Partenon

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
El Partenon de Atene, fasada ovest
Na parte sentral del frixo est: Ìride, Era e Zeus.

El Partenon (in greco: Παρθενώνας) el xé un tenpio greco de órdene dòrico dedicà a ła dea Atena, chel se cata sul'Acròpołi de Atene.

El nome del Partenon el vien fora da ła monumental statua de culto che ła figura Atena Parthenos ospitada 'nte ła stansa oriental del'edifisio. Sta statua qua ła xé stada scolpìa 'ntel'avolio e 'ntel'oro (per sta raxon ła vien dita "crixoelefantina", da χρυσός, "oro" e ἐλέφας, "ełefante" e per metonimia "avorio"), da Fidia; l'epìteto de Atena (παρθένος) el se referise al stato de vèrxene de ła dea e anca al mito de ła sóa nàsita, per partenogènexi da ła testa de Zeus. Pol anca darse chel nome el vegna fora da τῶν παρθένων(de łe (toxe) vèrxene) perché drénto regase vèrxene łe cuxeva un peplo per ła dea in ocaxion de łe feste.

Sto ténpio el xé el più famoxo monumento del'antiga Grecia chel ne sia rivà in parte intrego, e'l xé stato lodà come ła megio reałixasion del'Architetura greca clàsega. Ghe xé sóe decorasion che łe xé considerae màsima espresion del'arte greca. El Partenon el xé un sìnboło del'antiga Gresia e de ła democrasia ateniexe, e'l raprexénta sens'altro un dei più grandi monumenti culturałi del mondo.

El Partenone el xé stà tirà su un più antigo ténpio de Atena chel gera stà butà xó dai Persiani 'ntel 480 a.C., al ténpo de Serse (guere persiane). Come ła magioransa dei ténpli gresi, el Partenon el xé stà doperà come texoreria e, per qualche ténpo, el xé servìo come casa de ła łiga de Deło, che ła xé deventada, daspò, l'Inpero ateniexe.

'Ntel VI sècoło, el Partenon el xé stà convertìo 'nte na céxa cristiana dedicada a ła Vèrxene Maria; daspò ła conquista turca, el xé deventà na moschea. 'Ntel 1687, durante l'asedio de Atene da parte dei venesiani, el Partenon el xé stà colpìo da na canonada che ła ghe ga fato saltar in aria ła pólvere da boto che ghe gera depoxitada; l'esploxion ła ga danegià parecio el Partenon e łe sóe sculture.

'Ntel XIX sècoło, Lord Elgin el ga levà qualche scultura che ghe restava e'l ee ga portà in Inghiltera. Ste sculture qua, conosue ancuo come màrmari de Elgin, i xé in mostra al British Museum. El governo greco e parte de ła comunità internasional da paréci ani i ee xé drio domandar indirio.

El Partenon, insieme ai altri edifisi sul'Acròpołi, el xé ancuo un dei siti archeołòxici più vixitai in Gresia. El Ministero greco de ła cultura, grasie ai finansiamenti per i Xoghi Olìnpeghi del 2004 e ai finansiamenti rivai dal'UNESCO, el ga decixo n'inportante progeto de consada, che ancuo el xé drio 'ndar vanti.

El novo Muxeo del'Acròpołi, chel xé stà verto 'ntel giugno 2009, ai pie del'Acròpołi, el sunarà tuti i frammenti del frixo in poseso del governo greco, asieme a altri che i xé drio colger, in no spasio architetònego tirà su co łe xuste dimension e'l giro del Partenon.

Altri progetti[canbia | canbia sorxente]