaƚe
Lengua ofiçiaƚe inGroenłandia, (Danimarca)
Regoƚà daOqaasileriffik [1]
Codaxi de clasifegasion
ISO 639-1kl
ISO 639-2kal
ISO 639-3kal (EN)
Glottologkala1399 (EN)

El kalaallisut o groenłandexe (anca ciamà groenłandexe oçidentałe, eschimo-groenłandexe o groenłandexe-inuktitut) l'è na łéngoa eschimo-ałeutina parlà in Groenłandia e stretamente rełasionà con çerte łéngoe canadexi come l'inuktitut. I so parlanti i'è çirca 54 000, piasè de quei de łe altre łéngoe eschimo-ałeutine mese insieme. El kalaallisut l'è riconosuo come łéngoa ofiçiale in Groenłandia.

Diałeti[canbia | canbia el còdaxe]

In Groenłandia ghè tri diałeti prinçipałi:

  • Groenłandexe setentrional (Inuktun o Avanersuarmiutut) - El se parla visin a ła çità de Qaanaaq (Thule) e l'è più visin a l'inuktitut canadexe;
  • Groenłandexe oçidental (Kalaallisut in senso propio) - L'è el più inportante dei diałeti;
  • Groenłandexe oriental (Tunumiit oraasiat).

Fonołogia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła fonołogia kalaallisut ła se distingue da queła de łe altre łéngoe Inuit par via de na serie de asimiłasioni. Par exenpio, una de łe più famoxe parołe inuktitut, iglu (caxa), l'è illu in kalaallisut. A ła stesa maniera, el nome inkutitut, quando tradoto in kalaallisut, l'è inuttut.

Gramatica[canbia | canbia el còdaxe]

Ła łéngoa, come quełe a cui l'è inparentà, l'è fortemente połisintetica e ergativa. Manca quaxi del tuto łe parołe conposte.

El kalaallisut el distingue do clasi de parołe verte: sostantivi e verbi. Ogni categoria l'è sudivixa en parołe tranxitive e intranxitive. Se distingue cuatro persone (1ª, 2ª, 3ª, 3ª riflesiva), do numari (singołare, plurałe; no dual come in inuktitut), oto tenpi (indicativo, partiçipio, inperativo, optativo, condisional pasà, futuro condisional, condisional abituałe), diexe caxi (asołutivo, ergativo, equativo, strumentałe, łocativo, ałativo, ablativo, prołativo; par çerti nomi: nominativo, acuxativo). I verbi i ga n'inflesion bipersonałe par el sojeto e l'ojeto (distinti par persona e numaro). I sostantivi tranxitivi i ga n'inflesion posesiva.

Ortografia[canbia | canbia el còdaxe]

A difarensa de łe łéngoe eschimo-ałeutine del Canada, el kalaallisut l'è scrito co l'alfabeto łatino e no col siłabario inuktitut. Fin a ła riforma del 1973 in kalaallisut vegnea uxà un caratere speçiałe, kra (ĸ), pò rinpiasà da ła łetara q.

Ligamenti de fora[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàGND (DE4158219-6
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Łéngua_Groełandexa&oldid=889323"